Кіріспе

Ченнаи қаласындағы жоғары темір жол желісі, Үндістан
Ченнаи МРТС деп белгілі қала маңындағы темір жол

Ченнаидің Жылдам Транзиттік Жүйесі (Ченнаи МРТС) – Үндістандағы Ченнаи қаласындағы метрополитендік Жылдам Транзиттік Жүйе (МРТС). Оны мемлекеттік Үндістан Темір жолының Оңтүстік Темір жолы басқарады. 1995 жылы ашылған бұл Үндістандағы алғашқы жоғары темір жол желісі болды. Темір жол желісі Ченнаи жағажайынан Велачериге дейін созылады, 18 стансаны қамтиды және Ченнаидің кең қала маңындағы темір жол желісімен байланысты. Қала маңындағы темір жол 1931 жылдан бері жұмыс істеп келеді. 1965 жылы Үндістан Үкіметінің Жоспарлау комиссиясы көлік түрлерінің жеткіліктілігін зерттеу және Мадрас қаласын қоса алғанда, ірі қалаларды дамытуды ұсыну үшін топ құрды. 1971 жылдың шілдесінде Букингем каналы бойындағы солтүстік-оңтүстік-шығыс темір жол дәлізі, соның ішінде темір жол дәліздерін дамыту үшін сегіз маңызды көлік дәлізі анықталды. Солтүстік-оңтүстік-шығыс темір жол дәлізі 1983-1984 жылдары Үндістан Үкіметімен мақұлданды, жоба төрт кезеңде жүзеге асырылатын болды. Жобаны жүзеге асыруды Темір жол министрлігі қолға алды, құрылыс 1991 жылы басталды. Бірінші кезең – Ченнаи жағажайынан Чепаукқа дейін 1995 жылы аяқталды, ал одан әрі кеңейту 1997 жылы аяқталды. 2004 жылы Тирумайлайдан Тируванмиюрге дейінгі екінші кезеңнің бір бөлігі аяқталды, ал Велачериге дейінгі кеңейту 2007 жылы аяқталды. 2024 жылдың қаңтарына қарай, Сент-Томас Тауына жоспарланған кеңейту құрылыс кезеңінде. Ченнаи МРТС желісі көбінесе жоғарылатылған, ал терминалдарында жер бетімен тең деңгейдегі учаскелер бар. Желі бастапқыда Парк-Таунға дейін қала маңындағы темір жол желісіне параллель жүреді, содан кейін Бэкингем каналының бағыты бойынша жоғарылайды, Тируванмиюрге дейін Coromandel жағалауына параллель жүреді, Велачериге қарай батысқа бұрылады. Ол қала маңындағы жүйемен бірдей кең еңістікте (5 фут 6 дюйм) жұмыс істейді, бұл қолданыстағы қала маңындағы желілер мен МРТС арасында пойыздардың қозғалысына мүмкіндік береді. Жоғарғы жолдар жер бетінен орташа биіктікте салынған. Ченнаи МРТС 9 вагондық электрлік көп бірліктерді (ЭМУ) пайдаланады. Пойыздар 25 кВ жоғары кернеулі желіден қуат алады. Вагонды Integral Coach Factory, Chennai компаниясы шығарады. Вагонды кондиционерлеу жүйесімен жабдықталмаған және бірінші және екінші сыныпты жолаушылар орындарымен жабдықталған. 2015 жылы жүйеде күніне 100 мың (0,1 миллион) жолаушы тасымалданды. 2015 жылы басталған Ченнаи метрополитенінің іске қосылуымен және оны кеңейту жоспарларымен байланысты, МРТС жүйесінің одан әрі кеңейтілуі 2017 жылы тоқтатылды, МРТС жүйесін Ченнаи метрополитені басқаруға көшті. 2022 жылы Оңтүстік Темір жолы вагондарды, стансаларды және басқа да инфрақұрылымды Ченнаи метрополитенінің деңгейіне дейін жаңартумен, басқаруды өз мойнына алуға принципті келісім берді.

Өмірбаян

1931 жылы Ченнаи жағажайынан Тамбарамға дейінгі электрленген желі бойынша Ченнаи қалалық темір жолы жұмысын бастады, ал 1985 жылы Ченнаи орталық стансасын Гуммидипундимен және кейіннен Аракконаммен байланыстыратын екі қосымша желі салынды. 1965 жылы Жоспарлау комиссиясы қазіргі көлік инфрақұрылымының жеткіліктілігі мен кемшіліктерін бағалау, түрлі көлік түрлерінің мүмкіндіктерін анықтау және Мадрас қаласын қоса алғанда, ірі мегаполистерде көлік инфрақұрылымын дамыту бағдарламаларын ұсыну мақсатында зерттеу тобын құрды. Мадрас аймақтық көлік зерттеу бөлімі (МАТСУ) Кастурба Нагар мен Манали жолын байланыстыратын солтүстік-оңтүстік-шығыс темір жол дәлізін қоса алғанда, сегіз маңызды көлік дәлізін анықтады. Зерттеу Бэкингем каналы бойындағы желінің оңтүстік бөлігінде рельстік жаппай жылдам транзит жүйесін (MRTS) енгізуді ұсынды, бұл жүйе қалалық темір жол желісімен байланысатын еді. MRTS жүйесі Ченнаи жағажайы мен Тирувоттиюрды байланыстыратын айналма желі ретінде жоспарланған. Жоспарланған темір жол желісі қаланың тығыз қоныстанған аудандарынан өтетініне байланысты, жерді сатып алу мәселелерін болдырмау үшін көтерілген рельстік жүйе таңдалды. Жобаны төрт кезеңде жүзеге асыру жоспарланған: Ченнаи жағажайынан Тирумайлайға дейін, Тирумайлайдан Сент-Томас тауына дейін, Сент-Томас тауынан Вилливаккамға дейін және Вилливаккамнан Эннорға дейін.

Құрылыс және ашылу

Жобаны іске асыру үшін 1983–84 жылдары Үндістан Үкіметінің Теміржол министрлігі мақұлдаған болатын. 1995 жылдың 16 қарашасында пайдалануға берілді және Үндістандағы алғашқы пайдалануға берілген жоғары орналасқан теміржол желісі болды. Ченай Бич пен Тирумайлай арасындағы бірінші кезеңнің құрылысының құны бағаланды және Үндістан Үкіметі толыққанды қаржылады. 1998 жылы Теміржол басқармасы Тирумайлайдан Велачериге дейінгі жобаның екінші кезеңін жүзеге асыруға санкция берді. 2007 жылдың 19 қарашасында желі Тируванмиурден Велачериге дейін одан әрі кеңейтілді. Бірінші кезең Үндістан Үкіметімен толық қаржыландырылды және штат үкіметі қажетті жерді берді, ал екінші кезең үшін штат үкіметі жобаның жалпы құнынан үштен екі бөлігін төледі.

Кезең I A Ченай Бич – Чепаук 5 16 қараша 1995 ж. Пайдалануда
Кезең I B Чепаук – Тирумайлай 4 19 қазан 1997 ж. Пайдалануда
Кезең II A Тирумайлай – Тируванмиур 6 26 қаңтар 2004 ж. Пайдалануда
Кезең II B Тируванмиур – Велачери 3 19 қараша 2007 ж. Пайдалануда
Кезең II B кеңейтім Велачери – Сент-Томас Маунт 3 Белгісіз Құрылыс кезінде

Болашақ жоспары

Велачери мен Сент-Томас тауының арасындағы жобаның кеңейтілген екінші кезеңі жоспарланғандай аяқталмады, себебі учаскеге қатысты және жерді сатып алу мәселелері туындады. 2012 жылғы темір жолдың жылдық бюджетіне сәйкес, бұл желі 2013 жылы пайдалануға беріледі деп күтілді. 2012 жылдың қазан айында Мадрас жоғары соты бұрынғы шешімді жойғаннан кейін CMDA жерді сатып алуды қайта бастады. 2013 жылдың сәуірінде учаскенің шамамен бір бөлігі және Пузутхиваккам стансасының жері әлі сатып алынбаған еді. 2014 жылы жер иелері 2013 жылғы Жерді сатып алу туралы заңға сәйкес, жоғары өтемақы талап етіп, тағы да сотқа шағымданып берді. 2016 жылдың наурыз айында Оңтүстік темір жолы МРТС-тің соңғы кезеңі мемлекеттен жерді алған күннен бастап кемінде 18 айға созылатынын мәлімдеді, бірақ жер әлі темір жолға берілмеген. 2018 жылы тұрғындар мен Ченнаи қалалық даму басқармасы (CMDA) арасындағы жерді сатып алу жөніндегі келесі келіссөздер нәтижесіз аяқталды. 2019 жылы Мадрас жоғары соты CMDA-ға жоғары өтемақы төлеуді бұйырғаннан кейін, CMDA Үндістанның Жоғарғы сотында осы шешімді қайта қарау туралы өтініш берді. Жоғарғы сот жер иелеріне әділ өтемақы төлеуді және CMDA-ға 2021 жылдың 8 қаңтарына дейін жерді сатып алуды аяқтауды тапсырды. Соңғы учаскені пайдалануға беруге қатысты бірнеше жоспарға қарамастан, 2024 жылдың қаңтарына дейін желі құрылыс жұмыстарында. МРТС-тің үшінші және төртінші кезеңдері бастапқыда Сент-Томас тауы мен Вилливаккам және Вилливаккам мен Еннор арасындағы байланысты қамтамасыз етуді көздеген. 2018 жылдың шілдесінде PwC бірігудің пойыздар құрамын өзгерту және басқа да инфрақұрылымды құруға шамамен қыммет түсетінін мәлімдеді. 2022 жылдың 11 мамырында Үндістан темір жолының Оңтүстік темір жолы Ченнаи метрополитеніне МРТС-ті қабылдауға қағидаттық келісім берді.

Бағыт

MRTS желісі көбінесе жоғары орналасқан, ал терминалдарында жер бетімен тең бөлімдері бар. Бичтен Ченнаи Парк Таун станциясына дейінгі қатар қала маңы теміржол желісімен қатар жүреді. Желі екінші кезеңнің Перунгудиге дейінгі бағытын сақтау үшін жоғарыда қалады, содан кейін Велачериде жер бетімен тең бөлімге қайта оралады. Ченнаи жағалауынан Велачериге дейінгі желі жоғары және жер бетінде орналасқан. Арна өзін-өзі күтпегендіктен және қоқыс тастау мен канализация салдарынан құлдырап жатқандықтан, мемлекеттік үкімет оны қалпына келтіріп, кеме жүзуге қолайлы ету жоспарларын ұсынған. Дегенмен, арнаның бір бөлігі тіректердің болуына байланысты кеме қатынасына қолжетімсіз болып қалады. Тіректер арнаның енін одан әрі тарылтып, жаңбыр кезінде ағын судың өтуіне кедеріл келтіреді.

Жолдар

Ченнаи МРТС желісі жылдам транзит желісіне қарағанда Ченнаи қала маңындағы темір жолына көбірек ұқсайды, себебі ол қала маңындағы темір жол жүйесімен бірдей кең еңіс (5 фут 6 дюйм) пайдаланады, соның арқасында қолданыстағы қала маңындағы желілерде де, МРТС-те де бірдей пойыз жиынтығын пайдалануға болады. Тирумайлай мен Велачери станциялары арасында балластсыз рельс қолданылады. Пойыздар 25 кВ жоғары кернеулі электр желісімен қозғалады. Тоғыз вагонды құрамда әдетте алдыңғы, ортаңғы және соңғы бөліктерде үш моторлы вагон болады, олардың электр моторлары пойыздың дөңгелектерін белгіленген жылдамдықпен айналдырады. Үндістанда EMU вагондарын Integral Coach Factory, Ченнаи компаниясы өндіреді. Вагондар кондиционерленбеген және бірінші және екінші сыныпты жолаушыларға арналған орындықтармен жабдықталған.

Уақыт

Қазіргі уақытта Ченнаи Бич пен Велачери арасындағы желінің ұзындығы [ұзындық мәні] және саяхат уақыты 45 минутты құрайды. Бірінші пойыз Ченнаи Бичтен таңғы сағат 4:15-те, ал соңғысы кешкі сағат 9:35-те кетеді. Велачериден Ченнаи Бичке дейін алғашқы пойыз таңғы сағат 5:00-де, ал Велачериден соңғы пойыз кешкі сағат 10:20-де кетеді. Апта ішінде шамамен 70 рейс, ал жексенбі және мереке күндері 51 рейс орындалады. MRTS қызметтерінің кестесі Android смартфондарында Google Maps-те қолжетімді. Пойыздарды нақты уақыт режимінде бақылауға болады, ал тұтынушылар автоматтандырылған SMS жүйесі арқылы ақпарат ала алады.

Билеттер мен билеттер

Екінші сыныпты Ченнаи МРТС билеті үшін ең төменгі бағасы – [баға] және ең жоғары бағасы белгіленген. Бірінші сыныпты билеттердің бағасы екінші сыныпты билет бағасынан шамамен бес есе жоғары. Жеке жол билеттерінен өзге, Оңтүстік теміржолы жиі саяхат жасайтындарға айлық және тоқсандық маусымдық билеттер сатады. Туристерге арналған қысқа мерзімді билеттер де қолжетімді. Билеттерді кассадан немесе мобильді қосымша арқылы алуға болады.

Қамқорлық

2000 жылы шамамен 25 000 жолаушы болса, 2008 жылы күніне 66 518 жолаушыға дейін артты. 2007 жылы МРТС Велачериге дейін ұзартылғанда, кіріс үш есеге өсті. 2015 жылы жолаушылар саны күніне шамамен 100 000-ға жетті. МРТС жолаушылар ағынын арттыру мақсатында бірнеше схемаларды қабылдады. 2023 жылы Ченнаи қалалық көлік басқармасы (CUMTA) пайдалануды жақсарту үшін соңғы қадамдық байланысты жақсарту жоспарларын енгізді. М. А. Чидамбарам стадионында (Чепаук), Марина жағажайындағы Каанум Понгал мерекесінде және автобус ереуілдері кезінде арнайы пойыз қатынасы ұйымдастырылады. Ченнаи МРТС-ке қол жеткізу мәселесі қаланың басқа көлік түрлерімен толық интеграцияланбағандықтан әлі де күрделі. 2012 жылы жүргізілген сауалнама бойынша, MRTS станцияларына жақын жердегі жолдар мен автобус аялдамаларынан жаяу жүргіншілерге қолайлы жағдай жасауға және желіге қосымша бағыттарды анықтауға ерекше назар қажет болды. Құрылысы аяқталғаннан кейін МРТС жүйесі Сент-Томас Маунтта Ченнаи қалалық темір жолымен және Ченнаи метрополитенімен байланысады. Бұл жолаушыларға әртүрлі теміржол жүйелерінің желісіне қол жеткізуге және МРТС желісіндегі станциялардан байланысты жақсартуға мүмкіндік береді. Сент-Томас Маунтқа дейін желінің ұзартылуы МРТС желісіне жақын орналасқан IT компанияларында, тұрғын үйлерде және басқа кеңселерде жұмыс істейтін адамдардың қамқорлығын арттыруы күтілуде.

Қаржы

2009-10 жылдары он ай ішінде MRTS билет сатудан кіріс тапты және операциялық шығындары шамамен болды, нәтижесінде миллионнан астам шығынға ұшырады. 2023 жылға қарай MRTS жылдық кірісіне тіркелді. Бірақ, шамамен операциялық шығындары болғандықтан, жылдық шығын көлемі артты. Шығындардың басты себебі – Оңтүстік темір жолы субсидиялайтын арзан бағалар.