Кіріспе

Түркияда жыл сайынғы жарыс 1979 жылдан бері өткізіліп келеді. Стамбул марафоны (İstanbul Maratonu, сондай-ақ демеушілік атымен Türkiye İş Bankası Стамбул марафоны деп те белгілі) – Түркияның Стамбул қаласында қараша айында алғаш рет 1979 жылы өткізілген халықаралық жеңіл атлетика жарысы. Бұл марафон әлемдегі екі құрлық – Азия мен Еуропа арқылы өтетін жалғыз марафон болып табылады. Ерлер мен әйелдер үшін үш жарыс категориясы бар: марафон, 15 км және халықтық жүгіру. Мүгедектер үшін де арнайы категория қарастырылған. 1998 жылы халықтық жүгіруге 150 мың адам қатысып, рекордтық көрсеткіш орнатылды. Шараны сәуір айында жыл сайынғы Стамбул жартылай марафонын ұйымдастыратын «Стамбул спорттық іс-шаралары» ұйымдастырады.

Тарих

Стамбул марафоны бұрын "Vodafone Istanbul Marathon" және "Intercontinental Istanbul Eurasia Marathon" деп аталатын. 1997 жылы Эфиопиядан келген Могес Тайе ерлер арасында 2:13:37 уақытпен жаңа рекорд орнатты. 2005 жылы Ресей спортшысы Мадина Биктагирова әйелдер арасында 2:34:25 уақытпен рекордты жаңартты. 2006 жылы Мадина Биктагирова өзінің өткен жылғы әйелдер арасындағы рекордын 2:28:21 нәтижесімен қайтадан жаңартты, ал литвалық спортшы Миндаугас Пукстас ерлер арасындағы рекордты 2:12:52 уақытпен бұзды. Сондай-ақ, 2006 жылы марафон мен 15 шақырымдық жарысқа қатысушылардың аяқ киімдеріне байланып қойылған, бір рет қолданылатын чип арқылы уақыт тіркеу алғаш рет жүзеге асырылды. Бұл чипсіз спортшы ресми уақытты ала алмайтын болды. Осы жылы Стамбул Еуразия марафонында 4-ші Еуропалық полиция марафонының чемпионаты бірінші рет өткізіліп, жоғары нәтижелерге ықпал етті. 2012 жылы марафонды өткізу айы қазаннан қарашаға ауыстырылды. Сол жылы марафонның 34-ші туылымы "Vodafone Istanbul Eurasia Marathon" деп аталды. Марафон маңызды жарысқа айналғандықтан, сол жылы IAAF-тың Алтын белгісі мәртебесіне ие болды. 2013 жылы түрлі санаттардағы 20 000-ға жуық жергілікті және шетелдік спортшылар, соның ішінде коляскада жүгіретін спортшылар да қатысты. Бұл шарада көпірдің тұрақтылығына қатысты қауіпсіздік шаралары да алғаш рет қарастырылды. Екі жыл бұрын Босфор көпіріндегі жүгірушілердің көптігі құрылымдағы өздігінен туындаған дірілдерден қауіпті тұрақсыздыққа алып келді, бұл оның құлауына әкелуі мүмкін еді. Осы сабақтан алынған тәжірибеге сүйене отырып, сағат 09:30-да басталган бірінші старттан кейін он минуттық интервалмен бірнеше старт берілді. Топтарға көпірде жүгіруге рұқсат берілмей, тек жаяу жүруге ғана мүмкіндік берілді. Суретке түсіру үшін тоқтауды болдырмау мақсатында көпірдің шеткі қатарлары кедергілермен жабылды.

Курс

Жарыс трассасы асфальттан жасалған, көбінесе тегіс және көлік жоқ. Бұл марафон әлемдегі жалғыз жарыс, онда марафон Азия және Еуропа екі құрлығынан өтеді. Марафон қаланың Азия жағында, Бірінші Босфор көпіріне жақын жерден басталады, Босфор мен Стамбулдың тамаша көрінісін ашатын көпірден өтеді, Көк мешіт және Ая София сияқты көптеген тарихи орындардан өтеді және Еуропа бөлігіндегі Иненю стадионында аяқталады. Жалпы алғанда, жарыс үш көпірден өтеді: біреуі Босфордан, ал екеуі Алтын мүйізден. Трасса жылдар бойы үш рет өзгерген, сондықтан жеңіс көрсеткіштері әртүрлі. 2020 жылы, коронавирус пандемиясы кезінде, трасса өзгертіліп, басы мен соңы Еникапыда басталып, Босфор көпірінен екі рет өтетіндей етілді, нәтижесінде жүгірушілер марафонды Еуропада бастап, Еуропада аяқтады, бірақ жарыс барысында Азияға кіріп, одан шықты.

Біліктілік

Марафонға тіркелу үшін қатысушылар жарыс күні 18 жасқа толған немесе одан үлкен болуы тиіс. 2020 жылы коронавирус пандемиясының салдарынан 65 жастан асқан спортшылар марафонға қатысуға қабылданбады.

Сыйлықтар

Марафон сарысындағы алғашқы 25 ер және 15 әйел спортшыға ақшалай жүлделер беріледі. Бірінші үш орынға сәйкесінше 35 000, 15 000 және 10 000 АҚШ долларынан сыйлықталады. Жаңа трасса рекордын көрсеткен спортшыға 5 000 АҚШ доллары бонус ретінде беріледі. Еркектер үшін 2:14:00 және 2:04:55 аралығында, ал әйелдер үшін 2:33:00 және 2:15:25 аралығында көрсетілген нәтижелерге де 500 АҚШ долларынан 100 000 АҚШ долларына дейін бонус қарастырылған. Басқа да жарыс санаттарындағы үздік спортшыларға да жүлделер беріледі. 2013 жылы ақшалай жүлделердің жалпы сомасы 1 миллион АҚШ долларын құрады.