Кіріспе
Румыния королі Кароль II-нің сүйіктісі (1899–1977)
Магда Лупеску (туған Елена Лупеску; 3/15 қыркүйек 1899 – 29 маусым 1977), кейін ресми түрде Хогенцоллерн-Зигмарингеннің принцессасы Кароль атанды, Румыния королі Кароль II-нің сүйіктісі және кейінірек әйелі болды.
Жас шағы мен отбасы
Оның ерте өміріне қатысты көптеген фактілерді анықтау қиын, себебі олар сол кездегі уақыт пен орынның жағдайларына, ішінара қасақана қателер мен баспа қателеріне, ал ішінара достары мен жауларының, сондай-ақ өзінің тікелей өтіріктері мен жасыруларына байланысты. Елена Лупеску – Элиза (немесе Элиза) Лупескудың (құрметті әкесі Фалк) және Николае Лупескудың қызы. Оның анасы Австрияда туған яһуди, ол үйленгенге дейін Рим-католик шіркеуіне өтті. Көптеген дереккөздер Николае Лупеску еврей болып туған және Румыниядағы басым дін – православиеге өткеннен кейін атын қабылдаған деген пікірде. Оның атының өзгеруіне қатысты үш түрлі нұсқа бар: ол Грунберг болуы мүмкін (варианттары: "Грунсберг", "Грумберг" және т.б.); немесе Вольф болуы мүмкін (варианттары: "Wolf"); немесе бастапқыда Грунберг болған, кейін Вольфке өзгертілген. Соңғы нұсқа ең көп таралған, бірақ біріншісі ең сенімді. Оның көптеген жақын туыстары да өз тегін Лупуға өзгертуге шешім қабылдады, ол румын тілінде Вольф деген мағынаны білдіреді. Вулфтар оның туған кезінде Румынияда бір ғана буын өмір сүрген. Оның кейін "Магда" деген лақап атының шығу тегі белгісіз. Елена Лупескудің өзінің айтуынша, бұл итальян журналисінің қатесінен туған; бірақ басқа нұсқа бойынша, "Магда" сол кезде Бухарест жаргонында "өзгерген проститутка" деген мағынаны білдірген. Оның кіші інісі Константин Шлойм Лупеску болған. Лупеску туғаннан католик болып өсті. Ол "Диаконоселе" мектеп-интернатында білім алды, ол Бавариялық монахтардың басқаруындағы Бухаресттегі Мария институтының бөлімі және елдегі қыздарға арналған ең жақсы білім ошақтарының бірі. Артур Куинланның сөзіне сәйкес, Лупеску бала кезінде оның отбасы Дунайдағы Сулина портына көшіп, Николае Лупеску дәріхана ашты. 1912 жылы олар Яссыға оралды, онда оның әкесі жаңалықтар дүкенін ашты. Румынияның Бірінші дүниежүзілік соғысқа қатысу кезеңінде (1916–1918 жж.) оның өмірі туралы көп мәлімет жоқ. 1919 жылдың 17 ақпанында Иасьиде Лупеску Румыния Корольдік армиясының офицері Ион Тампеануға тұрмысқа шықты. Куинланның мәліметінше, Елена казармалық өмірге бейімделе алмады және бірнеше рет қарым-қатынасқа түсті. Неке ажырасумен аяқталды, бірақ нақты уақыты белгісіз; Куинлан оны 1920 жылға жатқызады. Истерманның айтуынша, ол 1923 жылы Кэролмен алғаш рет кездескен кезде әлі де Тампеанудың әйелі болған. Ажырасқаннан кейін Елена өзінің бойжеткен атын – Лупескуді қайта алды.
Шығуы туралы болжамдар
Кейбіреулер (мысалы, Easterman, 81-85 б.), Лупескудің тегі мен ерте өміріне орай, оның патшалық қанға жақын болуы, король Кароль I-нің заңды емес қызы және осылайша Кароль II-нің туысы болуы мүмкін деген пікір айтады. Осыған байланысты үш негізгі аргумент бар: Румыния заңдары сол кезде яһудилерге дәріханаға ие болуға тыйым салған, сондықтан Еленаның әкесінің дәріханаға ие болуы өте ерекше жағдай болды; Лупескудің әке-шешесінің қызы Бухаресттегі ең жақсы мектептердің біріне қабылдануы ерекшелік тудырды; және румыниялық әскери шенеуніктің яһуди тегі бар адамға үйленуіне рұқсат беруі де сирек кездесетін жағдай еді. Бір отбасы тарихшысы отбасының 1600 жылдардағы Мюнхен қаласына дейінгі тарихын анықтады. Алайда, бұл аргументтердің ешқайсысының маңызы жоқ. Румыния заңдарына сәйкес, Николае Лупеску дін аударғаннан кейін яһуди санатынан шығып, дәріхана ашуға ешқандай заңдық кедергі болмады. Тіпті дін аудармастан бұрын да, Румыниядағы кең таралған сыбайлас жемқорлық салдарынан заңды оңай бұзуға болар еді, әсіресе Яссы қаласында, онда яһудилер қала халқының жартысына жуығын құрады. Лупескудің көптеген яһуди туыстары жоғары білімді, олардың көпшілігі жоғары орта тапқа жататын бай фармацевттер мен мамандар еді. Олардың көпшілігі 1880-ші жылдардың соңы мен 1890-шы жылдары яһудилерге белгілі бір мамандықтарды шектеген жаңа антисемит заңдарына байланысты Яссыдан Нью-Йоркке көшіп кетті. Румынияда қалған отбасы мүшелерінің көпшілігі дін аударды. Лупескудың біліміне келетін болсақ, ол католик анасының қызы, неміс тілінде сөйлейтін католик қыз еді, яғни неміс монахтар басқаратын мектепке ең оңай қабылданатын оқушы болды. Бірақ оның яһуди тегі де үлкен кедергі болмас еді. Мысалы, 1890 мен 1916 жылдар аралығында Бухаресттегі Георге Лазар лицейінің оқушыларының шамамен 7% яһудилерді құрады, бұл лицей «румын элитасының мектебі» деп танымал болды. Соңында, оның әскери шенеунікке үйленуі де мәселе тудырмас еді, өйткені ол да, оның ата-анасы да заңды түрде яһуди емес еді және көптеген румындар оны яһуди деп санамас еді. Бұл Румыниядағы Ұлы депрессия кезінде болды, сол кезде румындық антисемитизмнің сипаты өзгерді және оның ата-анасының яһуди тегі саяси мақсаттармен айқынды болды.
Патшалық сүйіктісі
Пауль Филипп Хогенцоллерн айтуынша, ол алғаш рет 1923 жылғы наурыз айында, Тамеанумен үйленген кезде Кэролмен кездескен. Екі жылдан кейін, 1925 жылғы ақпанда Кэрол мен Лупеску арасындағы қарым-қатынас 1953 жылы қайтыс болғанға дейін жалғасты. Лупеску ақылды және ашық сөйлейтін әйел ретінде сипатталды, ол ұзын, қызыл шашты, сүттей ақ терілі және жасыл көзді болған. Басқа дереккөздерде оның сыртқы келбеті мен сөйлеуі жағымсыз, мінезі осыған сай емес деп сипатталған. Барлық дереккөздер оның ерекше белімен жүретінімен келіседі, бұл көзқарасқа байланысты тартымды немесе түксіз болып көрінетін, және ол сол кездегі Кэролдың әйелі, ханшайым Хеленге толыққанды қарсы болған. Кэрол бұл қарым-қатынасты жасыруға тырыспады, бұл оның неке адалдығын бұзуы немесе Елена Лупескудің мінезі мен өмірі емес, содан кейін туған даудың себебі болды. Дау Кэролдың бұрынғы әрекеттерімен (соғыс кезінде ол Иоана "Зизи" Ламбриномен моргандық некеге тұрған, бірақ Румыния Конституциясы тәж мұрагерлеріне румын азаматтарына үйленуге тыйым салған) және Кэрол мен өте күшті Братиану кланы арасындағы антагонизммен ушықты. Соңғыларының қолдаушылары Елена Лупескуға қарсы алғашқы антисемиттік шабуылдарды қозғады. 1925 жылғы желтоқсанда Кэрол, Румыния корольдік отбасының атынан королева Александраның жерлеу рәсіміне қатысып, Миланда Елена Лупескумен бірге болды, бұл туралы ақпарат итальян газеттерінің көпшілігінде жарияланды. Монарх пен Лупеску арасындағы неке конституцияға қайшы болғандықтан және әлеуметтік жағдайларға байланысты күмәнді болғандықтан, Кэрол Румыния тағына құқығынан бас тарды, сондай-ақ корольдік отбасына мүшеліктен бас тарды, "Кэрол Караман" деген атты қабылдады. 1926 жылғы 4 қаңтарда Парламент бас тартуды бекітті, ал төрт жасар Михаил, Кэролдың ханшайым Хеленнен туған ұлы, мұрагер атанды; Кэролға Румынияға оралуға тыйым салынды. 1928 жылы сол кездегі патша анасы Хелен Кэролдан ажырасты. 1927 жылы король Фердинанд, Кэролдың әкесі қайтыс болды; Михаил таққа отырды және Кэролдың кіші інісі, принц Николай басқаратын регенттік құрылды. Регенттік тұрақсыз болып шықты, ал саяси тұрақсыздық Братиану кланының басшысы және Ұлттық либералдық партияның жетекшісі Иоан И.К. Братианудың күтпеген өлімінен кейін күшейді. Оның кіші ағалары оның мінез-құлқы мен саяси көрегендігіне ие болған жоқ, сондықтан олардың биліктегі ұстанымы әлсіреп кетті. 1928 жылдың соңында либералдық үкіметті Иулиу Маниу басқаратын коалиция алмастырды; Кэролдың оралуы енді уақыт мәселесі болып көрінді. Келіссөздер әртүрлі делдалдар арқылы жүргізілді, ал Кэролдың қолдаушылары, соның ішінде Николай ханзадасы және бірқатар әскери шенеуніктер, үкіметті оның оралуын жеделдетуге қысым жасауға тырысты. Жазбаша дәлелдер болмаса да, Кэрол Маниуге екі уәде бергені мүмкін: ол таққа талап қоймай, регенттікке қосылатынын және Елена Лупескудан бас тартатынын айтты. Ол екеуін де орындамайтын еді. 1930 жылғы 7 маусымда Кэрол Румынияға қарсылықсыз оралды және бірден конституциялық төңкеріс жасады. Оның бас тартуы Парламент тарапынан басым көпшілікпен жарамсыз деп жарияланды және ол 8 маусымда патша деп жарияланды. Ол Лупескуді қайтарғаны нақты белгісіз; ол маусым айының соңында немесе тамыз айында болған болуы мүмкін, бірақ ол қазан айына дейін Бухарестке келгені анық. Сол кезден бастап ол Кэролдың әйелі және оның саяси іс-шараларындағы серігі болды. Король Кэрол II (1930-1940 жж.) билігі кезінде Румыниядағы сыбайлас жемқорлық пен саяси интригалар бұрын-соңды болмаған деңгейге жетті. Кэрол мен Магда экономикалық дағдарысты, еңбек дауларын, фашизмнің өрлеуін, қастандықтарды және әскери қастандықтарды жеңіп, румын саясатының шебер манипуляторлары болды. Кэрол пара бере алмағандарды зейнеткерлікке (Маниу) немесе түрмеге (Ион Антонеску) отырғызды; оның еркіне мойынсұнбағандарды аяусыз жойды (Архангел Михаил легионы, сондай-ақ Темір гвардиясы деп те аталады); және осы процесте жұбайлар едәуір байлық жинады. Лупеску кейде, әсіресе, оңшылдарға жақын адамдар үшін, тақтың артындағы күш ретінде сипатталды. Лупеску патшаның ықпалына ие болғаны сөзсіз, бірақ Кэролдың әрекеттері Елена Лупескумен кездескенге дейінгі мінез-құлқымен толық сәйкес келді. Сонымен қатар, ол қайтып келгеннен кейін, ол әлі де шетелде болғанда, оның жоспарларына қарсылық білдірген кез келген қарсылықты жеңіп шыққан жылдамдығы оның саяси қабілеттерін жеткілікті түрде көрсетеді. Олардың қарым-қатынасын, Елена кіші, бірақ өте ықпалды серік болған серіктестік ретінде қарастыруға болады. Лупеску ресми мәртебеге ие болған жоқ және 1938 жылға дейін корольдің мемлекеттік шараларына қатыспады. Алайда, ол Бухаресттің орталық бөлігіндегі Алееа Вульпахе вилласында Румынияның жоғарғы қоғамының қаймағын – саясаткерлерді, өнеркәсіпшілерді (Макс Аушнитц, Николае Малакса), баспасөз магнаттарын (Памфил Шейкару) және ақсүйек аристократтарды (Март Бебиско) қабылдады. Бір кезде, зорлықпен антисемиттік Темір гвардиясының жетекшісі Корнелиу Зелеа Кодряну полициядан осы жерде жасырынып жүрген деген қауесет тарады. Бұл қауесет ешқашан расталмады; Кодряну Кэролдың қарсыласы болған және Лупеску үшін қауіпті адам болған болар еді. 1938 жылы Кэрол Кодрянудың тұтқынға алынуын ұйымдастырды және жақын арада оның өліміне бұйрық берді. 1938 жылы Кэрол парламенттік демократияны тоқтатып, өзін диктатор деп жариялады. Бірақ халықаралық жағдайлар оның бақылауынан шықты. 1940 жылдың жазында Франция құлап, Версаль жүйесі күйреп, Румыния достарынан айырылып, жаулармен толық қоршалды. Бір-бірінен кейін, өзінің қорғаны үшін бір оқ атпастан, Румыния КСРО-ға, Венгрияға және Болгарияға аумақтық жемістерді беруге мәжбүр болды. Кез келген үкімет мұндай апаттан аман қала ала ма екені күмәнді; бірақ одан және Гитлердің жеке антагонизмінен де аман қалу мүмкін емес еді. 1940 жылдың қыркүйек айының басында Кэролдың қолынан ештеңе келмеді. Ол ұлы Михаилдың (6 қыркүйек) пайдасына тақтан бас тартуға мәжбүр болды; генерал Антонеску армия мен көптеген саяси партиялардың қолдауымен диктаторлық билікке ие болды. Бірнеше күннен кейін Кэрол, Магда, олардың адал көмекшісі Эрнест Урдэряну және олар асығыс жинаған барлық мүліктерімен Румыниядан арнайы пойызбен кетті. Олар шекараны оқтардың шуымен кешіп өтті: Кодрянудың Темір гвардиясының легионерлері олардың көшбасшысының өлімінен кек алуға тырысты. [дәлел қажет].
Қалған жері
Олар Испанияға, содан кейін Португалияға сапар шекті, ал ақырында Мексика қаласына қоныстанды. Румыния Гитлердің жағына соғысқа қатысқанда, Карол Румынияның эмиграциядағы үкіметін құру мүмкіндігін қарастырды; бірақ оның ұсыныстарын британдықтар мен американдықтар екеуі де қабылдамады. 1944 жылы ол осыған ұқсас мақсатпен кеңестіктермен байланысқа түсті, бірақ Сталин жауап бермеді, ал Румыниядағы жағдай Каролдың ұсынысын мәнсіз етті. Лупеску Мексика қаласының биік орналасқан жеріне денсаулығының нашарлауына байланысты төтеп бере алмады, сондықтан 1944 жылы олар Бразилияның Рио-де-Жанейро қаласына көшіп кетті. Бірақ оның денсаулығы жақсармады; 1947 жылдың басында оған қатерлі анемия диагнозы қойылды. 22 жыл бірге өткеннен кейін, Карол мен Елена Лупеску Рио-де-Жанейродағы қонақүй бөлмесінде 1947 жылдың 3 маусымында немесе 5 шілдесінде үйленді; бұл Карол үшін үшінші, ал Елена үшін екінші неке болды. Осыдан бастап ол Румынияның Елена ханшайымы деп аталды. Лупескудің денсаулығы жақсарды, бірақ оларға ыстық климатқа көшу ұсынылды. Карол мен Елена ақырында Португалияның Ривьерасындағы Эсторил қаласына қоныстанды. Сол жерде ол 1953 жылы күтпеген жерден жүрек талмасынан қайтыс болды. Румынияның патшалық туымен жабылған оның табыты Лиссабондағы Сан-Висенте-де-Фора монастырының патшалық пантеонына қойылды. Елена одан 24 жыл кейін қайтыс болды, және оның табыты оның жанына қойылды. 2003 жылы Румыния королі Кароль II мен ханшайымы Еленаның табыттары Румыния үкіметінің өтінішімен және қаржатымен туған жеріне қайтарылды. Олар Румыния патшаларының дәстүрлі жерлеу орны – Куртеа де Аргеш монастырының кешеніне жерленді. Бірақ Елена патшалық әулеттен болмағандықтан, оны Патшалық капелласына емес, монастырьдің зиратына жерледі.