Кіріспе

Италиялық дворян және адмирал

Пьетро Лоредан (1372 – 1438 жылдың 28 қазаны) – Лоредан әулетінен шыққан венециялық дворян және теңізде де, құрлықта да көрнекті әскери қолбасшы. Ол Осман империясына қарсы күресіп, Галлиполи шайқасында (1416) жеңіске жетті, 1411–1420 жылдары Далмацияны жаулауда басты рөл атқарды және Венецияның құрлықтағы иеліктерін (Терраферма) сақтап қалу үшін Венецияның итальяндық қарсыластары – Генуя мен Миланға қарсы бірнеше жорыққа қатысты. Ол сонымен қатар Авогадор де Комун, герцогтың кеңесшісі және Зара, Фриули және Брешия қалаларының губернаторы сияқты бірқатар жоғары саяси лауазымдарды иеленді, ал 1425 жылы Санкт-Марк прокураторы болып тағайындалды. 1423 жылы ол Венеция дожы лауазымына талапкер болды, бірақ өзінің қатал бәсекелесі Франческо Фоскариге жеңілді; олардың арасындағы бәсекелестік соншалық болғандықтан, Лоредан қайтыс болғаннан кейін Фоскари оны улаған деген күдік туды.

Ерте өмір және мансап

Пьетро Лордан 1372 жылы Венециядағы Сент-Канчано приходында дүниеге келген. Ол адмиралдар әулетінің ұрпағы болды: оның әкесі Альвизе Лордан және атасы, кейіннен оның ұлы Джакомо және туған інісі Альвизе – барлығы Венеция Республикасының қызметіндегі көрнекті теңіз командирлері болды. Оның әкесі Санкт-Марк прокураторының өте беделді лауазымына сайланғанымен де ерекшеленді. Оның анасы Жоан бай отбасынан шыққан сияқты. Пьетро Лордан жас кезінде, шамамен 1395 жылы, Кампаньола Витале Ландо ди Пьетроға үйленді. Кейбір тарихшылар 1422 жылы Фосколо әулетінен біреуге екінші рет үйленгенін айтады, бірақ Кампаньола күйеуінен аман қалғандықтан және оның өсиетінен де кездесетін болғандықтан, бұл қате болып көрінеді. Лордан 1401 жылғы маусымда Манфредонияда жас Михаил Родосскийдің (өз кітабымен, "Михаил Родосский кітабы"мен танымал) қайыққа мінген кемесінің командирі болды. 1403 жылы ол Византия императоры Мануил II Палеологты Батыс Еуропа аялап келгеннен кейін Константинопольге қайтарған үш галераның бірінің командирі болды. Қайтқан жолда үш кеме Карло Зено басқаратын венециялық флотқа қосылып, 1403 жылғы 7 қазанда Модон шайқасында маршал Бусико басқарған генуэздік флотқа қарсы жеңіске қатысты.

Әскери және саяси мансап, 14111422

Лордан, вероятно, продолжал служить во флоте после этого, до 1411 года, когда он впервые засвидетельствован в качестве командующего флотом (Капитана залива) при подписании Селимбрийского договора между Венецией и османским принцем и претендентом на османский трон Мусой Челеби 3 сентября. Затем ему было приказано отправиться в Зару в Далмации, поскольку король Венгрии (и избранный император Священной Римской империи) Сигизмунд боролся за расширение венецианских владений. В качестве генерал-капитана он получил капитуляцию Шибеника 21 июля 1412 года и поспешил на помощь венецианским сухопутным войскам в Мотта-ди-Ливенца, помогая им одержать решительную победу в битве при Мотте против войск Сигизмунда 24 августа. Помощь в обеспечении Далмации для Венеции привела Лордана к конфликту с его давним соперником Франческо Фоскари, дожем Венеции (главой республики); в отличие от Фоскари, который выступал за расширение на итальянской материковой части (Терраферма), Лордан был сторонником морской ориентации Венеции. В октябре 1412 года Лордан был назначен дукальным советником, но занимал эту должность лишь недолго, поскольку был избран губернатором (подеста) Тревизо. Город составлял «основу венецианской оборонительной системы на востоке», и Лордан в течение следующего года был занят укреплением его укреплений. 26 июня 1414 года он был избран вместе с Лоренцо Капелло и Витале Миани в качестве provveditore по Далмации. Там он активно участвовал в подавлении провенгерских настроений среди местной знати и в подготовке к новому укреплению Зары. 5 апреля 1415 года он был назначен командующим ежегодным торговым конвоем (муда) во Фландрию. По возвращении он был избран Avogador de Comùn (государственным прокурором), но снова занимал эту должность недолго, поскольку 2 апреля 1416 года он был выбран капитаном залива для руководства экспедицией в Османскую империю. Великий совет Венеции поручил ему доставить венецианских послов к султану и исчерпать мирные средства, но в итоге, 29 мая 1416 года, в битве при Галлиполи Лордан одержал крупную победу над османским флотом, уничтожив или захватив большую часть его кораблей. Сам Лордан был ранен в битве. Несмотря на этот успех, конфликт не был завершен до ноября 1419 года, когда после изнурительных переговоров был подписан мирный договор. Тем не менее, по возвращении в Венецию 8 ноября 1416 года Лордана чествовали как героя. Весной 1417 года он был отправлен в качестве посла в Милан, чтобы выразить протест против оккупации Лоди, Комо и других мест, автономия которых была гарантирована Венецией. Затем он был назначен ректором в Заре, где оставался до конца 1418 года. По окончании срока пребывания в должности он снова был избран Avogador de Comùn. В сентябре 1419 года он был избран одним из комитета из пяти мудрых людей (savi di Terraferma), ответственных за надзор за завершающим этапом венецианского завоевания Далмации и Фриули. Поскольку Сигизмунд был занят борьбой с гуситским восстанием, венецианцы двинулись вперед, чтобы обеспечить свои притязания на восточном побережье Адриатического моря. 8 февраля 1420 года Лордан снова был назначен капитаном залива и отплыл из Венеции 12 мая. К концу июня он обеспечил сдачу Трогира и Сплита, а между сентябрем и октябрем взял острова Брач, Корчула и Хвар под венецианский контроль. В феврале 1421 года он был отправлен в Левант, чтобы противостоять генуэзцу Джованни Амброджио Спиноле, который совершал набеги на венецианские торговые суда в этом районе. По возвращении летом он был отправлен во Фриули в качестве его luogotenente («лейтенанта», то есть губернатора). Его выбор на эту должность, вероятно, был обусловлен тем, что этот район был завоеван его племянником Франческо Лорданом годом ранее. В 1422 году он снова служил капитаном муды Фландрии и был вновь назначен дукальным советником. 3 ноября он присутствовал на регистрации своего сына Франческо в Золотой книге, книге, содержащей имена дворян, имеющих право занимать государственные должности.

Догаттың үміткері, 1423

1423 жылғы 4 сәуірде дож Томмасо Мосениго өте қиын кезде қайтыс болды: келесі дож Республиканың бағытын анықтайтын шешімдер қабылдауы тиіс еді, әсіресе Террафермадағы кеңейтуді жалғастыру немесе дәстүрлі теңіз саясатын нығайту мәселесінде. Сәтті қолбасшы, жақсы білім алған және шешен сөйлейтін Лордан осы лауазымға қажетті барлық қасиеттерге ие болды, бірақ соңында оның ескі қарсыласы Франческо Фоскари сайланды. Екеуі де қатал бәсекелестер болды, олардың саяси араздасулары жеке қарым-қатынастарымен күшейді. Осылайша Лорданның Мария және Марина атты екі қызы, Фоскаридің қарсыластары Франческо Барбаро мен Эрмолао Донаға үйленді. Бұған қоса, Фоскари өзінің қызын Лорданның ұлдарының біріне беруді ұсынғанда, ол ұсыныстан бас тартты.

Әскери және саяси мансап, 14241438

Осы сәтсіздікке қарамастан, 1424 жылғы 12 қаңтарда Лордан тағы да шығанақтың генерал-капитаны болып сайланды. Оған республика өткен жылы иеленген Салоникаға көмектесу міндеті жүктелді, ол үшін Галиполиге шабуыл жасап, Осман сұлтаны Мұрат II-ге әскери және дипломатиялық қысым көрсету арқылы қалаға Венецияның иелігін мойындауға мәжбүр ету керек болды. Лордан флотын шілдеден қазанға дейін Дарданеллді күзетуге бастады және түріктермен бірнеше шайқасқа қатысты. Бұл Византия императорын Лорданға алғыс айту ретінде бірнеше қасиетті реликвияларды жіберуге итермеледі. Алайда, Лорданның әрекеттеріне қарамастан, венециялықтар үшін қақтығыс 1430 жылғы наурыз айында қала Османдықтар тарапынан басып алынғанға дейін нәтижесіз болды, Салоника тұрғындарының азапталуы мен наразылығы күшейді. 1425 жылы ол 17 маусымда Санкт-Марк прокуроры болып сайлануға дейін savio del consiglio қызметін атқарды. Осы кезде Венеция Милан билеушісі Филиппо Мария Висконти мен Флоренция Республикасы арасындағы соғысқа қосылуға шешім қабылдады, өйткені Висконтидің табыстары Италиядағы күштер тепе-теңдігіне қауіп төндірді. 1426 жылы Лордан Фантино Микельмен бірге әскердің провидеторе болып тағайындалды және кондотьер Франческо Буссоне да Карманьоламен бірге Брешияны басып алды (1426 жылғы 9-10 тамыз). Лордан келесі жылы қалада ректор болып қалды. 1427 жылғы жазда ол Брешияға Миланның шабуылын тойтарды және Карманьоланың ұстанымын тастап, Миланға қарсы тұруына ықпал етті, нәтижесінде 11 қазанда Маклодио шайқасында жеңіске жетті. Лордан келесі бірнеше жылға дейін, 1431 жылға дейін көзден жоғалды, Венеция мен Милан арасындағы соғыс қайта басталғанға дейін. 28 мамырда ол Теңіз генерал-капитаны болып тағайындалды және Тиррен теңізіне жүзу, флоренциялықтармен бірігіп, Висконтиге қосылған Генуяны басып алу міндеті алды. Венеция флоты 21 тамызда Рапалло шайқасында генуэздіктерге қарсы маңызды жеңіске жетті, бірақ венециялықтар генуэздік үкіметті құлатуға тырысқанда сәтсіз болды. Содан кейін Лордан флотын Апулия мен Корфуға қыстауға алып барды. Тиррен теңізіне оралғаннан кейін, ол шілдеде Сестри бекінісіне шабуыл жасады, онда жарақат алды; науқанға одан әрі үлес қоса алмағандықтан, ол флотымен Венецияға оралды, олар 22 қазанда келді. Келесі бірнеше жылда Лордан Сан-Марко сестиерінің savio del consiglio және герцог кеңесшісі қызметтерін алмастырды. 1437 жылы Миланмен қақтығыс қайта басталғанда, 9 сәуірде Лордан тағы да әскердің провидеторе болып тағайындалды, бас қолбасшы Мантуя маркграфы Джанфранческо Гонзаганың басшылығымен, бірақ нашар денсаулығы оны лауазымын тастап, Венецияға оралуға мәжбүр етті, оның орнына Паоло Трон келді. Соғыс венециялықтар үшін жаман басталды, бірақ қараша айында Лордан денсаулығына келгеннен кейін, оны әскерге қосылып, оның құлдыраған рухын көтеруге жіберді. Оған ұлы Джакомо Лордан қосылды, осылайша ол өзінің көрнекті әскери мансабын бастады. Осы кезде Гонзаганың Венециядан Миланға көшуді қарастырып жатқаны белгілі болды. 1438 жылғы 21 маусымда Лордан маркграфқа елші болып сайланды, оның дезертирлеуіне жол беру үшін соңғы әрекет ретінде, бірақ Лордан бас тартты. 13 шілдеде ол По өзеніндегі теңіз күштерінің қолбасшысы болып тағайындалды. Оның ғана болғаны Сан-Марко алаңында жасақтардың бүліктерін басуға жеткілікті болды. Дегенмен, науқан жаман өтті: Лордан өзенде әдеттегі тактикасын қолдана алмады, оның әрекеттері құрлықтағы науқан барысына байланысты болды және климат оның денсаулығына тағы да әсер етті. 1438 жылғы 23 тамызда Лордан өзінің соңғы өсиетін жазып, 21 қазанда Венецияға оралуға рұқсат алды, оның орнына Стефано Контарини келді. Ол 26 қазанда Венецияға "molto agravato da mal" келді және екі күннен кейін қайтыс болды. Ол Санкт-Елена монастырында (Наполеон дәуірінде қиратылған) жерленген. Оның қабіріндегі жазуда оның белгісіз жаулармен уланғаны айтылған ("per insidias hostium veneno sublatus"); танымал аңыз бұл әрекетті дож Франческо Фоскариге жатқызды. Лорданнан кейін бірқатар түсініктемелер қалды, оларды заманауи тарихшы (және Лорданның Брешиядағы бағыныстысы) Флавио Биондо жоғары бағалады, бірақ қазір жоғалды.