Кіріспе

Ұшқыш технологиясын демонстрациялайтын ұшақ

Микоян жобасы 1.44/1.42 (Микоян МиГ 1.44; НАТО тіркеу атауы: Flatpack) – Микоян жобалау бюросы әзірлеген көпүрлі ұшқыш технологиясын демонстрациялайтын ұшақ. Ол Кеңес Одағының МФИ (Mnogofunksionalni Frontovoy Istrebitel, "Көпфункционалды майдандық истребитель") жобасы үшін, I 90 ("1990-жылдардың истребителі") бағдарламасы аясында, АҚШ-тың Advanced Tactical Fighter (ATF) бағдарламасына жауап ретінде жасалған. МФИ жобасы бесінші буын истребительдерінің суперманеврлік, суперкруиз және жетілдірілген авиация сияқты көптеген мүмкіндіктерін, сондай-ақ радарлық көрінуді азайтудың белгілі бір деңгейін қамтитын болған. Жобаның дамуы созылған, Совет Одағының құлауынан кейін қаржы тапшылығына байланысты бірнеше рет ұзақ мерзімге кейінге шегерілді. МиГ 1.44 алғашқы ұшуын 2000 жылдың ақпан айында, жоспардан тоғыз жыл кешігіп жасады және сол жылдың соңында жоба тоқтатылды. МФИ жобасы одан әрі жетілдірілген және қолжетімді PAK FA бағдарламасымен ауыстырылды, нәтижесінде Су-57 ұшағы құрылды.

Алдын ала жобалау

МиГ 1.44 1980-ші жылдардың басында пайда болды, АҚШ Әуе күштері F 15 Eagle-дің ізбасарын Advanced Tactical Fighter (ATF) жобасы аясында жасауды бастады, нәтижесінде 1997 жылы алғаш ұшқан, суперманеврлі және жасырын, бірақ қымбатқа түсетін F 22 Raptor пайда болды. Осыған байланысты, Кеңес үкіметі өздерінің ұшақ жобалау бюроларына американдық қатерге қарсы тұру және Су-27 ұшағын алмастыру үшін ұшақ әзірлеуді тапсырды. 1983 жылы жоба ресми түрде I 90 (И 90, label=short for) деп бекітілді. Осы кезде келер ұрпақтың ұшақтарының қасиеттері толыққанды анықталмаған еді; АҚШ ATF бағдарламасы арқылы әуедегі басымдықты қамтамасыз ететін ұшақты іздеді, ал кеңестік бағыт "көпфункционалдылыққа", яғни ерекше әуеден жерге соққы беру қабілетіне ие көп мақсатты ұшаққа баса назар аударды, сонымен қатар жоғары шабуыл бұрыштарында суперманеврлілік және үрделген жылдамдықта ұшуға төзімділік сияқты кинематикалық көрсеткіштерді де арттыруды көздеді. Микоян екі параллель жобамен айналысты: бірі ауыр көп мақсатты дизайнды МФИ деп белгіледі, екіншісі LFI (Lyogkiy Frontovoy Istrebitel, "Жеңіл майдандық истребитель") деп аталған жеңіл тактикалық истребительге бағытталған. Құныны азайту үшін екі дизайн да мүмкіндігінше көп компоненттерді бөлісуі тиіс болды. Алайда, екі жобаның ғылыми-зерттеу және әзірлеу кезеңі дамыған сайын, әуе кемелерінің күрделі жобаларымен байланысты шығындар өсті. Осының салдарынан, Кеңес үкіметі 1983 жылы тиімділікті арттыру және барлық кластағы ұшақтарда қолданылатын технологияларды дамыту мақсатында Біріккен тапсырмалар бағдарламасын құрды. Конструкцияның механикалық және аэродинамикалық аспектілерінен өзге, инженерлер оның құрылымын және сипаттамаларын жақсарту үшін жүздеген мәселені зерттеді.

Толық көлемді даму

МФИ және ЛФИ жобалары сынға түскенімен, бюджеттік шектеулерге байланысты Микоян соңғысын тоқтатты, бұл МФИ-ді дамытуға қаражатты босатуға мүмкіндік берді, ол сол кезде "Изделие" (өнім) 1.42 деп қайта аталған еді. TsAGI әлі де жобалау жұмысына қатысты, тұрақтылық пен басқару сипаттамаларын зерттеу үшін, әсіресе жоғары шабуыл бұрыштарында радиомен басқарылатын модельдерді сынады. Кейіннен 1.42 ұшағының 60 градусқа дейінгі шабуыл бұрыштарында да басқарылатыны расталды. 1988 жылы Микоянға 1.42 үшін арнайы операциялық талап қойылды. Үш жыл өткен соң, жоба Кеңес Әуе күштерінің сындық бағалауынан өтті. Бұл ұшуға қабілетті технологиялық демонстратор құруға жол ашты, сондықтан Микоян мұндай тапсырмалармен айналысатын мамандандырылған зауыттарға техникалық талаптарды жіберді. 1.44 деп белгіленген технологиялық демонстратор жобаның аэродинамикалық схемасын және ұшуды басқару жүйесін тексеру үшін қолданылатын болады. Оның құрылысы жартылай аяқталғанда Кеңес Одағының ыдырауы одан әрі қаржыландыруды тоқтатты. Тиісінше, жартылай дайын ұшақтың жоспарланған алғашқы ұшуы мерзімізсіз кешікті. Компания 1997 жылы тағы да сынауға тырысты, бірақ нәтиже болмады.

Сынау және жою

1994 жылдың басында толық емес ұшақ Жуковский әуежайына тасымалданды, онда оған сынақ ұшулары жүргізілуі тиіс болды. Сол жылы жердегі сынақтар басталды, нәтижесінде Микоянның бас сынақ ұшқышы Роман Таскаев басқаруымен алғашқы жоғары жылдамдықты сынақтар өтті. Микоянның қаржылық жағдайы тұрақсыз болды, нәтижесінде 2000 жылға дейінгі кезеңде басқару құрамы өзгерді, бұл басқа қаржы көздерін ашуға мүмкіндік берді. Компания басшылығының өзгеруі көптеген жаңа өзгерістерге әкелді. Ресей үкіметі жобаның бар екенін 1998 жылдың соңында жариялады. 1998 жылдың 24 желтоқсанында «Независимая газета» газеті ұшқыш туралы қысқа мақала жариялады, оған бірнеше суреттер қоса берілді. 1999 жылы алғашқы ұшуға соңғы дайындықтар жасалды. Ұшақ, ақыры, толықтырылды. Ол жерде жоғары жылдамдықта такси жүргізу және айналу сияқты жердегі сынақтардан өтті. 1999 жылдың 12 қаңтарында 1.44 жоғары дәрежелі Ресей әскери және үкіметтік шенеуніктердің, халықаралық журналистер мен басқа да құрметті қонақтардың қатысуымен ресми түрде таныстырылды. Осыған дейін 1.44-тің мәртебесі көбінесе құпия сақталды, алайда, өткен күні «Aviation Week & Space Technology» журналы демонстратор тұрған ангардың төбесінен түсірілген суретті жариялады. 2000 жылдың 29 ақпанында ұшақ Владимир Горбуновтың басқаруымен алғашқы ұшуын жасады. 18 минуттық ұшу барысында 1.44 ең жоғары биіктікке жетіп, белгілі бір жылдамдыққа қол жеткізді. Ұшақ қатаң қауіпсіздік шараларымен қамтамасыз етілген Мәскеу уақыты бойынша сағат 11:43-те жерге қонды. Горбунов кейіннен ұшақты «бағынышты» деп сипаттады. 27 сәуірдегі 22 минуттық екінші ұшудан кейін инженерлер кейбір мәселелерді анықтаған болуы мүмкін, себебі одан кейін ұшулар туралы ешқандай хабарлама түспеді. Микоян ұшақтың құрылысында салмақты азайтуға арналған материалдарды пайдаланды, алюминий-литий қорытпалары бос салмақтың 35%-ын, болат және титан қорытпалары (30%), композиттер (30%) және басқалары (5%) құрады. МиГ МФИ құрылымы бойынша дәстүрлі емес болды, бұл ұшу тиімділігі мен жасырындылық сипаттамаларын жақсартуға бағытталған. Соққыны азайту үшін беттік ауданы минималды деңгейге дейін төмендетілуге тырысты. Қанаттары дельта тәрізді болды, алдыңғы жиегі 52° бұрышпен қиылысты. Қанат ұштарында электрондық қарсы шаралар/электрондық қолдау шараларын қамтитын диэлектрлік элементтер орналасқан. Қанаттар толық ұзындығындағы алдыңғы жиек қақпақтарымен жабдықталған. Ал қанатшалардың алдыңғы жиегі 58° бұрышпен қиылысты, және жоғары шабуыл бұрыштарында қанаттардың үстінен ауа ағынын жақсартатын айқын «ит тістері» болды. Ресейлік авиация сарапшылары бұл ерекше конструкцияның, радар сәулесін жұтатын материалдарды (RAM) пайдаланудың және қару-жарақтың ішкі орналасуының радарлық қимасын (RCS) F-22 Raptor-мен салыстырылатын деңгейге дейін төмендеткенін мәлімдеді. Плазмалық қалқанды қолдану арқылы RCS одан да төмендейді. Екі Lyul'ka Saturn AL 41F форсажды турбовентиляторлық қозғалтқышы итеру күшін өндірді, бұл MFI-ге 2.35 Мах жылдамдығына қол жеткізуге мүмкіндік берді. Қозғалтқыштардың жұмыс циклы өзгертілді, бұл соғыс ұшағының қатты газсыз жылдамдығын арттырып, 1.5 Мах жылдамдығымен жоғары ұшуға мүмкіндік берді. Оқпанды симметриялық қозғалтқыштарды питчинг және рыскание жазықтықтарында бұруға болады. Жапырақшалардың ішкі жапырақтары инфрақызыл сәулеленуді азайту үшін керамикалық плиткалармен қапталған. Қозғалтқыштар RAM жабынған ирек түтіктер арқылы екі қабатты сіңіргішпен қоректендірілді. Қару-жарақ пен жанар май бактарын қанаттардың астында тасымалдауға болады.

Нұсқалар

МиГ 1.42: өндіріске арналған негізгі нұсқа; өнімділігі 1.44-тен жақсы болуы тиіс еді. НАТО оған "Түлкі қолғап" (Foxglove) кодын берді. МиГ 1.44: сәтсіз жаңартулар жасалған демонстрациялық прототип; 1 данасы салынды. НАТО оған "Flatpack" кодын берді. МиГ 1.42R: қару бөлімінде барлау жабдықтары орналасқан, ұсынылған барлау нұсқасы. МиГ 1.42К: қысылатын қанаттары, тоқтату ілмегі, күшейтілген шасси және коррозияға қарсы күшейтілген қорғаумен ұсынылған теңіздік нұсқасы. МиГ 1.42 оқу ұшағы: екі орынды оқу нұсқасының жобасы.

Анықтамалар (1.42/44 жобасы)

Ескерту: 1.44 және 1.42 үлгілері тізбектеп өндіріске енбегендіктен, көптеген техникалық сипаттамалар шамамен есептелген.