Гнетум: Тропикалық жасыл өсімдіктер және олардың қорғалуы
Gnetum
Gnetum – тропикалық жалаңаш тұқымды өсімдіктер туысы. Эвергрин ағаштар, бұталар мен лианалар. Құрамындағы тамыр ұлпалары және масақтармен тозаңдануы ерекше.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Гнетум тұқымдасының тропикалық жалаңаш тұқымды өсімдіктер туысы.
Genus of tropical gymnosperms in the family Gnetaceae
Гнетум – жалаңаш тұқымды өсімдіктер туысы, Гнетофиттерге жататын Гнетум тұқымдасының жалғыз туысы. Олар тропикалық мәңгі жасыл ағаштар, бұталар және лианалар. Басқа жалаңаш тұқымды өсімдіктерден айырмашылығы, олардың ксилемасында қысқа тамырлар (құбыршалар) бар. Кейбір түрлердің алғашқы жәндіктермен тозаңдануға бейімделгендігі болжанады, себебі олардың қазба қалдықтары жойылған тозаңдастырушы шаянқұрттармен бірге табылды. Көптеген түрлердің ядролық және пластидтік тізбектеріне сүйенген молекулалық филогенездер Оңтүстік-Шығыс Азия түрлерінің арасында будандасу болғанын көрсетеді. Қазбаларға сәйкес молекулалық сағаттар Африка, Оңтүстік Америка және Оңтүстік-Шығыс Азияда кездесетін Гнетумның таралуы ежелгі теңіз арқылы ұзақ қашықтыққа таралудың нәтижесі екенін көрсетеді. Олардың жапырақтары флавоноидтар және стильбендер сияқты фитохимиялық заттарға бай. Қазірге дейін зерттелген түрлерінің ішінде Гнетумның фотосинтез және транспирация қабілеті басқа тұқымдық өсімдіктерге қарағанда айтарлықтай төмен, себебі фотосинтез үшін қажетті бірнеше хлоропласт гендерінің жетіспеуі, бұл қасиетті олар Gnetophyta, Ephedra және Welwitschia, сондай-ақ қылқан жапырақтылардың басқа да тірі өкілдерімен бөліседі. Гнетумның 50-ден астам түрі бар.
Gnetum is a genus of gymnosperms, the sole genus in the family Gnetaceae within the Gnetophyta. They are tropical evergreen trees, shrubs and lianas. Unlike other gymnosperms, they possess vessel elements in the xylem. Some species have been proposed to have been the first plants to be insect pollinated as their fossils occur in association with extinct pollinating scorpionflies. Molecular phylogenies based on nuclear and plastid sequences from most of the species indicate hybridization among some of the Southeast Asian species. Fossil calibrated molecular clocks suggest that the Gnetum lineages now found in Africa, South America and Southeast Asia are the result of ancient long distance dispersal across seawater. Their leaves are rich in phytochemicals such as flavonoids and stilbenes. Of the species studied so far, Gnetum have photosynthetic and transpiration capacities which are considerably lower than those of other seed plants, due to the absence of multiple chloroplast genes essential for photosynthesis, a trait they seem to share with the other living members of Gnetophyta, Ephedra and Welwitschia, as well as conifers. There are over 50 different species of Gnetum.
Қолданылуы
Гнетумның көптеген түрлері жеуге жарамды, тұқымдары қажанады, ал жапырақтары жасыл жеміс ретінде қолданылады. Өсімдік жиналады және пайдалы талшық береді. Жемісі мен тұқымын жеуде ешқандай қауіп жоқ. Өсімдіктің емдік қасиеттері бар ма екенін анықтау үшін зерттеу жүргізілді, нәтижесінде стильбеноидтардың құрамына байланысты қан ұюға қарсы әсері анықталды. Гнета тұқымдасы, сондай-ақ Cyperaceae, Dipterocarpaceae, Fabaceae және Vitaceae өсімдіктерден алынған стильбеноидтардың мол көзі ретінде танымал.
Many Gnetum species are edible, with the seeds being roasted, and the foliage used as a leaf vegetable. The plant is harvested and yields a useful fiber. There is no sense of danger in consuming the fruit or the seeds. There is also a study done on the plant to see if it has any medicinal properties, finding some anti coagulation effects due to its stilbenoid content. The family Gnetaceae is well known as a rich source of plant derived stilbenoids as well as Cyperaceae, Dipterocarpaceae, Fabaceae, and Vitaceae.
Қорғау
Гнетумның кейбір түрлері жойылып кету қаупінде. Өнеркәсіп орнату үшін ағаштар кесілу арқылы олардың мекендеу орындары жойылуда. Тропикалық жаңбырлы ормандардың қырылуы көптеген түрлердің, мысалы, Gnetum oxycarpum сияқты түрлердің жоғалуына себеп болуда. Ормандар бұзылып, егістік жерлерге айналуда. Гнетум жаңбырлы ормандардың тек шағын бөлігінде ғана өседі.
Some species of Gnetum are in danger of dying out. The habitats are being removed with the trees being cut down to create industry. The tropical rainforest are being destroyed so many of the species are going extinct such as Gnetum oxycarpum. The rainforests are being torn down and being turned into farmland. Gnetum live in only a small part of the rainforest.