Кіріспе
Ортағасырлық Англиядағы кепілдік жүйесі
Франкпледж – ерте және жоғары орта ғасырларда Англияда кең таралған бірлескен кепілдік беру жүйесі. Оның маңызды ерекшелігі – ондықтардағы байланысты адамдардың арасында жауапкершілікті міндетті түрде бөлісу еді. Осы топтың басшысы, басты кепілгер немесе ондық жетекшісі деп аталатын адам, қылмыс жасады деген күдікпен ұсталған топ мүшесін ұсынуға жауапты болды. Егер адам ұсынылмаса, бүкіл топ айып төлеуге міндетті болатын. Әйелдер, дін қызметкерлері және ең бай еркіндік иелері осы жүйеден босатылса, қалған 12 жастан асқан барлық ер адамдар өзара кепілдік беру үшін ұйымдастырылды.
Шығу тегі
Франкпледтің алғашқы айғағы 1114–1118 жылдарға қарай "Генрих I заңдарында" кездеседі. Бірақ 12 ғасырдың Вильгельм Малмсбери сияқты тұлғалары оны нормандардан бұрынғы заманға және Ұлы Кнуттың заңдарымен байланыстыруға ұмтылды. Кейбір тарихшылар англосаксондық "фриз борх" (сөзбе-сөз "бейбітшілікке берілген уәде") франкпледтің айқын көрінісі деп санайды; ал басқалары 12 ғасырдың түсіндірушілері кейінгі тұжырымды ертерек кезеңге енгізіп оқып жатқандығын, және борх жүйесі франкпледтен гөрі әлдеқайда икемді және толық емес екенін ескереді. Осы көзқарас бойынша, Вильгельм Жеңімпаз француз басқыншыларына қатысты "мөрдрумды" қайта жаңғырту арқылы, нормандардың билігін күшейту және бекіту, сондай-ақ қатаң саясатты орнату мақсатында ондық жүйені міндетті франкплед қабылдауға бағыттап, маңызды рөл атқарды.
Англо-саксон кепілдіктері
Бор – бұл кепілдік жүйесі, онда жеке тұлғалар – отбасы мүшесі, қызметкерлеріне қожайын, тәуелділеріне иелік етуші – сотқа басқаларды жеткізуге жауапты болатын, егер олар қылмыс жасаса. Сонымен қатар, кейінгі англосаксондық қоғамда құқықтық мәселелерде жауапкершілік он адамнан тұратын топтарда күшейді. Бұл топ teothung немесе tything деп аталатын, яғни "он адамның жиналысы". Tything-тің басшысы олардың арасынан сайланған tythingman болатын, ол сотқа шақырылған топтың кез келген мүшесін жеткізуге жауапты еді. Алғашқы tything-тер мүшелерінің өзара келісімімен құрылған, толығымен ерікті бірлестіктер болды. Жүйенің бастапқыда жалпыға міндетті болуына кедергі келтірген фактор – тек жер иелері ғана топқа салынған айыппұлдарды төлеуге міндетті болды: жері жоқ адам фритх бор мүшесі ретінде ешқандай құндылыққа ие емес еді, себебі заң жерін жоғалтпаған және тұрақты тұрақты мекені жоқ адамға тиімді бола алмады. Сондықтан жері жоқ адам заң бойынша барлық "адамдарының" мінез-құлқы үшін жауапты болған феодалдық иеге бағынуға мәжбүр болды; оның иелігі, белгілі бір мағынада, жеке фритх борға айналды, ол қоғамдық фритх борлардың еркін адамдарынан емес, оның тәуелді адамдарынан тұратын. Бұл екі жүйе көптеген вариациялармен қатар өмір сүрді; бірақ еркін адамдардың саны азайып, феодалдардың күші артуға бейімділік болды. Егер сотқа шақырылған адам келмесе, tything-тің қалған мүшелері шақырылған адамның қашуына қатысы жоқ екендігіне ант беруге құқылы болды: әйтпесе олар қашқынның іс-әрекеттеріне жауапты болып, оның іс-әрекеттерінен туындаған кез келген айыппұлды төлеуге міндетті болуы мүмкін. Tything мүшелерін сотта тексеру "frankpledge көрінісі" деген сөздің шығуына себеп болды.
the landless man was worthless as a member of a frith borh, for the law had little hold over a man who had no land to forfeit and no fixed habitation. So the landless man was compelled by law to submit to a manorial lord, who was held responsible for the behaviour of all his "men"; his estate became, so to speak, a private frith borh, consisting of dependents instead of the freemen of the public frith borhs. These two systems, with many variations, existed side by side; but there was a general tendency for the freemen to get fewer and for the lords to grow more powerful.|Albert F. Pollard|The History of England: A Study in Political Evolution
The tithing eventually became a territorial unit, part of the vill, while the eventual merger of borh and tithing underpinned the Norman frankpledge system. In its ultimate form, if an individual did not appear when summoned to court the remaining members of the tithing could swear an oath to the effect that they had no hand in the escape of the summoned man: they would otherwise be held responsible for the deeds of the fugitive and could be forced to pay any fines his actions had incurred. This examination of the members of the tything before the court is the origin of the phrase "view of frankpledge".
Tything ақырында аумақтық бірлікке, vill құрамына кірді, ал бор мен tything-тің бірігуі нормандық frankpledge жүйесінің негізін қалады. Соңғы нұсқасында, егер адам сотқа шақырылғанда келмесе, tything-тің қалған мүшелері шақырылған адамның қашуына қатысы жоқ екендігіне ант беруге болатын: әйтпесе олар қашқынның іс-әрекеттеріне жауапты болып, оның іс-әрекеттерінен туындаған кез келген айыппұлды төлеуге міндетті болуы мүмкін.
the landless man was worthless as a member of a frith borh, for the law had little hold over a man who had no land to forfeit and no fixed habitation. So the landless man was compelled by law to submit to a manorial lord, who was held responsible for the behaviour of all his "men"; his estate became, so to speak, a private frith borh, consisting of dependents instead of the freemen of the public frith borhs. These two systems, with many variations, existed side by side; but there was a general tendency for the freemen to get fewer and for the lords to grow more powerful.|Albert F. Pollard|The History of England: A Study in Political Evolution
The tithing eventually became a territorial unit, part of the vill, while the eventual merger of borh and tithing underpinned the Norman frankpledge system. In its ultimate form, if an individual did not appear when summoned to court the remaining members of the tithing could swear an oath to the effect that they had no hand in the escape of the summoned man: they would otherwise be held responsible for the deeds of the fugitive and could be forced to pay any fines his actions had incurred. This examination of the members of the tything before the court is the origin of the phrase "view of frankpledge".
География және франк-пледж пайдасы
Франк-заң алғашқыда Уэльсте немесе сегіз Солтүстік және шекаралық округтерде қолданылмады, бірақ басқа жерлерде Данелау аймағында, Англияның оңтүстігінде және оңтүстік-батысында кеңінен таралды. Дегенмен, Эдуард I тұсында Нортумберленд және Камберленд сияқты графтықтарда шерифтің турнирі де пайда бола бастады. Шериф жүргізген франк-заңды екі жылдық тексеру шерифке ондық пенни төлеуді, сондай-ақ айыппұлдар сияқты басқа да табыс көздерін қамтыды: осы себепті турнирден босату немесе лордтар мен қалалардың франк-заңды жеке басқаруы бағалы құқықтар болып саналды; ал 1217 жылғы Магна Харта шерифтің франк-заң бойынша заңды түрде талап ете алатынын шектеуге тырысты.
Кейінгі тарихи дамуы
Франк-пледж жүйесі 14 ғасырда құлдырауға бет бұрды. Бір жағынан орталықтандырылған корольдік басқарудың кеңеюі, екінші жағынан жеке меншік иелерінің франк-пледжді өздеріне қабылдауы жергілікті жүйені әлсіретуге себеп болды; сондай-ақ, аграрлық ерекшелену мен көшкіндтік – Қара өлімнің салдарынан күшейген үдеріс те осыған ықпал етті. Дегенмен, жүйе 15 ғасырға дейін кейбір жерлерде сақталды, бірақ оны жергілікті констебльдер – бұрынғы бас кепілдер – бейбіт соттардың басшылығымен алмастырды: олардың бақылауы франк-пледждің қалдықтарын көрсетті. Нәтижесінде, Англия мен Уэльсте бүліктер кезінде франк-пледж принципі әлі де қолданыста. 1886 жылғы «Бүліктер (Зиян)» заңына дейін әрбір азаматтық округтің тұрғындары өз аумағындағы бүлік салдарынан туындаған залалды толық өтеуге міндетті болды. Аталған заңға (және 2016 жылы жаңартылған нұсқасына) сәйкес, зиян өтемақы тікелей емес, полиция салымы арқылы (қазіргі уақытта жергілікті салықтың бір бөлігі) тиісті жергілікті билік аумағындағы тұрғындардан алынады.