Озға қайта оралу саяхаты

Кіріспе

1972 жылы түсірілген Хэл Сатерлендтің анимациялық фильмі "Оз еліне қайта саяхат" – 1972 жылы түсірілген американдық анимациялық әсерлі музыкалық фантастикалық фильм. Ол Л. Франк Баумның екінші "Оз елі" романы "Оздың керемет елі" (1904) негізінде еркін жасалған, бірақ Баумның есімі титрлерде көрсетілмеген. Фильм кинотеатрларда үлкен сәттілікке жете қоймады, бірақ теледидарда жақсы қабылданды, алғаш рет 1976 жылдың 5 желтоқсанында ABC арнасында көрсетілді. Телевизиялық көрсету үшін Filmation компаниясы тікелей эфирде сиқыршы рөлін сомдайтын танымал актердің попугай мен екі Мунчкин – Шабақ және Твигпен бірге ауа шарындағы саяхатын көрсетті. Алғашқы нұсқасында Билл Косби болды. Filmation Косбимен екі көрсетуге ғана келісімшарт жасасқандықтан, фильм синдикацияда көрсетілген кезде компания Милтон Берлмен тікелей эфирдегі бөлімдерді қайта түсірді. Косби жүргізген нұсқа ақырында синдикацияда таратылды.

Сюжет

Канзастағы торнадо Доротидің босаған қақпаға соқтығысып, есінен танып қалмауына себеп болғаннан кейін, ол Тотомен бірге Оз еліне келіп түседі және сөйлейтін жол белгісімен (Джек Э. Леонардтың дауысы) кездеседі. Жол белгісінің үш тақтасы әртүрлі бағыттарды көрсетеді, барлығында "Смарагд қаласы" деп жазылған. Кейіннен олар Момбидің, Шығыс және Батыс зұлым сиқыршыларының туысы, оның қарсыласының еріксіз қызметшісі – Қарбызбаспен (Пол Линдтің дауысы) танысады. Тото мысықты кішкентай үйге қуады, онда Дороти Момбидің үй жануары – қарғасы (Мел Бланк дауыстаған) және өзі Момби (Этель Мерман дауыстаған) тарапынан тұтқынға алынады. Момби болмағанда, Қарбызбас үйге тығылып кіріп, оның жасыл пілдер жасағанын, оларды Изумруд қаласын жаулап алу үшін армия ретінде пайдалануға ниеттенгенін біледі. Қарбызбас Доротиді босатып, екеуі қашып кетеді. Доротидің жоғалғанын білген Момби, олардың Қорқытқышқа ескертуі, оның жасыл пілдері "қақпадан өтіп бара жатқанда" ешқандай көмек бермейтінін айтады. Дороти мен Қарбызбас бұрынғы аттракцион жылқысы – Woodenhead Stallion III-ті (Гершель Бернардидің дауысы) алады (бұл "The Marvelous Land of Oz" кітабындағы Sawhorse пен барлық Oz кітаптарының соңғысының атау кейіпкері, "Merry Go Round in Oz" аттракционының біріктірілген нұсқасы), ол оларды Смарагд қаласына жеткізеді. Мұнда Дороти Қорқытқышқа (Микки Рунидің дауысы) Момбидің жасыл пілдері туралы ескертеді. Момби бір сәттен кейін келіп жетеді, ал Тото мен Қорқытқыш тұтқынға алынады. Дороти, Қарбызбас және Ағашбас қалайы адамды (Дэнни Томас, сөйлейді, және Ларри Сторч, ән айтады) оларға көмектесуге көндіру үшін Tinland-ке қашып барады. Ол жасыл пілдерден қорқып, Қорқыт Арыстаннан (Милтон Берлдің дауысы) оларды өлтіруді сұрауын ұсынады, бірақ ол да бас тартады және оларға сарайда не болып жатқанын көрсету үшін өзінің құйрығын пайдаланатын "Глинда құсымен" пайда болатын Глинда Жақсы Сиқыршыдан (Райс Стивенс дауысы) кеңес алуды ұсынады. Глинда Доротиге Момбимен күресуге көмектесе алмайтынын мойындайды, өзіне сенім арту – оған қажет жалғыз нәрсе екенін айтады. Дороти оны түсінгеннен кейін, Глинда оған "қарсы сиқыр" салған кішкентай күміс қорапшаны береді, оны тек Смарагд қаласында және тек қана төтенше жағдайда ашуға болады. Момби олардың жетістіктерін кристалдық шар арқылы көріп, жақын маңдағы ағаштарға өмір сыйлайды. Содан кейін Глинда Қарбызбасқа алтын балта жібереді. Ағаштардың бірі одан балтаны тартып алады, бірақ өзі мен басқа ағаштарды алтынға айналдырып, жамандықты жақсылыққа өзгертеді. Ағашбас Дороти мен Қарбызбасты Смарагд қаласына қайта жеткізеді, онда Момбидің пілдері оларды таң қалдырады. Дороти Глинданың қорабын ашқанда, тышқандар шығып, пілдерді қорқытады. Момби Тотоны мысық мөлшерінде кішірейтетін эликсир жасап, оны мысығына тамақтандыруға ниеттенді, бірақ қорқып қалғанда, оның орнына қарғасы мен мысығын кішірейтеді. Содан кейін Момби уытты тікендері бар гүлге айналады, бірақ Тото пілдерді оның үстінен аяқтап, жоғалып кетуіне себеп болады. Оған Қорқытқыш Момбидің өлімі оның барлық сиқырын өзімен бірге алып кеткенін түсіндіреді. Өкінішке орай, Момбидің тағы бір туындысы – Қарбызбас та қайтыс болады, бірақ ол Доротидің бір тамшы жасымен қайта тіріледі. Қорқытқыш Ағашбасты Oz кавалериясының басшысы етеді және Қарбызбасты рыцарь етіп тағайындайды. Дороти мен Тото Оздан тағы бір торнадомен (Қарбызбас пен Глинда жасаған) кетеді, қайтып оралуға уәде береді.

After a tornado in Kansas causes a loose gate to knock Dorothy unconscious, she re appears in the Land of Oz with Toto, and encounters a talking Signpost (voiced by Jack E. Leonard), whose three signs point in different directions, all marked "Emerald City". They later meet Pumpkinhead (voiced by Paul Lynde), the unwilling servant of antagonist Mombi – cousin of the deceased Wicked Witches of the East and West. Toto chases a cat to a small cottage where Dorothy is captured by Mombi's pet crow (voiced by Mel Blanc) and Mombi (voiced by Ethel Merman) herself. Pumpkinhead sneaks into the house in Mombi's absence, and discovers her creation of green elephants, to use as her army to conquer the Emerald City. Pumpkinhead frees Dorothy, and they flee. After finding Dorothy gone, Mombi threatens that their warning the Scarecrow will not help when her green elephants "come crashing through the gate". Dorothy and Pumpkinhead acquire Woodenhead Stallion III (voiced by Herschel Bernardi), a former merry go round horse (a combination of the Sawhorse from The Marvelous Land of Oz and the title character of the last Oz book of all, Merry Go Round in Oz), who takes them to the Emerald City, where Dorothy warns the Scarecrow (voiced by Mickey Rooney) about Mombi's green elephants. Mombi arrives moments later, and Toto and the Scarecrow are captured. Dorothy, Pumpkinhead, and Woodenhead flee to Tinland to convince the Tin Man (voiced by Danny Thomas, who spoke, and Larry Storch, who sang) to help them. He declines upon being afraid of the green elephants and suggests that they ask the Cowardly Lion (voiced by Milton Berle), who promises to slay the elephants, but he also declines and suggests consulting Glinda the Good Witch (voiced by Rise Stevens), who appears to them with a "Glinda Bird" that uses its Tattle Tail to show what is occurring at the palace. She also admits she cannot help Dorothy fight Mombi, telling Dorothy that self faith is the only thing she needs. As Dorothy understands this, Glinda then gives her a little silver box of "countermagic", to open only in the Emerald City, and only in a dire emergency. Mombi, having seen their progress in her crystal ball, brings the nearby trees to life; whereupon Glinda sends a golden hatchet to Pumpkinhead. One of the trees snatches it from him, but changes its fellows and itself into gold and turns them from bad to good. Woodenhead carries Dorothy and Pumpkinhead back to the Emerald City, where Mombi's elephants surprise them. When Dorothy opens Glinda's box, mice emerge, scaring the elephants. Mombi brews a potion to shrink Toto to mouse size so she can feed him to her cat; but when startled, miniaturizes her crow and cat instead. Thereafter Mombi disguises herself as a rose with poisonous thorns, but Toto goads the elephants into fatally trampling over her, causing them to disappear, to which the Scarecrow explains that Mombi's death has caused all her magic to die with her. Unfortunately, Pumpkinhead, another product of Mombi, also dies; however, he is revived by one of Dorothy's tears. The Scarecrow makes Woodenhead the head of the Oz cavalry and knights Pumpkinhead; and Dorothy and Toto leave Oz by another tornado (created by Pumpkinhead and Glinda), promising to return.

Өндіріс тарихы

"Оз еліне саяхат" фильмінің түсірілімі 1962 жылы басталды, бірақ Filmation компаниясының қаржысы таусылып, аяқталмаған фильмге жуық сегіз жыл бойы тоқтау салынды. Filmation студиясы көптеген телесериалдарынан пайда тапқаннан кейін ғана, 1971 жылы авторлық құқыққа ие болған бұл жобаны аяқтауға қол жеткізді. Фильм 1972 жылы Ұлыбританияда және 1974 жылы АҚШ-та көрсетілді. Фильмде Лиза Миннелли Дороти рөліндегі дауысқа тартылды (1939 жылғы фильмде оның анасы Джуди Гарланд ойнаған, ал фильм бастапқы жоспарланғандай шығарылғанда бұл оның тұңғыш басты рөлі болған болар еді). Басқа да дауыстар Микки Руни (Гарландтың бұрынғы әріптесі және өмір бойы досы), Милтон Берл, Этель Мерман, Пол Линд, Гершель Бернарди, Пол Форд, Дэнни Томас, Маргарет Хамильтон (сол 1939 жылғы фильмнен, бірақ енді Батыс зұлым сиқыршысы емес, Эм тәтесі рөлінде) және Метрополитен Операсының меццо-сопрано әншісі Ризе Стивенс Глинда Жақсы Сиқыршы рөлінде сомдады. Фильмнің АҚШ-тағы көрсетілімі үшін Filmation Seymour Borde компаниясымен серіктестікке келісіп, "төрт қабырғалы тарату" деп аталатын әдіс арқылы таратуды жүзеге асырды, осы арқылы студия көрсету үшін залдарды жалға алып, түскен табыстың барлығын өзінде қалдырды. АҚШ және Канададан тыс елдерде фильмді Warner Bros. компаниясы таратты.

Музыка

Фильмде Сэмми Кэн мен Джимми Ван Хьюзеннің он екі түпнұсқа әні бар. Аранжировкасы мен фильмнің кейбір музыкалық қосымшаларын Уолтер Шарф жасаған. Оригинал әндер (фильмнің теледидарда көрсетілуімен бірге шыққан саундтрек альбомында ұсынылған) мыналарды қамтиды:

Дегенмен, фильмнің басым бөлігі басқа көздерден алынған кітапханалық музыкадан тұрады. Ашылу титрлерінде естілетін бір ерекше музыкалық шығарма – Джонни Пирсонның 1967 жылы жазылған «Ояну» композициясы (бұл фильмнің түсірілімі басталғалы үш жыл өткен соң). АҚШ көрермендері оны осы фильмде пайдаланғаны үшін жақсы білсе, британдық көрермендер оны ITN арнасының «News at Ten» жаңалықтарының тақырыбы ретінде таниды. Кездейсоқ жайтқа, Пирсонның тағы бір танымал композициясы – «Қатты әрекет» (сонымен қатар «Дүйсенбі кешкі футбол» тақырыбы ретінде де белгілі) көп жылдар бойы осы фильмін көрсеткен SFM Holiday Network синдикатының тақырыбы ретінде пайдаланылды.

Теледидар нұсқасы

"Оз еліне саяхат" фильмі алғашқы көрсетілімінде қаржылық құлдырауға ұшыраса да, кейін теледидарда көптеп көрсетілу арқылы көрермендер назарына ілікті. 1976 жылы Filmation телеарнасы фильмнің теледидар трансляция құқығын ABC телеарнасына сатты. Осы кезде Билл Косби Filmation компаниясының "Жіңішке Альберт және Косби балалары" телесериалында сәтті жұмыс істеп, сонымен қатар ABC арнасы үшін жаңа, бірақ қысқа ғана өмір сүрген "Cos" атты ойын-сауық бағдарламасында ойнап жатқан болатын. Filmation фильмді кеңейтіп, оны Рождестволық телеарнайы ретінде қайта форматтауға шешім қабылдады. Фильмнің көрсетілу уақыты Косбиді Сиқыршы рөлінде, бастапқы нұсқада көрінбеген кейіпкер ретінде қосып, ұзартылды. Тірі актерлік ойынның мақсаты – екі жоғалған Мунчкинді Доротимен бірге Рождествоны тойлау үшін үйлеріне қайтару, сонымен қатар сюжетті дамытуға көмектесу еді. Бұл ұзартылған теледидарлық нұсқасы кейін жоғарыда аталған SFM Holiday Network арқылы сәтті таратылды. Бұл Рождестволық нұсқа 1984 жылы соңғы рет көрсетілді және содан бері қолжетімді емес. SFM жыл бойы көрсетілетін, мерекелік элементтері жоқ тағы бір теледидарлық нұсқасын да жасады. Осы нұсқа үшін актер құрамындағы Милтон Берл Билл Косбидің түсірілген бөлімдерін алмастырып, жаңа тірі актерлік көріністер түсірілді.

Үй медиасы

2006 жылдың 24 қазанында арнайы DVD-диск жарық көрді. Бұл DVD-де толық метражды аудио түсіндірме, авторлар Лу Шеймер, Хал Сазерленд және Фред Лэддпен жасалған сұхбаттар, сахна артындағы фотосуреттер галереясы, плакаттар мен анимациялық кадрларды қамтитын суреттер галереялары, әнмен бірге орындау мүмкіндігі, телеарнадағы нұсқасында қолданылған Билл Косбидің көптеген аралық бөлімдері (дискідегі түпнұсқа театрлық нұсқадан бөлек ұсынылған, ал толыққанды телеарналық нұсқасы болмағандықтан, телеарналық нұсқасының толық емес PAL көшірмесінен алынған), алғашқы сценарий мен сюжеттік сызбалар, сондай-ақ фотосуреттер галереясы (көбінесе синдикаттық көрсетімдерде пайдаланылған Косби мен Берлдің тікелей эфирдегі аралық бөлімдерінің сахна артындағы суреттері бар) кіреді. Театрлық нұсқа тек PAL цифрлық көшірме түрінде ғана сақталған (түпнұсқа фильмнің жылдамдығынан 4%-ға жылдамдатылған), өйткені фильмнің бұрынғы иесі Hallmark Entertainment бастапқы фильмдік материалдарды жойып, тіпті әдейі құртқан.