Кіріспе

Судин (немесе Судин) (Σουδίνες) – вавилондық дана. Ол кейінірек Страбон сияқты римдік жазушылардың атақты халдейлік математиктер және астроном-жұлдыз жорамалдаушыларының бірі ретінде еске алынады (Geographia 16:1–6).

Өмірбаян

Өзінің алдыңғысы Беросс сияқты, Судин Вавилониядан көшіп келіп гректер арасында қоныстанды; ол Пергамон патшасы Аттал I (Аттал Сотер) кеңесшісі болды. Ол (мысалы, римдік астроном/астролог Веттиус Валенс) Айдың қозғалысын есептеуге арналған кестелер жариялаған деседі; бұл кестелер гректер Гиппархтың еңбегімен, кейіннен Птолемейдің (Клавдий Птолемей) еңбегімен алмастырылғанға дейін қолданылған. Судин гректерге вавилондық астрономиялық білімді жеткізуде маңызды рөл атқарған болуы мүмкін, бірақ оның өмірі және еңбегі туралы көп мәлімет жоқ. Ол сондай-ақ асыл тастарға астрологиялық мағына тағайындаған алғашқы адамдардың бірі болған деседі.

Жеке тұлға

Клинопись жазбаларында басқа халдей астрономдарының есімдері кездескенмен, Судинес туралы акад тіліндегі ешқандай мәтін әлі табылған жоқ. Стивенс оның аты аккадтыққа ұқсайтынын, неоассириялық және эллинистік дәуірлердегі клинопись жазбаларында Шум(а) иддин "Ол ат берді" немесе Шум(а) иддина "Ол маған ат берді" сияқты ұқсас есімдердің кездесетінін айтады. 2-ші ғасырдағы грек авторы Поляенус Судинес есімді бауырдың белгілі бір жұмысын атқарғанын айтады, ол Пергамон патшасы Аттал I үшін жасаған, бұл астроном Судинес пен куәландырылған бауырдың арасындағы байланысты нығайтады. Дегенмен, Вавилонияда астрономиялық ғылыммен айналысушылар көбінесе аспан болжаудың астрологиялық әдістерін де қолданғанмен, астроном мен бауырдың біріккен кәсібі сирек кездеседі, бұл Поляенус пен патша Атталдың Судинесі астроном Судинестен өзгеше болуы мүмкін екенін көрсетеді. Судинес атымен байланысты кең ауқымды білімді ескере отырып, олардың барлығы бір адамды білдіретіні әлі белгісіз. Судинес туралы толыққанды ақпараттың болмауы осы мәселені одан әрі қиындатады.

Астрономия

Судиндер Ай тұтылуын болжау есептеулерімен байланысты, Веттий Валенс сияқты авторлар оның Ай тұтылуын есептеу үшін Судиндерді пайдаланғанын мәлімдейді. Валенстің антологияларында Судиндердің "қолданылуы" оның Ай тұтылуларына қатысты деректер кестесінің авторы болғанын көрсетеді, бұл кестеде бұрынғы тұтылулардың күндері, уақыты немесе жағдайлары тіркелген, кейінгі авторлар өз теорияларын негіздеу үшін осы деректерді пайдалана алатын. Мұндай кестелер клинопись жазбаларында куәландырылған, онда б.з.д. бірінші мыңжылдықтың көп бөлігінде Ай тұтылуларының бақылаулары және бақыланған және болжанған тұтылулардың кестелері сақталған. Судиндердің авторлық кестелері табылмаса да, басқа да көздерде еске алынбаса да, сақталған Вавилон кестелерінің көп саны олардың Месопотамия мәдениетінде астрономиялық тәжірибенің ажырамас бөлігі болғанын көрсетеді. Вавилондық болғандықтан, Судиндердің астрономиялық кестелерді құрастыруға қатысқан болуы ықтимал. Сонымен қатар, Судиндермен бірге тізілген басқа астрономдарға қатысты астрономиялық кестелер бар, бірақ олар сақталмаған. Грек астрономиясының негізін қалаушы Гиппархтың еңбегі Птолемейдің "Алмагестінің" негізіне айналды, оған сақталмаған және көптеген болжамдардың нысаны болған күн кестесін жазды деп есептеледі. Судиндерге күн жылдың ұзындығы үшін нақты мән жатқызылады. Нойгебауэр Судиндердің күн жылдың ұзындығын 365 1/4 γ' ε' деп тізімдейді, ал Рохберг оны 365 + 1/4 + 1/3 + 1/5 деп түсіндіреді, бұл мән астрономиялық тұрғыдан дұрыс емес деп сипаттайды. Валенс Судиндерді кесте авторы ретінде жыл ұзындығының әртүрлі мәндерін сипаттағаннан кейін, оның ішінде халдейлерге және вавилондықтарға (Антологиялар 9.12) жатқызылған екі мәнді келтіреді. Халдейлердің 365 1/4 1/207 жылдық ұзындығы және вавилондықтардың 365 1/4 1/144 жылдық ұзындығы Судиндердің мәнімен сәйкес келмейді. Біздің заманымыздың 3-ші ғасырындағы папирус фрагментінде Платонның "Тимей" еңбегіне жасалған түсіндірмелердің қысқаша мазмұны бар, онда стоик философы Посидоний Судиндерге Венера планетасын әйелдердің жойғышы деп сипаттағанын жатқызады. Планеталарды "жойғыштар" деп атау бес планетаның, күннің және айдың ықпалы мен аристотельдік қасиеттері туралы кеңірек талқылауға сәйкес келеді. Судиндердің астрологиялық және астрономиялық жұмыстарға қатысқандығы екі сала арасында нақты айырма жасалмаған Вавилон стандарттарына сәйкес келеді.

Классикалық дереккөздердегі сілтемелер

Грек және латын мәтіндерінде Судин үш сала бойынша сарапшы ретінде еске алынады: астрологиялық білім, бауырды болжау (гепатоскопия) және тастар мен асыл тастардың қасиеттері. Ол көбінесе басқа белгілі вавилондық астрономдармен бірге тізіледі. Судиннен басқа, Веттий Валенс Киденас есімді вавилондық астрономды да атайды, ол грек дереккөздеріндегі басқа сілтемелерден және кейбір вавилондық эфемеридтердің колофондарынан белгілі. Валенс сонымен қатар грек астрономдары Гиппарх пен Аполлинарийді де еске алады, олар екеуі де вавилондық арифметикалық әдістерді пайдаланып, вавилондық параметрлер мен байқауларды өздерінің астрономиялық теорияларының негізгі бөлігі ретінде қолданған. Стивенс төменде көрсетілген деректерге қоса, Ватикан Аратея қолжазбасындағы канонографтар тізімінен Σωδίνων туралы сілтеме келтіреді (Vat gr. 381).