Юлиан Семенов: Шпиондық романдардың авторы және журналист өмірі
Yulian Semyonov
Юлиан Семенов – кеңес және ресейлік шпиондық, детективтік романдар авторы, сценарист ақын. Ол «Штирлиц» кейіпкерін жасағанмен танымал. Биографиясы туралы ақпарат.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Ресейлік жазушы Юлиан Семенович Семенов (Юлиа́н Семёнович Семёнов, ), шын аты Юлиан Семенович Ляндрес (Ля́ндрес) (8 қазан 1931 – 15 қыркүйек 1993) – кеңестік және ресейлік тыңшылар мен детективтік әдебиет жазушысы, сценарийші және ақын. Ол ойдан шығарылған Штирлиц шпионының авторы ретінде белгілі.
Russian writer
Yulian Semyonovich Semyonov (Юлиа́н Семёнович Семёнов, ), pen name of Yulian Semyonovich Lyandres (Ля́ндрес) (October 8, 1931 – September 15, 1993), was a Soviet and Russian writer of spy fiction and detective fiction, also scriptwriter and poet. He is well known for creating the fictional spy Stierlitz.
Ерте өмір
Семеновтің әкесі еврей, "Известия" газетінің редакторы Семен Александрович Ляндр болған. Оның анасы орыс, Галина Николаевна Ноздрина, тарих сабақтарын оқытушы. 1953 жылы Семенов Мәскеу шығыстану институтының Таяу Шығыс бөлімін бітірді. Одан кейін Мәскеу мемлекеттік университетінде ауған тілінен (пашту тілі) сабақ берді және қатар тарих факультетінде оқыды.
Semyonov's father was Jewish, the editor of the newspaper "Izvestia", Semyon Alexandrovich Lyandres. His mother was Russian, Galina Nikolaevna Nozdrina, a history teacher. In 1953 Semyonov graduated from Moscow Institute of Oriental Studies, the Middle East department. He then taught the Afghan language (Pashto) in Moscow State University and simultaneously studied there in the faculty of history.
Мансап
Университетте аудармашы дипломын алғаннан кейін Семёнов Шығыс Азия елдерінде дипломатиялық қызмет атқарды, сонымен бірге Мәскеу мемлекеттік университетінде ғылыми зерттеулерін жалғастырды (парсы тарихы және саясаты саласында). 1955 жылдан бастап журналистикада өзін сынап көрді: ол сол кездегі ірі совет газеттері мен журналдарында – "Огонек", "Правда", "Литературная газета", "Комсомольская правда", "Смена" және тағы да басқаларда жарияланды. 1960-1970 жылдары Семёнов аталған басылымдардың тілшісі ретінде шетелде көп жұмыс істеді (Францияда, Испанияда, Германияда, Кубада, Жапонияда, АҚШ-та, Латын Америкасында). Оның журналистік қызметі оқиғаларға толы болды, көбінесе қауіпті жағдайларға тап болды – бірде ол тайгада жолбарыс аулаушылармен бірге болды, кейін полярлық стансада, ал содан кейін Байкал-Амур магистралінің құрылысында және алмаз кеніштерін ашуда болды. Ол сол жылдардағы маңызды саяси оқиғалардың ортасында болды – Ауғанстанда, Франконың Испаниясында, Чилиде, Кубада, Парагвайда, жазадан жасыруға тырысқан нацистерді және сицилиялық мафия басшыларын іздестірді; Вьетнам мен Лаос партизандарының қарулы күресіне қатысты. Семёнов совет баспасөзінде "тергеу журналистикасының" алғашқы қадамдарын жасаушылардың бірі болды. Мысалы, 1974 жылы Мадридте ол Гитлердің сүйіктісі, нацистік қылмыскер Отто Скорзенимен сұхбат алды, ол бұрын ешбір журналистпен кездесуден бас тартқан еді. Содан кейін, "Литературная газета" газетінің Германиядағы тілшісі ретінде, жазушы рейхсминистр Альберт Шпеермен және СС жетекшілерінің бірі Карл Вольфпен сұхбаттасты. Осындай адамдармен болған әңгімелер, сондай-ақ Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Ресейден тысқары елдерге шығарылған "Күнкөлме бөлмесі" және басқа да мәдени құндылықтарды іздеу бойынша жүргізілген тергеу нәтижелері 1983 жылы Семёновтың "Бетпе-бет" атты деректі повесінде жарияланды.
After gaining a degree of an interpreter in the university, Semyonov had diplomatic business in East Asia countries, continuing at the same time his scientific studies in Moscow State University (specializing in Persian history and politics). Since 1955 he started to try his hand in journalism: he was published in key Soviet newspapers and magazines of that time: "Ogoniok", "Pravda", "Literaturnaya Gazeta", "Komsomolskaya Pravda", "Smena" etc. In the 1960s–1970s Semyonov worked abroad a lot as a reporter of the said editions (in France, Spain, Germany, Cuba, Japan, the US, Latin America). His journalist activity was full of adventures, often dangerous ones – at one time he was in the taiga with tiger hunters, then at a polar station, and then he was at the Baikal Amur Mainline construction and diamond pipe opening. He was constantly at the centre of the important politic events of those years – in Afghanistan, Francoist Spain, Chile, Cuba, Paraguay, tracing the Nazi, who sought cover from punishment, and Sicilian mafia leaders; taking part in the combatant operations of the Vietnamese and Laotian partisans. Semyonov was one of the pioneers of "Investigative journalism" in the Soviet periodicals. Thus, in 1974 in Madrid he managed to interview a Nazi criminal, the favourite of Hitler Otto Skorzeny, who categorically refused to meet any journalist before. Then, being the "Literaturnaya Gazeta" newspaper correspondent in Germany, the writer succeeded in interviewing the reichsminister Albert Speer and one of the SS leaders Karl Wolff. The conversations with such people, as well as holding the investigation regarding the searches for the Amber Room and other cultural values moved abroad from Russia during World War II, were published by Semyonov in his documentary story "Face to Face" in 1983.
Әлеуметтік қызмет
1986 жылы Семенов өзі бастамашы болған Халықаралық детектив және саяси роман қауымдастығының (МАДПР) президенті және «Детектив және саясат» жинағының бас редакторы болды (жинақ аталған қауымдастықпен «Новости» баспасөз агенттігі бірлесіп жарық көрді және КСРО-да детектив жанрын танымал етуде маңызды рөл атқарды). Семеновтың атақты «Күміс бөлме» іздеуіне Жорж Сименон, Джеймс Альдридж, барон фон Фальц-Фейн және Халықаралық «Күміс бөлме» іздеу комитетінің басқа да белгілі мүшелерімен бірге қатысуы кеңінен танылды. Семенов, орыс аристократы және бірінші толқын эмигранті барон Эдуард фон Фальц-Фейнмен бірге жоғалған мәдени жәдігерлерді іздеу және Ресейге қайтарумен айналысты. Семенов құрған Ресейлік қазыналарды Отанға қайтару жөніндегі халықаралық комитеттің жұмысы Федор Иванович Чалиапиннің мәйітін, Лифарь мен Диагилевтің кітапханасының бір бөлігін, Ливадия сарайындағы патшалық отбасын бейнелейтін бірегей гобеленді және көптеген басқа да мәдени құндылықтарды Ресейге қайтаруға мүмкіндік берді. Перestroика басталғанда Семеновке бұрын тыйым салынған кеңес тарихының жаңа беттерін ашу мүмкіндігі туды. 1988 жылы «Жабық тарих беттері» және «Жазбалмаған романдар» атты эсселер жинағы жарық көрді. Бұл жинақ тарихи құжаттарға, куәгерлердің естеліктеріне және автордың жеке тәжірибесіне негізделген Сталиннің культы дәуірінің уақыты мен әдеп-ғұрпы туралы сынды пікірлерді қамтиды. 1989 жылы Семенов алғашқы жеке (яғни, үкімет бақылауында емес) советтік басылым – «Жоғары құпия» («Sovershenno sekretno») бюллетенін құрды, содан кейін оның бас редакторы болып, жылына 1 рубльдік символдық гонорар алды. 1988 жылы Юлиан Семенов, Василий Ливанов және Виталий Соломин «Детектив» атты тәжірибелік Мәскеу театрын ашты. Театр қызықты спектакльдер мен балаларға арналған қойылымдарды ұсынды. 1992 жылы Ю.С. Семенов ауыр сырқатқа шалдыққандықтан, компанияны Ливанов басқарды, бірақ меншік дауына байланысты бірегей театр жабылды.
In 1986, Semyonov became the President of the International Association of Detective and Political Novel (Russian: МАДПР), which he himself initiated to create, and the editor in chief of the collected stories edition "Detective and Politics" (the edition was published by the said Association together with the Press Agency "Novosti" and played an important role in popularization of the detective genre in the USSR.) Semyonov's participation in searching for the famous Amber Room together with Georges Simenon, James Aldridge, baron von Falz Fein and other famous members of the International Amber Room Searching Committee achieved wide renown. Semyonov, together with Baron Eduard von Falz Fein, a Russian aristocrat and first wave émigré, was engaged in searching for and returning the lost cultural treasures to Russia. The activity of the International Committee for Returning Russian Treasures to the Motherland established by Semyonov made it possible to return to Russia the Feodor Ivanovich Chaliapin's remains, the part of Lifar&Diaghilev's library, the unique tapestry from the Livadia Palace depicting the Royal Family and many other cultural values. With the beginning of the perestroika Semyonov got the chance to cover the pages of the Soviet history which used to be a forbidden subject before. In 1988 there appeared the essay collection "Closed History Pages" and "Unwritten Novels", the philippic narrative about the times and morals of Stalin's cult of personality based on the historical documents, eyewitnesses' accounts and the author's personal experience. In 1989 Semyonov founded the first private (i. e. uncontrolled by the government) Soviet edition – the "Top Secret" bulletin ("Sovershenno sekretno"), then becoming its editor in chief with the symbolic royalty of 1 rouble per year. In 1988 Yulian Semyonov, Vasily Livanov and Vitaly Solomin opened the experimental Moscow theatre "Detective". There were staged thrilling plays and children's performances. In 1992, Y. S. Semyonov being already seriously ill, the company was directed by Livanov and the unique theatre was closed due to the ownership conflict.
Жеке өмір
Оның әйелі Екатерина Сергеевна Сергей Владимирович Михалковтың (олардың некесі 1955 жылғы 12 сәуірде тіркелген) өгей қызы болды. Отбасы өмірі қиын болғанымен, Екатерина Сергеевна 1990 жылы күйеуіне соққан инсульттан кейін адал қамқорлық көрсетті. Олардың екі қызы болды – Дарья мен Ольга. Ұлы Дарья суретші, ал кіші Ольга Семенова – журналист және жазушы, әкесі туралы автобиографиялық кітаптардың авторы. 1990 жылы күрт соққан инсульттан кейін Семенов төсекке жатып, ешқашан жұмысқа оралмады. Ю.С. Семенов 1993 жылғы 15 қыркүйекте Мәскеуде қайтыс болды. Ол Новодевичье бейіште жерленді. Жазушының ауруы мен өлімі оның қастандықпен өлтірілу мүмкіндігіне байланысты даулы. Тергеуші журналист Владимир Соловьевтің сөзіне сенсек, Семенов КГБ-мен уландырылған. Бұл оның Мәскеу патриархы II Алексий және басқа да Ресей православие шіркеуінің өкілдерінің КГБ-мен ынтымақтастығы туралы материалдарды жариялауына бөгет жасау мақсатында жасалған. Соловьев Артем Боровик берген мәліметке сілтеме жасайды. Материалды (видеотаспаны) сол кезде белгісіз күштермен өлтірілген дін қызметкері Александр Мен дайындаған деген болжам бар. Ал материалдарды кейін Лев Пономарев комиссиясының мүшесі ретінде КГБ құжаттарына қол жеткізген Глеб Якунин жариялады.
His wife Ekaterina Sergeevna was a step daughter of Sergey Vladimirovich Mikhalkov (the wedding took place on 12 April 1955). Though their family life was quite complicated, Ekaterina Sergeevna devotedly kept looking after her husband after the stroke which happened to him in 1990. They had two daughters – Daria and Olga. The elder one, Daria, is an artist, and the younger, Olga Semyonova, is a journalist and a writer, an author of the autobiographical books about her father. After the sudden stroke in 1990, Semyonov became bedridden and could not return to work ever again. Y. S. Semyonov died on 15 September 1993 in Moscow. He was buried in the Novodevichy Cemetery. The writer's disease and death are controversial, due to a possibility of him being assassinated. According to investigative journalist Vladimir Solovyov, Semyonov was actually poisoned by the KGB to prevent him from publishing the materials about Moscow Patriarch Alexius's II and other Russian Orthodox Church officials' collaboration with the KGB. Soloviev referred to information provided by Artyom Borovik. The material (a video tape) was allegedly prepared by priest Alexander Men, who was killed by unknown assassins at the same time. The materials were published later by Gleb Yakunin, who was given access to KGB files as a member of the Lev Ponomaryov commission.
Құрметтер мен марапаттар
2007 жылы жазушының кіші қызы Ольга Юльяновна Семенова әкесінің естелік мұражай үйін Олива (Қырым) поселкесінде ашты, онда жазушы өмірінің соңғы жылдарында тұрып, жұмыс істеген. 2011 жылы жазушының туғанына 80 жыл толуына арналған іс-шара аясында Семенов атындағы мәдени қор және Мәскеу журналистер одағы сындық геосаяси журналистика саласындағы Юлиан Семенов атындағы жылдық сыйлықты құрды. 2012 жылы Ялтада (Қырым) Семеновке ескерткіш орнатылды. Ескерткіштің авторы – Ресейдің халық суретшісі Александр Рукавишников.
In 2007 the writer's younger daughter Olga Yulianovna Semyonova opened her father's memorial museum house in the settlement Oliva (Crimea), where the writer lived and worked during his last years. In 2011 in honor of the 80th anniversary from the day of the writer's birth, the Semyonov Cultural Foundation and Union of Journalists of Moscow established the annual Yulian Semyonov Award in the field of critical geopolitical journalism. In 2012 a monument to Semyonov was mounted in Yalta (Crimea). The author of the monument is national sculptor of Russia Alexander Rukavishnikov.
Өмірбаян және сын
2009 жылы екі томдық басылымда шыққан «Белгісіз Юлиан Семенов» кітабын жазушының қызы О. Я. Семенова құрастырып, түсіндірме берген. Кітапта Семеновтің өмірі, туындылары және қоғамдық қызметі туралы мол материалдар, оның көпке танылмаған мәтіндері мен оған қатысты жазбалары бар. «Аян» томында Юлиан Семеновтің бұрын жарық көрмеген немесе аз танымал туындылары жинақталған. «Барон», «Скорзениге түсініктеме», «Аян», «Омар Кабезастың үш аудармасы түсініктемемен» повестері; «Пьер Огюст де Бомаршаның екі жағы», «Әкелер балалары», «Процесс 38» пьесалары; әңгімелер, мақалалар, рецензиялар кірген. Сондай-ақ, автордың алғаш рет жарық көрген өлеңдері де бар. «Мен біраз уақыт өлмеймін» жинағында Ю. Семеновтің әкесі С. Ляндрмен және отбасымен хат алмасуы, оқырмандардың, достарының және әріптестерінің хаттары, жазушының туындылары туралы мақалалар, сұхбаттар, оның естеліктері (Е. Примаков, В. Ливанов, Н. Михалков, Л. Аннинский, А. Кармен, В. Кеворков және т.б.) және 1960 жылдарға арналған күнделіктері мен саяхат жазбалары бар.
The Unknown Yulian Semyonov, a 2009 two volume edition, composed and commented by the writer's daughter O. Y. Semyonova contains a vast material regarding Semyonov's life, works and social activity — his little known texts and notes about him. Revelation — the volume contains Yulian Semyonov's works which were not published before or little known ones. The short stories "Baron", "Commentary on Skorzeny", Revelation, "Three Translations of Omar Cabezas with Commentary"; plays "Two Faces of Pierre Auguste de Beaumarchais", "Children of fathers", "Process 38"; stories, articles, reviews. There were also the author's poems, published for the first time. I will Die for a While — the volume includes the correspondence of Y. Semyonov with his father S. Lyandres and with his family; the letters of readers, friends and colleagues; articles about the writer's works, interviews, recollections of the writer (by E. Primakov, V. Livanov, N. Mikhalkov, L. Anninsky, A. Karmen, V. Kevorkov, etc. ), and also the diaries of the 1960s with the travel notes.