Тесса Сандерсон: Жеңімпаз жарысшының өмірі мен жетістіктері

Кіріспе

Британдық экс-нағыз дорбалаушы (Терэза Ион Сандерсон, 1956 жылдың 14 наурызында туған) – британдық экс-нағыз дорбалаушы. Ол 1976 жылдан 1996 жылға дейінгі барлық жазғы Олимпиада ойындарына қатысып, 1984 жылғы Олимпиадада нағыз дорбалаудан алтын медаль жеңіп алды. Ол алты Олимпиадада өнер көрсеткен екінші жеңіл атлет және Олимпиада алтынын жеңген алғашқы қара нәсілді британдық әйел. Сандерсон үш рет Комонвелт ойындарында (1978, 1986 және 1990) және 1992 жылғы IAAF әлем кубогінде нағыз дорбалаудан алтын медаль жеңіп алды. Ол 1978 жылғы Еуропа жеңіл атлетика чемпионатында күміс жүлде алды және үш әлем чемпионатында (1983, 1987 және 1997) қатысты. Сандерсон үш рет Ұлыбританияның ұлттық чемпионы және әуесқой жеңіл атлетикада ААА ұлттық чемпионы он рет болды. Ол нағыз дорбалаудан бес Комонвелт рекордын және он британдық ұлттық рекордын, сондай-ақ жасөсперімдер мен ересектер деңгейінде рекордтар орнатты. Мансабында Сандерсон 1984 жылғы Олимпиадада қола медаль алған британдық Фатима Уитбредпен бәсекелесті. Спорттан тыс Сандерсон бірнеше телешоуларда қонақ ретінде пайда болды және 1989 жылы хабар таратуды бастаған Sky News телеарнасының спорт жаңалықтарын хабарлаушысы болды. Сандерсон 1985 жылы Британ империясы орденінің мүшесі (MBE) болып тағайындалды және 2004 жылғы Жаңа жылдық құрметтеуде Британ империясы орденінің командирі (CBE) атанды. Ол 1999 жылдан 2005 жылға дейін Sport England вице-президенті болды, содан кейін жастарды және мүмкіндігі шектеулі адамдарды спортпен айналысуға ынталандыру мақсатында Тесса Сандерсон қоры мен академиясын құрды.

Ерте өмір

Тереза Ион Сандерсон 1956 жылы 14 наурызда Ямайка колониясының Сент-Елизабет қаласында дүниеге келген. Сандерсон 5 жасқа толғанда оның ата-анасы Англияға жұмыс іздеп кетті. Ол 6 жасқа дейін әжесінің қамқорлығында болды, содан кейін ата-анасымен бірге Уэднесфилдке (бұл кезде Стаффордширде) көшіп кетті. Уорд Бридж орта мектебінде дене тәрбиесінен сабақ берген Барбара Ричардс оның жеңіл атлетикаға қабілетін байқап, оны жетістікке жетеледі; Ричардс жаттығудан бас тартса Сандерсонды мектептен кейін қалдырамын деп қорқытты, кейін Сандерсон бұл оған көмектескенін айтты. Ол 14 жасында алғаш рет найза тастады, досымен кім алысқа лақтыра алатынына бір пакет чипсті салым ретінде тігісті.

Ерте мансап

Сандерсон Вулвергемптон және Билстон жеңіл атлетика клубының мүшесі болды, ол найза тастау және көптеген жарыстардан жарысты. Кейін Сандерсон саяхаттауға көбірек мүмкіндік береді деп ойлағандықтан, көптеген жарыстарға емес, найза тастауға назар аударуға шешім қабылдады. Еуропа кубогының финалында Шығыс Германиядан Рут Фукс алтын, ал Сандерсон күміс жүлде алды. Сол жылы Сандерсон 1977 жылғы IAAF әлем кубогында қола жүлдегер атанды. Сандерсон өзінің алғашқы маңызды алтын медалін 1978 жылғы Достастық ойындарында тастау арқылы жеңіп алды, бұл 1962 жылдан бері әйелдер найза тастауда Англияның алғашқы алтын медалін жеңгені болды. Ол 1979 жылғы Еуропа кубогында үшінші орын алды, екеуі де румындық Эва Радюли Зоргоға есе жіберді. 1980 жылғы жазғы Олимпиада ойындарына іріктелген ол финалға өте алмады, тек алғашқы тастауымен жетті және қалған екі әрекеті дұрыс емес деп танылды. 1980 жылғы жазғы Олимпиада ойындарынан кейін Сандерсон Лидстегі Карнеги дене шынықтыру институтының Уилф Пайшін өзінің жаттықтырушысы болуын сұрады. 1981 жылғы Тынық мұхиты конференциясының ойындарында жеңіске жету үшін Сандерсонға бір тастау жеткілікті болды. 1981 жылғы Еуропа кубогында ол болгарлық Антоанета Тодоровадан кейін екінші орын алды, ол әлемдік рекордтық тастау жасады. Ол сондай-ақ пентатлон және гептатлонмен де айналысты. Сол жылы Сандерсон сол аяғының ахилл сіңірі жыртылып, тастау қолының сүйегі сынды. Оның ахилл сіңіріне жасалған операция сәтті болмады, сондықтан оған тағы бір операция жасау қажет болды. Бұл жарақаттар оның 22 ай бойы жарысқа қатысуына кедерілді. Сандерсон 1983 жылғы әлем чемпионатында төртінші орын алды; оның бәсекелесі болған, алға шығып келе жатқан британдық Фатима Уитбред күміс медальді жеңіп алды. Чемпионатта ахилл сіңірін қайта жарақаттанғаннан кейін, Сандерсон жарыс аяқталғаннан кейін бірнеше күн өткен соң екі ахилл сіңіріне де операция жасады. Сандерсон Олимпиада ойындарында алтын медальді жеңген алғашқы қара британдық әйел. 1987 жылдың наурыз айында Сандерсон найза тастаудан гептатлонға көшу туралы хабарлады. Осыған дейін ол Лондонға көшіп, теледидар немесе жарнамалық жұмыста мансап іздеді. Шындығында, ол осыдан кейін тек бір рет, шілдеде гептатлонмен айналысты. Тамыз айында өткен Dairy Crest Games-те Уитбред (маусым бойы жеңіліске ұшырамаған) иығын жарақаттады; Сандерсон жарыста жеңіске жетті. Содан кейін Сандерсон әлем чемпионатына Италияда Мик Хиллмен бірге жаттығатынын мәлімдеді. Уитбред әлем чемпионатында жеңіске жетті, ал Сандерсон төртінші орын алды. 1988 жылғы жазғы Олимпиада ойындарына қатысу алдында Сандерсон білегінің терісін жарып, ахилл сіңірін көрсетті. Ол финалға өте алмады және жарақаттанған білегіндегі таңғыштағы қанды көріп, ақсап жарыстан шықты. Сандерсон медаль табын беру рәсімінен бұрын стадионнан қолдаушылармен шығып кетті, онда Уитбред Шығыс Германиядан Петра Фелкеден кейін күміс медаль алды. Сандерсон 1988 жылғы Олимпиададан кейін найза тастаудан қанағаттанбайтынын мәлімдеді, бірақ 1989 жылы McVitie's International Challenge-те күтпеген жерден жарысқа оралды; ол үшінші орын алды. Ол 1989 жылғы Еуропа кубогында да жағдайы нашар болғанына қарамастан үшінші орын алды. 1990 жылғы Достастық ойындарында Сандерсонға титулын сақтап қалу үшін бір тастау жеткілікті болды. 1990 жылғы Еуропа чемпионатында 12-орында тұрып, кейін 11-орынға көтерілді. 35 жасында Сандерсон 1991 жылғы Еуропа кубогында әлем рекордшысы Фелке қатысқан командамен жеңіске жетті. Оның бесінші Олимпиада ойындарына қатысуы, 1992 жылғы жазғы Олимпиадада британдық спортшының Олимпиада ойындарына қатысу бойынша рекордтық көрсеткішті құрады. Сандерсонның ең жақсы тастауы, , жеңімпаз Силке Ренктің тастауынан 5 метрге кем және қола жүлдегер Карен Форкельден 3,28 метрге кем болды. Ол 1992 жылғы әлем кубогында 3 метрден артық ұзындықта тастау арқылы алтын медальді жеңіп алды.

Sanderson was a member of Wolverhampton & Bilston Athletics Club, competing in the javelin throw and multi event disciplines. Sanderson then decided to focus on the javelin throw rather than the pentathlon, partly because she thought that javelin competitions would provide more opportunities for travel. At the European Cup finals, Ruth Fuchs of East Germany won the gold and Sanderson took the silver. Later that year, Sanderson was the bronze medalist at the 1977 IAAF World Cup. Sanderson won her first major gold medal with a throw of in the 1978 Commonwealth Games, the first time England had won Commonwealth gold in the women's javelin since 1962. she was the bronze medalist at the 1979 European Cup again behind Fuchs, both of them losing out to Romanian Éva Ráduly Zörgő. Selected for the 1980 Summer Olympics, she failed to meet the qualifying standard for the final, reaching only with her first throw and having her other two attempts declared no throws. After the 1980 Summer Olympic Games, Sanderson asked Wilf Paish of the Carnegie Institute of Physical Education in Leeds to become her coach, A throw of was enough for Sanderson to win at the 1981 Pacific Conference Games. At the 1981 European Cup, she was runner up behind Antoaneta Todorova of Bulgaria who made a world record throw of She also competed in the pentathlon and heptathlon, Later that year, Sanderson had an achilles tendon rupture in her left leg and broke a bone in her throwing arm. Surgery on her Achilles tendon was unsuccessful, and she required another operation; the injuries prevented her from competing for 22 months. Sanderson finished fourth at the 1983 World Championships; another British competitor, Fatima Whitbread, who was coming to the fore as her rival, won silver. After re injuring her Achilles tendon at the championship, Sanderson had surgery on both Achilles tendons a few days after the competition ended. Sanderson is the first Black British woman to win an Olympic gold medal. In March 1987, Sanderson announced that she would change her focus from the javelin throw to the heptathlon. Shortly before then, she had moved to London and was looking for a career in television or promotional work. In fact, she only competed in one heptathlon after this, in July. At the Dairy Crest Games in August, Whitbread (who had been undefeated during the season) injured her shoulder; Sanderson won the event. Sanderson then announced that she would train with Mick Hill in Italy for the world championships. Whitbread won the world championship, and Sanderson finished fourth. About ten days before participating in the 1988 Summer Olympics as defending champion, Sanderson burst the skin around her ankle and exposed her Achilles tendon. She failed to qualify for the final and left the competition limping, with blood visible on the bandage on her injured ankle. Sanderson left the stadium on crutches before the medal ceremony, where Whitbread received the silver medal behind Petra Felke from East Germany. Sanderson announced after the 1988 Olympics that she would retire from the javelin throw, but made an unexpected return to competition in 1989 at the McVitie's International Challenge; she finished third. She also finished third at the 1989 European Cup, despite not being in top condition. At the 1990 Commonwealth Games, a throw of was enough for Sanderson to retain her title. She finished 12th at the 1990 European Athletics Championships, but was later moved up to 11th. Aged 35, Sanderson won at the 1991 European Cup over a field which included world record holder Felke. Her fifth Olympic Games appearance, at the 1992 Summer Olympics, set a record for Olympic appearances by a British athlete. Sanderson's best throw, , was almost five metres less than the winning throw of by Silke Renk and 3.28 metres less than bronze medalist Karen Forkel. She won gold at the 1992 World Cup with a throw of , nearly three metres further than any other competitor.

Фатима Уитбрейдпен бәсекелестік

Алан Хаббард 1990 жылы "The Observer" газетінде Сэндерсон мен Уитбрейд туралы жазған мақаласында "олардың өзара жеккөруі британ спортындағы ең ұзаққа созылған қарым-қатынастардың бірі болды" деп атап көрсетті, бұл қарым-қатынас шамамен он жылға созылды. Маргарет Уитбрейд 1985 жылы әйелдердің найза тастаудан ұлттық жаттықтырушысы болды, сол кезде оның қызы халықаралық жарыстарға жиі қатысты, ал Сандерсон 1985 жылдың маусымына дейін маусым ішінде тек бір жарысқа қатысты. 1987 жылы Сандерсон жеңіл атлетика жарыстарын бойкоттаумен қауіптендірді, мұндай жарыстар үшін Британдық жеңіл атлетика федерациясы оған әрқайсысына 1000 фунт стерлинг төледі, ал Уитбрейдке 10 000 фунт стерлинг төленді. Сандерсон сол жылдың маусым айының басында жаңа келісімге келді. Сондай-ақ Сандерсон Уитбрейдтердің екі жылдық допингтік жазадан кейін 1990 жылғы Достастық ойындарына қатысқан австралиялық спортшы Сью Хоулендке көрсеткен қолдауына қарсылық білдірді, олардың британдық спортшыларды қолдауы тиіс деп есептеді. Олардың мансаптарында Сандерсон Олимпиадада және үш Достастық ойынында алтын медальдар жеңіп алды, ал Уитбрейд әлем чемпионаттарында және Еуропа чемпионаттарында бір-бір титулға ие болды.

Бәсекеге қайта оралу

Төрт жылдық үзілістен кейін Сандерсон 1996 жылы жеңіл атлетика жарыстарына оралды. Ол мамыр айындағы алғашқы екі тастауында рекордтық көрсеткіштер жасады, бұрынғы рекордын арттырды. Сондай-ақ, 1997 жылғы әлем чемпионатына финалға ілікпеді, ол оның халықаралық аренадағы соңғы қатысуы болды. Сандерсон допингке қарсы тұрымын үнемі сақтап келді. 2021 жылы The Daily Telegraph газетіне берген сұхбатында Сандерсон мансабында есірткі қолданған қарсыластарынан жеңіліп, медальдарының қымырзын қалдырғанын сезінгенін айтты. 1989 жылы Sky News телеарнасы іске қосылғанда Сандерсон спорт жаңалықтарын хабарлаушы болды, сондай-ақ ITV телеарнасының Cilla Black қатысқан Surprise Surprise ойын-сауық бағдарламасын жүргізді. 2012 жылы Сандерсон BBC-нің "EastEnders" телесериалының "Қызыл түйме" эпизодындағы "Биллидің Олимпиадалық қорқынышы" рөлінде ойнады, сондай-ақ сол жылы ITV-нің "Dancing on Ice Goes Gold" мұз үстінде би сайысына қатысты. 58 жасқа келгенде ол Grey Model Agency үшін модель болып жұмыс істеуді бастады. 2006 жылы ол Ньюхемде академия құрды, ол 2012 жылғы жазғы Олимпиада ойындарында Ұлыбритания құрамында өнер көрсету үшін спортшыларды іздеуге және даярлауға көмектесті. Тесса Сандерсон қоры мен академиясы 2009 жылдың қыркүйегінде жастар мен мүмкіндігі шектеулі жандарды спортпен айналысуға ынталандыру мақсатында құрылды, оларға кеңес беру және қолдау көрсету жұмыстары жүргізілді. 2009 жылдан 2013 жылға дейін Сандерсон Ньюхемде жыл сайын 10 шақырымдық жүгіріс жарысын ұйымдастырды, маршруттың бір бөлігі Олимпиадалық паркінен өтті. 2013 жылғы жарысқа 3000 қатысушы (45 түрлі ұлтты ұсынған) тартылса да, 2014 жылы жарыс өткізілмеді. Сандерсон Ньюхем кеңесі жарысқа төлемді екі есеге арттырғысы келгенін және жарыс туралы келісімдерді кешіктіргенін мәлімдеді. Сандерсон 2012 жылғы Олимпиададан кейін паркті "дамыту және басқару" үшін Баронесса Форд төрағалық ететін Олимпиадалық парк мұрагерлік компаниясының кеңесіне тағайындалды.

Құрметтер

Сандерсон, 1977, 1978 және 1984 жылдардағы Британ жеңіл атлетика жазушылар қауымдастығының «Жыл спортшысы», 2012 жылы Англия атлетикасының Даңқ залына енгізілді. Даңқ залына үміткерлерді сарапшылар тобы іріктеп, содан кейін көпшілік дауыс береді. Ол Олимпиадада алтын медаль жеңгеннен кейін 1985 жылғы Жаңа жылдық құрметтеуде Британ империясы орденінің мүшесі (MBE) атағымен марапатталды, 1998 жылғы Жаңа жылдық құрметтеуде офицер (OBE) дәрежесіне, ал 2004 жылғы Жаңа жылдық құрметтеуде командашы (CBE) дәрежесіне көтерілді. Сандерсон Вулвергемптон университетінің құрметті түлегі және 2004 жылы Лондонның Оңтүстік Банк университетінің құрметті профессоры аталды. Сол жылы ол BBC-дің «100 ең ұлы британдық» жобасына ешқандай қара нәсілді британдықтарды қоспағаннан кейін өткізілген дауыс беруде «100 ұлы қара британдық» тізіміне енді. Кейін сол жылы Сандерсон The Sunday Times газетінен «Жылдың үздік спортшы әйелі – өмірлік жетістіктері» сыйлығын алды. Ол найза тастауды үйренген Уэднесфилдтегі тұрғын үй алабына оның құрметіне Сандерсон паркі деп ат қойылды. Оның есімімен екі көше аталды: Тесса Сандерсон Плейс – Оңтүстік Лондондағы Уандсворт көшесіне жақын жерде, ал Тесса Сандерсон Уэй – Батыс Лондондағы Гринфордта орналасқан.

Жеке өмір

Сандерсон қара нәсілді әйел ретінде бастан өткерген кемсіту туралы айтты. 1990 жылы ол The Guardian газетіне, спорттық мансабында болмаса да, нәсілдік кемсітуге ұшырағанын, ал спортшы әйелдерге лайықты жалақы төленбеуіне сексизм себеп деп ойлағанын мәлімдеді. Сандерсон мектепте нәсілшіл тіл мен мінез-құлыққа тап болды (соның ішінде оған түкірілді), сондай-ақ 1984 жылғы Олимпиадада алтын медаль жеңгеннен кейін, ол шын британдық емес деген хат алғанын айтты. 2020 жылдың қазан айында Sky Sports телеарнасына берген сұхбатында: «Қара спортшылардың қазіргідей дауысы болмады, сондықтан мен өзімнің күресіме өзім күресуге мәжбүр болдым» деді және спорт басқару органдарында қара, азиялық және азшылық өкілдерінің жетіспеуіне көңілі толмады. 1990 жылы ол бірнеше газетті сотқа берді және «басқа әйелдің күйеуін ұрлады» деген айыппен Жоғары Сот оған 30 000 фунт стерлинг өтемақы төледі. Сандерсонның Дерик Эванс (Мистер Мотиватор атымен танымал фитнес-инструктор) атты жігітімен қарым-қатынасы оның некесі бұзылғаннан кейін басталғанын айтты. 2010 жылдың 3 мамырында Сандерсон Лондонның Святого Павла соборында бұрынғы дзюдодан Олимпиада чемпионы Денсинг Уайтқа тұрмысқа шықты. Оның қалыңдықтары Олимпиадалық командаластары Шаррон Дэвис, Келли Холмс және Кристин Охуруогу болды. 50 жасқа дейін үш рет жасаған экстракорпоральды ұрықтандыру әкелген нәтиже бермеді. Сандерсон мен Уайт 2013 жылы төрт айлық егіздер Кассиус пен Руби Мейді тәрбиелеуге бастады және келесі жылы, Сандерсон 58 жасқа толғанда, оларды ресми қабылдады. Оның туған інісі Дион Сандерсон 2019 жылдың қазан айында «Вулверхэмптон Уондерерс» футбол клубында дебют жасады.

Жеке рекордтар

+Тесса Сандерсонның жеке үздік нәтижелері
EventBestDateNotesRef. (Дереккөздер)
Сүңгі қызыл нарық 73,58 м 26 маусым 1983, Эдинбург
200 м 24,89 с 1981 жылдың шілдесі, Брюссель (Еуропа кубогының жартылай финалы)
400 м кедергілер 60,46 с 11 маусым 1977, Кумбран стадионы (1977 жылғы Ұлыбритания жеңіл атлетика чемпионаты)
Биікке секіру 1,69 м 13 қаңтар 1973, Косфорд ойындары
60 м кедергілер (ішкі жарыс) 8,5 с 26 ақпан 1977, Косфорд
Маусымдық рейтинг

Сандерсонның әйелдердің сүңгі қызыл нарық тартушыларының рейтингіндегі орны, жыл ішіндегі ең ұзақ тартуына негізделген. Тек алдыңғы 25 орын ғана көрсетілген.

1974 жылғы Британдық Комонвелл ойындары
Крайстчерч, Жаңа Зеландия 5-орын 48,54 м
Еуропа чемпионаты
Рим, Италия 13-орын (q) 53,28 м
Дүниежүзілік кубок
Дюссельдорф, Батыс Германия 3-орын 60,30 м

1978 жылғы Комонвелл ойындары
Эдмонтон, Канада 1-орын 61,34 м

1981 жылғы Тынық мұхиты конференциясы ойындары
Крайстчерч, Жаңа Зеландия 1-орын 61,56 м
Еуропа кубогы
Загреб, Югославия 2-орын 65,94 м

1988 жылғы Олимпиада ойындары
Сеул, Оңтүстік Корея 21-орын (q) 56,70 м

1989 жылғы Еуропа кубогы
Гейтсхед, Ұлыбритания 3-орын 59,72 м

1991 жылғы Еуропа кубогы
Франкфурт, Германия 1-орын 65,18 м
Дүниежүзілік кубок
Гавана, Куба 1-орын 61,86 м
Олимпиада
Атланта, АҚШ 14-орын (q) 58,86 м

1997 жылғы Әлем чемпионаты
Афина, Грекия 18-орын (q) 57,84 м

"(q)" – іріктеу кезеңіндегі орынды білдіреді.