Кіріспе

Андрей Алексеевич Амальрик (Андре́й Алексе́евич Ама́льрик, 12 мамыр 1938, Мәскеу – 12 қараша 1980, Гвадалахара, Кастилия-Ла-Манча, Испания), сондай-ақ Андрей немесе Андрей деп те жазылатын, совет жазушысы және диссидент болған. Амальрик Батыс әлемінде 1970 жылы жазған «Совет Одағы 1984 жылға дейін сақталып қала ма?» атты мақаласымен ең көп танылды.

Ерте өмір

Амалрик Иосиф Сталиннің тазалаулары кезінде Мәскеуде дүниеге келді. Кеңес революциясы басталғанда Андрейдің әкесі, сол кезде жас шағында, Қызыл Армияға өз еркімен қосылды. Соғыстан кейін ол кино саласына енді. Андрейдің әкесі Екінші дүниежүзілік соғыста Солтүстік флотта, сосын Қызыл Армияда шайқасты. Ол Сталиннің әскери басшылық қабілеті туралы жағымсыз пікірлер айтқандықтан тұтқындалып, түрмеге қамалды; өмірі үшін қорқып, бірақ көп ұзамай қайта әскерге оралды. 1942 жылы Сталинград шайқасында жараланып, әскери қызметтен босатылды. Андрейдің әкесінің басынан өткен қиындықтар Андрейдің тарихшы болу шешімін түсіндіреді. Себебі, әкесі білім жолында үлкен жетістіктерге жеткенімен, соғыс аяқталғаннан кейін саяси өткеніне байланысты Ғылым академиясының Тарих институтында оқуға рұқсат алмады. Бірақ тарихшы Джон Кип былай деп жазды: "Андрей одан да жақсысын істеді – тарихты жазу ғана емес, сонымен бірге тарихқа енуге де қол жеткізді". Андрейдің әкесіне жүрек ауруы дерті ұқты, сондықтан оған үнемі күтім керек болды. Алғашқыда оған әйелі күтім жасады, ал 1959 жылы қатерлі ісіктен қайтыс болғаннан кейін, Андрей күтімді өз мойнына алды, Андрейдің тұтқындалуына дейін әкесінің қажеттіліктерін қамтамасыз етіп келді. Ол Андрей түрмеде отырғанда қайтыс болды.

КСРО-дан кейінгі көзқарастар

Кеңес Одағының құлауын болжаған азаматтардың ішінде, Андрей Амальрик сияқты, автор Уолтер Лакур 1995 жылы олардың көбісінің кездейсоқ болжам жасаған, режимнің кемшіліктерін керемет көріп, сонымен қатар үлкен сәттілікке ие болған пайғамбарлар екенін айтты. Foreign Affairs журналында жарияланған мақаласында Чарльз Кинг Амальриктің болжамдарын "сыйлыққа лайық" деп бағалады, оның тарихи жағдайларды зерттеудегі логикалық тәсілін жоғары бағалады – ұлттың ұзақ мерзімді тұрақтылыққа ставка жасауынан туындайтын тарихи нәтижелерді қарастыру, "бір сәт ойланып, болашақ тарихшы қалай болса, осы күмәнді мәселелерді қажеттілік ретінде бейнелеуі мүмкін" деген тұжырымға келді. Осының нәтижесінде ол үш жылға еңбекпен түзету лагеріне, Колымаға жіберілді. 1976 жылдың басында Амальрик пен басқа да диссиденттер Мәскеу Хельсинки тобын құру идеясын ұсынды, ол 1976 жылдың мамырында құрылды.

Жер аудару

КГБ Амальрикке ультиматум қойды: эмиграцияға кетуді немесе тағы бір сот үкіміне қабылуды талап етті. 1976 жылы оның отбасы Нидерландыға виза алды. Эмиграцияға кетпес бұрын ол Ресейде қоштасу туры жасады.

"Совет одағы 1984 жылға дейін өмір сүре ме?" деген кітаптан үзінділер

Барлық бейбіт қайта құру мүмкіндігіне қарсы әрекет ететін және қоғамның барлық деңгейлері үшін теңдей жағымсыз болатын тағы бір күшті фактор бар: бұл – режимнің қоғамды да, өзін де күшті оқшаулануға тастауы. Бұл оқшаулану режимді қоғамнан, ал қоғамның барлық салаларын бір-бірінен бөліп қана қоймай, елді әлемнің қалған бөлігінен де тым оқшаулады. Бұл оқшаулану бюрократиялық элитадан бастап, ең төменгі әлеуметтік топтарға дейін барлығы үшін әлемді және олардың ондағы орнын өте жаңғажайлы етіп көрсетті. Бірақ осы жағдайдың созылуы мен қалыпты жағдайды сақтауға көмектесуі, шындықпен бетпе-бет кездесу сөзсіз болғанда, оның құлауы одан да жылдам және шешуші болады. Кез келген мемлекет өзінің миллиондаған халқын физикалық және психологиялық тұрғыдан бақылауға мұндай көп энергия жұмсаса, ол мәңгілікке дейін сақтала алмайды.

"Революционердің жазбалары" кітабынан үзінді

Біз екеуіміз жақсы көріп, сонымен бірге жек көретін ұлы елді қалдырып кеттік. Енді біз ешқашан қайта оралмаймыз ба? – деп ойладым. "Ең сын көзбен қарағанда да, мен орыстарды үмітсіз халық деп есептемеймін, олар үшін құлдық – табиғи тіршілік салты. Мен Ресей тарихының авторитарлық ағынында құқық сезімінің жасырын, кейде күшті ағыны бар екенін көре аламын". Амалрик жер аударылар алдында 14 ғасырда Мәскеу туған жерлерге саяхат жасады. Ол Онега көлінің жағасындағы Кижи Погост ағаш шіркеулер кешенінің алдында тұрғанда, таңғажайып сезімге бөленді: "Бір халық қалайша мұндай шіркеулерді құрып, сосын олардың көптерін соқыр ашумен қиратуға болады?"