Кіріспе

Грекиялық "ἐλευθερία" сөзі (қаріптік Ἐλευθερία; аттикалық грекше айтылуы: ), "еλευтерия" деп транслитерацияланады, бұл еркіндіктің ежелгі грекше атауы және оның бейнесі. Еλευтерияның тұлғаланған бейнесі Александрия монеталарында қысқа ғана уақытқа түсірілген. Ежелгі Грецияда Эλευтерия Артемида қасиеттісінің эпитеті болды және оған Ликияның Мира қаласында табынылды. Эλευтерия қасиеттісінің римдік баламасы – Либертас, ол өз алдына қасиетті және еркіндіктің бейнесі.

Этимология

Р. Ф. Уиллетт үшін крит диалектісі 'Элеутия' Эилеитияны (немесе, мүмкін, "Элеутерия" құдайы) Элеузиспен байланыстырады. Бұл атау, әдетте, Криттегі Элеутерна қаласымен байланысты. Уолтер Беркерт Эилитияның гректердің босану құдайы екенін және оның аты таза грек тілінен шыққан деп санайды. Дегенмен, ἐλεύθ грек префиксімен байланысы нақты емес, себебі бұл префикс грек тіліне дейінгі топонимдерде де кездеседі, мысалы, Элеутерна (Eleutherna). Гигин Элютерияны Зевс пен Гераның қызы деп сипаттайды. Рим мифологиясында Деметрдің (Кер) Либера ("Азаттық/Бостандық") атты қызы бар.

Қазіргі заманғы түсіндірмелері

Қартайған шағында грек тілін өздігінен үйренген И. Ф. Стоун "Сократтың соты" атты кітабын жазып, Сократ пен Платонның елеутерия, яғни еркіндікті бағаламайтынын, керісінше Спартаны жақсы көретінін, демократия мен республика орнына монархия мен олигархияны қалағанын көрсетті. Француз философы Мишель Фуко Беркли мен Боулдерде берген лекцияларында Сократтың өзінің сотында қорғаныш сөзінде паррезияны, яғни сөз бостандығын, жеке өміріне қауіп келтіре отырып, жалпы мүдде үшін шындықты айту міндетін қолданбағанын, оның орнына заңға бағынып, адамдардан жоғары тұрып өлуді ұсынып, осылайша өзінің позициясын қорғағанын айтты. Афиналықтар заңды демократиялық жолмен жасап, Сократтың осы ұстанымын мемлекетке қарсы сатқындық деп есептеді.