Кіріспе

АВ түйіндік реинтрант тахикардиясы (АВРТ) – жүректің қалыптан тыс жылдам соғу ырғағының бір түрі. Бұл жүректің ішінде, оның жоғарғы бөлігінде пайда болатын суправентрикулярлық тахикардия (СВТ) түрі, яғни Гистің шоғысынан жоғары орналасқан жерден басталады. АВ түйіндік реинтрант тахикардиясы – ең көп кездесетін тұрақты СВТ. Бұл ауру әйелдерде ерлерге қарағанда жиірек кездеседі (шамамен 75% жағдайларда әйелдерде болады). Басты белгісі – жүрек қағу сезімі. Емдеуге арнайы физикалық тәсілдер, дәрі-дәрмектер немесе сирек жағдайларда синхронды кардиоверсия қолданылуы мүмкін. Жиі ұстамалар радиожиілікті абляцияны қажет етеді, онда жүректегі қалыптан тыс өткізгіш тіндер жойлады. АВРТ атриовентрикулярлық түйіннің ішінде немесе оның жанында реинтрант тізбек пайда болғанда пайда болады. Тізбек әдетте екі анатомиялық жолды қамтиды: жылдам жол және баяу жол, екеуі де оң жүрекшеде орналасқан. Баяу жол (әдетте абляцияға бағытталатын) АВ түйінінен төмен және сәл артқа қарай орналасқан, көбінесе коронарлық синус алдыңғы жиегі бойында жүреді. Жылдам жол әдетте АВ түйінінен жоғары және артқа қарай орналасқан. Бұл жолдар АВ түйініне ұқсас тіндерден құралған, ал кейбір авторлар оларды АВ түйінінің бір бөлігі деп санайды. Жылдам және баяу жолдарды Вольф-Паркинсон-Уайт синдромы (WPW синдромы) немесе атриовентрикулярлық реципрокалық тахикардия (АВРТ) тудыратын қосымша жолдармен шатастыруға болмайды. АВРТ-да жылдам және баяу жолдар оң жүрекшенің ішінде АВ түйініне жақын немесе оның ішінде орналасқан және АВ түйіндік тіндерге ұқсас электрофизиологиялық қасиеттерге ие. WPW синдромы мен АВРТ-ні тудыратын қосымша жолдар атриовентрикулярлық клапан сақиналарында орналасқан. Олар жүрекшелер мен қарыншалар арасында тікелей байланысты қамтамасыз етеді және жүрек қарыншаларының бұлшық тіндеріне ұқсас электрофизиологиялық қасиеттерге ие.

Белгілері мен симптомдары

АВНРТ-ның негізгі белгісі – тез, тұрақты жүрек соғысының кенеттен пайда болуы. Бұл жүрек соғысы мойында дірілдеу сезімімен қатар жүруі мүмкін, ол – жүрекшелер мен қарыншалардың жабық трикуспид клапанына қарсы дерлік бір мезгілде жирылуынан туындайды, нәтижесінде қысым немесе жүрекшелердің жирылуы веналық жүйеге кері беріледі. Жүрек соғысының жылдамдығы алаңдаушылық сезімін тудыруы мүмкін, сондықтан оны паникалық шабуыл деп жаңылыстыру мүмкін. Атеросклероз салдарынан тарылған (жүрек артерияларының тарылуы) ішкі жүрек артериясы ауруы бар адамда жүрек соғысының өте жоғары жылдамдығы кезінде стенокардияға ұқсас кеудедегі ауырсыну сезімі тууы мүмкін; бұл ауырсыну кеудеге қысым түскендей немесе белдеудей болып сезіледі және көбінесе сол қолға және сол жақ жақ бұрышына таралады. Бұл түрлі формада кездесуі мүмкін. "Типикалық", "жиі кездесетін" немесе "баяу-жылдам" АВНРТ-да жүрекше-қарыншалық түйіннің баяу жолы қарыншаға қарай (айналымның антероградтық бөлігі) ал жүрекше-қарыншалық түйіннің жылдам жолы жүрекшелерге қарай (ретроградтық бөлігі) жүргізеді. Айналым схемасы кері қайта бұрылуы мүмкін, яғни жүрекше-қарыншалық түйіннің жылдам жолы антероградтық бөлік, ал баяу жолы ретроградтық бөлік болады, мұндай жағдай "атипикалық", "сирек кездесетін" немесе "жылдам-баяу" АВНРТ деп аталады. Атипикалық АВНРТ-да баяу жүрекше-қарыншалық түйін антероградтық бөлік ретінде, ал жүрекшелер аралық перденің сол жағынан жүрекше-қарыншалық түйінге жақындасатын сол жақ жүрекше талшықтары ретроградтық бөлік ретінде қолданылуы мүмкін, мұндай жағдай кейде "баяу-баяу" АВНРТ деп аталады.

Әдеттегі AVNRT

Көбінесе АВНРТ-де антероградты өткізілу баяу жол арқылы, ал ретроградты өткізілу жылдам жол арқылы жүзеге асады ("баяу-жылдам" АВНРТ). Ретроградты өткізілу жылдам жол арқылы болғандықтан, қарыншаларды стимуляциялаудан (QRS кешенін тудыратын) кейін дерлік бірден жүрекшелер стимуляцияланады (кері P толқынын құрайды). Осының салдарынан QRS кешенінен P толқынына дейінгі уақыт (RP аралығы) қысқа болады, екі тізбекті QRS кешендері арасындағы уақыттың 50%-дан кем. RP аралығы көбінесе соншалықты қысқа болады, кері P толқындары беткей электрокардиограммада (ЭКГ) көрінбей қалуы мүмкін, себебі олар QRS кешендерінің ішінде немесе олардың тікелей артында жасырынып, V1 қосымшасында "жалған R толқыны" немесе төменгі қосымшаларда "жалған S толқыны" түрінде көрінеді.

Емдеу

АВНРТ емдеудің мақсаты тахикардия ұстамаларын тоқтату және болашақта олардың қайталануын болдырмау. Осы емдеуге физикалық әрекеттер, дәрілік препараттар және абляция сияқты инвазивті процедуралар кіреді.

Аритмияның аяқталуы

Суправеентрикулярлық тахикардия эпизоды АВ түйінін уақытша тоқтату арқылы АВНРТ-ге байланысты туындауы мүмкін. АВНРТ-мен ауыратын кейбір адамдар жүректегі, әсіресе атриовентрикулярлық түйіндегі вагус нервінің активтілігін арттыратын физикалық маневрлерді қолдану арқылы ұстамасын тоқтатуға шамасы жетеді. Бұл маневрлерге сауық қысымдық массаж (мойындағы сауық қысымына қысым салу) және Вальсальва маневрі (жабық тыныс жолына қарсы дем шығаруға тырысу арқылы көкірек қуысындағы қысымды арттыру, яғни күш салу немесе тынысты ұстау) жатады. Аденозин, бета-блокаторлар немесе дигидропиридин емес кальций арналарын блокадалайтын препараттар (мысалы, верапамил немесе дилтиазем) сияқты АВ түйіні арқылы электр өткізгіштікті баяулатуға немесе уақытша тоқтатуға қабілетті дәрілер АВНРТ-ні тоқтатуға көмектеседі. Бұл процедураны орындаудың қаупі мен пайдасы мұқият бағаланады. Егер сәтті орындалса, баяу жолды катетермен абляциялау АВНРТ-ні емдеуге мүмкіндік береді, сәттілік деңгейі >95% құрайды, бірақ АВ түйініне зақым келтіру және одан кейін кардиостимулятор қажет болу сияқты асқынулардың аз тәуекелі де бар.