Кіріспе
Ағылшын ақыны және эссеісі (1840–1922), Уоттс галереясының авторы және бұрынғы кураторы Уилфрид Скавен Блант (17 тамыз 1840 – 10 қыркүйек 1922), кейде Уилфред деп те жазылады, – ағылшын ақыны және жазушы. Ол әйелі Леди Энн Блантпен бірге Таяу Шығысқа саяхат жасап, «Краббет Араб Stud» атты шаруашылықтары арқылы араб жылқысының таза қанды тұқымын сақтауға зор үлес қосты. Ол 1914 жылы жинақталған өлеңдер жинағымен ең көп танылды, сонымен қатар саяси очерктер мен poleмикалық мақалалар да жазды. Өз заманында сирек кездесетін, империализмге қарсы қатал пікірлерімен де белгілі болды.
the author and former curator of Watts Gallery
Wilfrid Scawen Blunt (17 August 1840 – 10 September 1922), sometimes spelt Wilfred, was an English poet and writer. He and his wife Lady Anne Blunt travelled in the Middle East and were instrumental in preserving the Arabian horse bloodlines through their farm, the Crabbet Arabian Stud. He was best known for his poetry, which appeared in a collected edition in 1914, and also wrote political essays and polemics. He became additionally known for strongly anti imperialist views that were still uncommon in his time.
Ерте өмір
Блант Франсис Скавен Бланттың және оның әйелі Мэри Чандлердің ұлы болды. Блант Сюссекс графтығындағы Петворт үйінде, әпкесінің күйеуі Барон Леконфилдтің резиденциясында дүниеге келді. 1858–1869 жылдары дипломатиялық қызметте қызмет етті. Ол анасының, католик дініне өткен адамның сенімінде тәрбиеленді және Твайфорд мектебінде (Стонихерст), содан кейін Оскотттегі Сент-Мэри колледжінде білім алды. Ол Лорд Альфред Дугластың туысы болған.
Жеке өмір
1869 жылы Блант леди Энн Ноэлге, Лавлейс графы мен Ада Лавлейстің қызы, Лорд Байронның немересіне үйленді. Бланттар Испания, Алжир, Египет, Сирия шөлі және Таяу Шығыс, Үндістанды кеңінен аралады. Олар Египет пен Недждте алған таза қанды араб жылқыларына негізделген «Краббет Араб Студ» атты жылқы шаруашылығын құрды. Кейін Египеттегі жылқы өсіру үшін Каир маңындағы Шейх Обейд жерін сатып алды. Ересек болғаннан кейін Блант дінсіз болды, бірақ иманға оралу эпизодтарын бастан өткерді. Оның жазбалары мен достық байланыстары исламға қызығушылығы күшейгенін және реформалық ағымдарына терең бойлағанын көрсетеді. Блант әл-Афганидің ықпалымен исламды қабылаған деген болжам бар. Өмірінің соңында дін қызметкері Винсент МакНаббқа келіп, қасиетті тағамды қабылдауға келісті. 1882 жылы Блант Ураби-пашаның ісін қолдады, нәтижесінде төрт жылға Египетке кіруіне тыйым салынды. Блант, негізінен, империализмге қарсы болды. Ирландияның тәуелсіздігіне қолдау көрсеткені үшін 1888 жылы Голвей округінде бас хатшы Артур Балфур тыйым салған наразылық жиналысына төрағалық еткені үшін түрмеге қамалды. Ол Голвей түрмесінде, содан кейін Дублиндегі Килменхам түрмесінде отырды. Бланттың парламентке өтуге жасаған үш әрекеті сәтсіз аяқталды. 1885 жылы Камбервелл-Норттен Ирландияның өзін-өзі басқаруын қолдаған «тори демократ» ретінде, ал 1886 жылы Киддерминстерден либерал ретінде сайлауға түсті, бірақ 285 дауыспен жеңілді. Ирландияда түрмеде отырғанда 1888 жылы Депфордтағы сайлауға қатысты, бірақ 275 дауыспен жеңілді. Элизабет Лонгфорд былай деп жазды: «Блант Рудиард Киплингтің танымал тұжырымын кері қайтарды, империалистердің ауыртпалығы отарланған халықтар үшін моральдық жауапкершілік емес, олардан пайда табуға ұмтылысы екенін дәлелдеді». Эдвард Саид 19-шы ғасырдың соңы мен 20-шы ғасырдың басындағы шығыстанушы жазушыларды сипаттағанда Блантты есімімен атады: «[Ол] Шығысқа деген көзқарасы жеке, өзіндік, Шығыс, ислам немесе арабтармен жеке кездесуден туған деп сенді» және «Шығыс туралы ресми білімге деген жалпы жек көрушілік білдірді». Саид Блантты басқа шығыстанушылардың «Шығысқа деген соңғы дәстүрлі жаушылығы мен қорқынышын» көрсетпеген ерекше тұлға деп атады. Уилфрид пен леди Энннің есейген жалғыз баласы Джудит Блант Литон, 16-шы баронша Вентворт, кейін леди Вентворт ретінде танылды. Ол ересек болғанда Каирде үйленді, бірақ 1904 жылы Краббет Паркке тұрақты түрде көшіп келді. Уилфридтің көптеген сүйіктілері болды, оның ішінде ұзақ жылдар бойы содыр Кэтрин «Скиттлс» Уолтерспен және прерафаэлит сұлулығы Джейн Морриспен, оның досы Уильям Морристің әйелімен қарым-қатынаста болды. Ол өзінің туған апасы Мэри Уиндхэмды азғындыққа салып, жүкті қылды, бұрын оның анасы оның сүйіктісі болған. Соңында ол үйіне тағы бір сүйіктісі, Дороти Карлтонды қоныстандырды. Бұл 1906 жылы леди Энннің одан заңды түрде ажырасуына себеп болды. Сол кезде леди Энн Уилфрид жасаған, леди Эннге қолайсыз шарттармен бөлісу туралы келісімге қол қойды. Ол олардың қызы Джудит тұратын Краббет Паркінің меншігін және жылқылардың жартысын сақтап қалды, ал Блант Кэкстон фермасын, сондай-ақ Ньюбилдинг деп аталатын жерді және қалған малдың барлығын алды. Қаржылық қиындықтармен және химиялық тәуелділікпен күресіп, Уилфрид көптеген жылқыларды сатып, қарыздарды өтеуге және қосымша активтер алуға тырысты. Леди Анна өз мүлкін басқаруды Джудитке тапсырды және жылдың көп бөлігін Египеттегі Шейх Обейдтің иелігінде өткізді, 1915 жылы ол онда тұрақты түрде қоныстанды.
Африкадағы жұмыс
1880-жылдардың басында Ұлыбритания Мысырдағы ықпалын күшейтіп бастады. 1882 жылы әскери оккупация арқылы «жасырын протекторат» орнатып алды. 1881 жылдың күзінде Уилфрид Бланттың кемесі Суэц каналында қалып қойды. Суэцте бірнеше күн күтіп отырудың орнына, Блант Каирдегі достарына сапар шекті. «Ол сэр Эдвард Малет, британдық агентке, үкімет пен даму саясатындағы соңғы өзгерістер туралы мысырлықтардың пікірін жеткізу үшін жіберілді» деген мәлімдеме рас емес. Блант Каирге кездейсоқ келді және тағы да сәйкессіздік тудырып, Ахмет Урабиге жақын шейх әл-Жасражимен танысты. Содан кейін Блант ескі досы Малетпен, британдық бас консулмен кездесіп, делдалдық рөл атқая бастады. 1881 жылдың желтоқсан айының ортасында Блант, египеттіктер арасында «Араби» немесе «Эль-Вахид» (Бірден-бір) деп танымал болған Урабимен кездесті. Ураби Бланттың египеттік мәдениетке деген ынтасы мен құрметіне таң қалды. Блант Афгани шәкірті Мұхаммед Абдухтың ықпалында болды және жақында Исламның болашағы туралы бірнеше мақала жазған еді. Олардың өзара сыйластығы Урабиге жаңа ұлтшыл қозғалысының негізгі идеясын – «Мысыр мысырлықтар үшін» дегенді бейбіт түрде түсіндіруге көмектесті. Бірнеше күн бойы Араби революционерлердің тарихын және Османдық олигархиясынан арылуға деген ұмтылысын түсіндірді. Уилфрид Блант бұл ақпаратты Египеттегі британдық бас консулына жеткізуде шешуші рөл атқармады, себебі Египеттегі барлық адамдар жергілікті египеттіктердің шетелдіктерге – мұсылман түркілер, черкестер немесе христиан гректері, итальяндықтар немесе армянтар болса да – қарсы екенін білді, олар кедейлікте қалғанда байлыққа ие болды. Блант өзін Малет пен Колвиннің пайдаланды деп ойлады, олар ұлтшылдарға тек сырттай ғана қолдау көрсеткен. Алайда, Малет, Колвин, Кромер және басқа да британдық шенеуніктер Блантты романтикалық идеалист деп есептеді. Шындығында, оның арабтар үшін Байрон гректер үшін болғандай екенін айтуы британдық қоғам үшін оны күлкіге айналдырды, өйткені ол жақсы ақын емес еді, ал Байрон – барлық уақыттағы ең ұлы британдық ақындардың бірі. Соғыстан кейін Блант Мысырдан қуылды, ал Ураби Цейлонға жер аударылды. Блант Африкадағы колониалдық экспансияға қарсы күресті және өз көзқарастарын көрсететін үш кітап жазды: «Египеттің ағылшын оккупациясының құпия тарихы» (1907), «Хартумдағы Гордон» (1911) және «Менің күнделіктерім: 1888–1914 жылдардағы оқиғалардың жеке баяны» (2 том, 1919–1920). Тарихшы Роберт О. Коллинз жазғандай, «Египет ұлтшылдығының ең белсенді ағылшын жақтасы болған Блант, мақтанқор және ызалы болды, оның еңбектері өткір, кең мағыналы және кейде күлкілі болды. Ол да, оның жазбалары да жетілмеген және әділетсіз, оларды сақтықпен пайдалану керек, бірақ тіпті ең жайбарақат адамдар да ынталандырылып, жаңа ойлармен оянып, Уайтхолл мен Каирдегі британдық шенеуніктердің кейде өзімшіл көзқарастарына қарсы шығуы мүмкін. Әрине, олар үшін Блант адал емес болса, жамандық болды. 1879 жылдан 1883 жылға дейін Каирдегі британдық бас консулы болған Эдвард Маллет, Бланттың айыптауларына «Египет, 1879–1883» (Лондон, 1909) кітабында жауап берді.
Мысыр бақшасы туралы аңыз
1901 жылы армия офицерлерін көңілді ету үшін Каирге түлкі аулауға арналған иттердің бір тобы жіберілді. Содан кейін Қайырға жақын шөл далада түлкі аулау өтті. Түлкі Бланттың бақшасына шашылып кірді, ал иттер мен аңшылар оның соңынан қуды. Бақша мен үйдің қатар тұрған жерінде Бланттардың Шейх Обайд ат шаруашылығы орналасқан, онда көптеген құнды араб жылқылары бағылған. Бланттың қызметкерлері, олар әскери офицерлер болғанымен, форма кимеген бұл кісілерді жерге басқандықтары үшін қарсылық көрсетіп, кері қайтудан бас тартқанда ұрып-соқты. Осыдан кейін қызметкерлер әскери офицерлерге шабуыл жасады деген айып тағылып, түрмеге қамалды. Блант өз қызметкерлерін босатуға бар күшін салды, бұл британдық әскери офицерлер мен мемлекеттік қызметкерлерге ұят болды.