Карл Гегенбаур: Салыстырмалы анатомияның көрнекті маманы

Кіріспе

Неміс анатомы (1826–1903)

Карл Гэггенбаур (21 тамыз 1826 – 14 маусым 1903) – салыстырмалы анатомия эволюция теориясын қолдауға маңызды дәлелдер ұсынатынын көрсеткен неміс анатомы және профессоры. Оның (1859; Фрэнсис Джеффри Беллдің "Салыстырмалы анатомия элементтері" ағылшын тіліне аудармасы, 1878) еңбегі сол кездегі эволюциялық морфологияның стандартты оқулығы болды, түрлі жануарлардың құрылымдық ұқсастықтары олардың эволюциялық тарихы туралы мәлімет береді дегенді баса көрсетті.

Өмір

Карл Гэггенбаур 1826 жылы Баварияның Вюрцбург қаласында дүниеге келді және 1845 жылы Вюрцбург университетінің студенті болды. 1851 жылы бітіргеннен кейін ол біраз уақыт Италия мен Сицилияда саяхаттап, 1854 жылы Вюрцбургке приват-доцент ретінде оралды. 1855 жылы ол Йена университетінде анатомияның төтенше профессоры болып тағайындалды, ал 1858 жылы – қалыпты профессор болды. 1865 жылдан кейін оның бұрынғы студенті және әріптесі Эрнст Геккель зоология профессоры болды. 1873 жылы Гэггенбаур Гейдельбергке тағайындалды, онда 1901 жылы зейнеткерлікке шыққанға дейін анатомия профессоры және Анатомия институтының директоры қызметін атқарды. 1877 жылы ол Лондон Линнеев қоғамының шетелдік құрметті мүшесі болып сайланды. Омыртқалы және омыртқасыз жануарлардың құрылымы мен дамуына қатысты еңбегі мен философиялық зерттеулері үшін ол сол кездегі ең көрнекті салыстырмалы анатомистердің бірі ретінде құрметке ие болды. Гэггенбаур 1896 жылы Америка өнер және ғылым академиясының шетелдік құрметті мүшесі болып сайланды. 1903 жылдың 14 маусымында Гейдельбергте қайтыс болды. (Ағылшын тілінен Фрэнсис Джеффри Белл аударған, «Салыстырмалы анатомия элементтері», 1878 ж., Е. Рей Ланкестер толықтыруларымен). Гэггенбаур салыстырмалы эмбриологияның ұрпақтарды зерттеудегі маңыздылығын мойындағанмен, гомологияларды зерттеудің негізі ретінде салыстырмалы анатомияның жоғары құндылығына баса назар аударды, яғни әртүрлі жануарлардағы сәйкес келетін бөліктер арасындағы қатынастарды, мысалы, адамның қолы, жылқының алдыңғы аяғы және құстың қанаты. Ол 1871 жылы бас сүйегінің омыртқалардан пайда болғандығы туралы теорияны жоққа шығаруда Хаксли ұсынған дәлелдерді толықтыруда ерекше үлес қосты: бұл теорияны Гёте мен Окен тәуелсіз түрде тұжырымдаған, ал Оуэн қолдаған болатын. Хаксли бас сүйегінің қаңқалы бөліктерден тұратынын көрсетті; ал Гэггенбаур ең төменгі (көкті) балықтарда, бастапқы омыртқалардың іздері күтілуі мүмкін болған жерде, бас сүйегі сегменттелмеген, көкті ми қорапшасы екенін және жоғары сатыдағы формаларда бас сүйегінің омыртқалық табиғаты сақталмайтынын көрсетті, себебі көптеген сүйектер, әсіресе бас сүйегінің жоғарғы бөлігіндегілер, теріде пайда болады. 1858 жылы дәрігер Эрнст Геккель Йенада Гэггенбаурдың басшылығымен оқыды, зоология ғылымы бойынша докторлық дәрежесін алды (медициналық білімінен кейін) және сол институттың профессоры болды. Эрнст Геккель Чарльз Дарвиннің идеяларын қолдағанда Гэггенбаурдың идеяларын дамытты. 1861 жылы ол «Ueber den Bau und die Entwickelung der Wirbelthier Eier mit partielleer Dotterbildung» («Барлық омыртқалы жануарлардың жұмыртқасы бір жасушалы екендігіне дәлел», Arch. Anat. Phys., 1861.8: 461–529) атты еңбегін жариялады, бұл эмбриологиядағы маңызды дәлелдеме болды. Гэггенбаур Альберт фон Кёлликер, Рудольф Вирхов, Генрих Мюллер және Франц Лейдиктің (1821–1908) студенті ретінде оқып, олардан тәжірибе алды. М. Сагемель, Н. Горонович, Х. К. Корнинг, К. Рёзе және С. Паулли оның шәкірттері болды. Гэггенбаурдың онтогенез бен филогенезді біріктіретін салыстырмалы морфологиядағы зерттеу бағдарламасы эволюциялық даму биологиясы (эво-дево) саласындағы қарқынды дамуда осы күнгі күшке енді.

Carl Gegenbaur was born in Würzburg, Bavaria in 1826, and he entered the University of Würzburg as a student in 1845. After taking his degree in 1851, he spent some time in travelling in Italy and Sicily, before returning to Wurzburg as Privatdozent in 1854. In 1855, he was appointed extraordinary professor of anatomy at the University of Jena, and in 1858, he became the ordinary professor, where after 1865, his former student and fellow worker Ernst Haeckel was professor of zoology. In 1873, Gegenbaur was appointed to Heidelberg, where he was professor of anatomy and director of the Anatomical Institute until his retirement in 1901. In 1877 Gegenbaur was elected a Foreign Honorary Member of the Linnean Society of London. He was honoured as one of the greatest comparative anatomists of the day, because of his labours and philosophical investigations into the structure and development of both vertebrate and invertebrate animals. Gegenbaur was elected a Foreign Honorary Member of the American Academy of Arts and Sciences in 1896. He died on 14 June 1903, at Heidelberg. translated into English by Francis Jeffrey Bell (as Elements of Comparative Anatomy, 1878), with additions by E. Ray Lankester. While recognizing the importance of comparative embryology in the study of descent, Gegenbaur laid stress on the higher value of comparative anatomy as the basis of the study of homologies, i. e. of the relations between corresponding parts in different animals, as, for example, the arm of man, with the foreleg of a horse, and with the wing of a fowl. A distinctive piece of work was effected by him in 1871 in supplementing the evidence adduced by Huxley in refutation of the skull vertebrae theory: the theory of the origin of the skull from expanded vertebrae, which, formulated independently by Goethe and Oken, had been championed by Owen. Huxley demonstrated that the skull is built up of cartilaginous pieces; Gegenbaur showed that in the lowest (gristly) fishes, where hints of the original vertebrae might be most expected, the skull is an unsegmented gristly brain box, and that in higher forms, the vertebral nature of the skull cannot be maintained, since many of the bones, notably those along the top of the skull, arise in the skin. In 1858, the physician Ernst Haeckel studied under Gegenbaur at Jena, receiving a doctorate in zoology (after his medical degree), and became a professor at the same institution, the University of Jena. Ernst Haeckel expanded on the ideas of Gegenbaur while advocating the concepts of Charles Darwin. In 1861, he published "Ueber den Bau und die Entwickelung der Wirbelthier Eier mit partielleer Dotterbildung" ("Proof that the ovum is unicellular in all vertebrates", Arch. Anat. Phys., 1861.8: 461–529), a fundamental proof in embryology. Gegenbaur learned techniques as a student of Albert von Kölliker, Rudolf Virchow, Heinrich Müller and Franz Leydig (1821–1908). M. Sagemehl, N. Goronowitsch, H. K. Corning, C. Röse and S. Paulli. Gegenbaur's research program of comparative morphology incorporating ontogeny and phylogeny is still evident in the burgeoning field of evolutionary developmental biology (evo devo).

Басқа басылымдар

Карл Гэггенбаурдың басқа да жариялымдары: "Адам анатомиясының оқулығы" (Лейпциг, 1883, жаңа басылымы 1903), "Эпиглоттис" (1892) және "Омыртқасыздармен байланыста омыртқалылардың салыстырмалы анатомиясы" (Лейпциг, 2 томдық, 1898–1901). 1875 жылы ол "Морфологиялық жылнама" ("Morphologisches Jahrbuch") журналын құрды және көп жылдар бойы оны редакциялады. 1901 жылы ол "Басып өткен мен ізденген" ("Erlebtes und Erstrebtes") атты қысқаша өмірбаян жариялады (неміс тілінде "тәжірибелеу және ұмтылу").