Кіріспе

Мельбурн теміржол желісі, Виктория, Австралия
Мельбурн теміржол желісі, станциялар мен инфрақұрылымдарды қоса алғанда

(Жүк тасымалы ерекше) Австралиядағы алғашқы бу локомотиві 1854 жылы Мельбурнда Флиндерс-стрит пен Сандридж арасында қызмет етуді бастады. Соңғы екі ғасыр ішінде қалалық теміржол желісі қаланың көп бөлігін және Үлкен Мельбурн аймағын қамтыды. Қалалық желі – бұл Мельбурн маңындағы жолаушыларды Мельбурнның орталық бизнес-ауданына (CBD) және оған қосылатын қалалық айналым станцияларына тасымалдауға арналған қала маңы теміржол жүйесі. Флиндерс-стрит станциясы – негізгі түйін. Оңтүстік Крест станциясы – қалалық және аймақтық V/Line қызметтері арасындағы басты алмасу станциясы. Желінің қуатын арттыру және Мельбурнға метро сияқты үздіксіз қызмет көрсету мақсатында Metro Tunnel жобасы аясында жаңа жер асты желісі салынуда. Сондай-ақ, жаңа үлкен орбиталық желі салынып жатыр, ол желідегі алғашқы автономды желі болады. 998 км ұзындығындағы рельстердің барлығы VicTrack компаниясына тиесілі және Public Transport Victoria арқылы пойыз операторларына жалға беріледі. Теміржол желісі негізінен жер бетінде орналасқан, сонымен қатар жер асты және көтерілген участалары да бар. 2015 жылы Level Crossing Removal Project басталғанға дейін 170-тен астам деңгейлі өткел болды, оның мақсаты ең көп жүретін 110 өткелді жабыстыру және 51 теміржол станциясын қайта жаңарту болды, 2022 жылдың желтоқсанына дейін 67 өткел алынып тасталды. Қалалық желі негізінен таңғы 5:00-ден түнгі 00:00-ге дейін жұмыс істейді, жұма күні түнінен сенбі күні таңертеңіне және сенбі күні түнінен жексенбі күні таңертеңіне қарай Флиндерс-стриттен ғана рейс жасалады. Кейбір жолдар жүк пойыздары мен V/Line аймақтық қызметтері үшін де пайдаланылады. Басты жолаушылар және жүк теміржол желілерінен басқа, Мельбурнде Puffing Billy сияқты тарихи теміржолдар да бар, сонымен қатар әлемдегі ең ірі қалалық трамвай желісі де осында орналасқан.

Бірінші темір жол

1851 жылдың 7 қыркүйегінде өткен қоғамдық жиналыста Австралияның алғашқы темір жолын Мельбурн мен Сандриджді (қазіргі Порт Мельбурн) байланыстыру үшін салу қажеттігі көтерілді, бұл 1853 жылы жеке меншік Мельбурн және Хобсон шығанағы темір жол компаниясының құрылуына әкелді. 1853 жылдың 8 ақпанында Үкімет сондай-ақ Geelong және Мельбурн темір жол компаниясын, сондай-ақ Мельбурн, Маунт-Александр және Мюррей өзендері темір жол компаниясын құруға келісім берді. 1853 жылдың наурыз айында Мельбурн (немесе Сити) аялдамасынан (қазіргі Флиндерс-стрит станциясы орналасқан жерде) Сандриджге дейін созылатын Сандридж темір жолының құрылысы басталды. Желі 1854 жылы ашылған Мельбурн және Хобсон шығанағы темір жол компаниясына тиесілі және оперирулі. 1855 жылы Үкімет елдегі темір жолдарды зерттеу және сараптау жүргізді. 1856 жылдың 1 сәуірінде Теміржол департаменті Жер және жұмыс басқармасы құрамында құрылды, ал Джордж Кристиан Дарбишир бас инженер болып тағайындалды. Сол жылдың 23 мамырында Мельбурн, Маунт-Александр және Мюррей өзендері темір жол компаниясы Үкіметке өтті. Пойыздар Ұлыбританияның Роберт Стивенсон және компаниясынан тапсырыс берілді. Бірақ, тасымалдаудың кешігуіне байланысты алғашқы пойызды жергілікті Robertson, Martin & Smith компаниясы салды. Австралияның алғашқы булы локомотиві он аптада салынды және құны 2700 фунт стерлинг болды. Австралиядағы алғашқы булы пойыз ретінде ол 1854 жылдың 12 қыркүйегінде алғашқы сапарын жасады. Жолдың ашылуы Виктория алтын асыру кезеңіне сәйкес келді – бұл кезде Мельбурн мен Виктория екеуі де масштабты құрылыс жұмыстарын жүргізіп, әрқайсысы салтанатты ашылу рәсімін өткізді. Sandridge желісінің алғашқы сапары да ерекшелік емес. "Аргус" газетінің ертеңгі күнгі баяндамасында: "Көрсетілген уақыттан бұрын, үлкен көпшілік Мельбурн аялдамасының маңына жиналды, Флиндерс-стрит көшесінің бойын толық жабады" делінген. Лейтенант-губернатор сэр Чарльз Хотэм мен леди Хотэм екі бірінші және бір екінші сыныпты вагондардан тұратын пойызға отырды, оларға темір жол кестесі мен ережелерінің атлас көшірмелері табыс етілді. Сапар 10 минутқа созылды, себебі желі бойындағы кейінгі станциялар әлі салынбаған еді. Станциялық пирске (желжол соған дейін созылған) келгенде, HMS Electra және HMS Fantome әскери кемелері оны салютпен қарсы алды. 1855 жылдың наурызына дейін Ұлыбританиядан тапсырыс берілген төрт локомотивтің барлығы пайдалануға берілді, пойыздар әр жарты сағат сайын жүріп тұрды. Олар Мельбурн, Сандридж, Виктория және Ярра деп аталды (желі кесіп өтетін Ярра өзенінің құрметіне).

Алғашқы жеке компаниялар

Мельбурн және Хобсон шығанағы темір жолы компаниясы 1857 жылдың 13 мамырында Мельбурнның екінші темір жолын ашып, Мельбурн (немесе Сити) терминалынан Сент-Килдаға дейінгі 4,5 км желіні іске қосты. Кейіннен, 1857 жылы, Сент-Килдадан Брайтонға дейін желіні салған Сент-Килда және Брайтон темір жолы компаниясы оны ұзартты. Бұл желі 1860 жылы Виндзорға дейін созылып, Сент-Килда және Брайтон темір жолы компаниясының Сент-Килдадан келген желісімен қосылды. Жаңа желі 1867 жылы жабылған қалаға бағытталған Сент-Килда және Виндзор желісін алмастырды. 1860 жылы Мельбурн және Эссендон темір жолы компаниясы Солтүстік Мельбурннан Эссендонға дейін, ал 1861 жылы Ньюмаркеттен Флемингтон жарыс алабына дейін тармақ желісімен бірге тағы бір қала маңы желісін салды. Қаланың шығыс жағында Мельбурн және қала маңы темір жолы компаниясы 1861 жылы Ричмондтан Бернли мен Хоторнға дейін тармақ желісін ашты. Осы кезде Мельбурн темір жолдары әртүрлі компаниялардың үш байланыссыз қалалық терминалдардан – Принцдер көпірі, Флиндерс көшесі және Спенсер көшесі станцияларынан жұмыс істейтін қалалық желілердің біртұтас емес жиынтығы болды. Кіші компаниялар тез арада қаржылық қиындықтарға тап болды. 1865 жылы Сент-Килда және Брайтон темір жолы компаниясы мен Мельбурн және қала маңы темір жолы компаниясы Мельбурн және Хобсон шығанағы темір жолы компаниясына қосылып, Мельбурн және Хобсон шығанағының біріккен темір жолы компаниясын құрды. Мельбурн және Эссендон темір жолы компаниясы 1867 жылы Виктория үкіметінің меншігіне өтті. Мельбурн және Хобсонс Бей Біріккен темір жолы компаниясы Виктория үкіметімен 1878 жылға дейін біріктірілмеді. Терминалдар 1879 жылы Флиндерс көшесінің оңтүстік жағындағы көше деңгейіндегі трек арқылы Спенсер көшесі станциясымен байланыстырылды, бірақ бұл трек тек түнде жүк тасымалы үшін пайдаланылды. Екі қалалық терминал станциялары арасында екі жолды Флиндерс-стрит виадугі тек 1889 жылы салынды. Сыртқы кеңею де жалғасты, Викторияның ауылдық аймақтарында ірі магистральдық желілер ашылды. Виктория темір жолдары 1872 жылы Сеймур және Альбери-Водонгаға бағыт ретінде желісін Бродмедоузға дейін ұзартты. 1879 жылы Гиппсленд желісі Оңтүстік Яррадан Каулфилдке, Пакенхэмге және Бейрнсдейлге дейін ашылды. Франкстон желісі 1881 жылы Каулфилдтен Мордиаллокқа дейінгі желі ашылуымен басталды және 1882 жылы аялдамасына жетті. 1884 жылы Спенсер көшесі станциясынан Кобургке дейінгі екінші жаңа қала маңы желісі ашылды және 1889 жылы Семертонға дейін ұзартылды, ол Спенсер көшесінен Водонгаға дейінгі негізгі желіге қосылды. Жерді дамытушылар 1888 жылы Ньюпорттан Алтонаға дейін жеке темір жол ашты, бірақ сұраныс жетіспеушілігіне байланысты 1890 жылы жабылды. Хоторннан желі 1882 жылы Камбервеллге, 1883 жылы Лилидейлге және 1889 жылы Хейлсвиллге дейін ұзартылды. 1887 жылы Хоторннан Кьюге дейін екі станциялық қысқа тармақ ашылды. Брайтон Бич желісі 1887 жылы Сандрингхэмге дейін ұзартылды. 1888 жылы темір жолдар солтүстік-шығыс қала маңына Спенсер-стрит станциясынан Корольдік парк станциясы арқылы қазіргі Виктория парк станциясына, содан кейін Гейдельбергке дейін Ішкі шеңбер желісін ашумен келді. 1888 және 1889 жылдары Фицрой-Норттегі Ішкі шеңберден тыс Эппинг пен Уитлзиге тармақ ашылды. Сыртқы шеңбермен бір уақытта Бёрнлиден Дарлингке дейін темір жол ашылды және Уэверли жолындағы Сыртқы шеңбермен (қазіргі Шығыс Малверннің жанында) түйісті. Болашақтағы Глен Уэверли желісінің бір бөлігі, ол 1895 жылы Дарлингке дейін қысқартылды. Жерді көбейтудің темір жол құрылысының шыңы Росстаун темір жолының Эльстернуик пен Окли арасындағы құрылысымен болды. Уильям Мюрри Росс салған желі 1870 жылдары Каулфилд маңындағы қант қызылшасын өңдеу зауытына қызмет көрсету үшін жоспарланған. Құрылыс 1883 жылы басталды, содан кейін 1888 жылы қайта құрылды. Росс қарызы көбейіп, желісін сәттіліксіз көп рет сатуға тырысты. Жол ешқашан жолаушылар тасымалына ашылмады және кейіннен бөлшектелді. 1891 жылғы қор нарығының құлдырауы ұзаққа созылған экономикалық күйзеліске әкеліп соқты және келесі онжылдыққа дейін темір жол құрылысына тоқтам қойды. 1900 жылдарға қарай жаңа темір жол желілерін салуға Мельбурнның сыртқы маңындағы шаруалар себепші болды. Данденонг жотасында 1900 жылы жергілікті ауыл шаруашылығы мен ағаш өңдеу қауымдастығын қамтамасыз ету үшін Үстіңгі Фернтри Гуллиден Белгрейв пен Гембрукке дейін тар калибрлі 762 мм желі ашылды. Яра аңғарында 1901 жылы Лилидейлден Яра-Джанкшн мен Уорбертонға дейінгі филиал ашылды. Бұл желілердің бір бөлігі Виктория мұра тізіміне енгізілген. 1901 жылы Йорк герцогінің сапарға келгеніне байланысты алғашқы австралиялық патшалық пойзы Мельбурнда құрастырылды. Гейдельберг желісі 1902 жылы Элтамға, ал 1912 жылы Херстбриджге дейін ұзартылды. Тек жүк тасымалына арналған Монт Парк желісі 1911 жылы Маклеодтан тармақталды. Соңында, 1921 жылы Морнингтон түбегінде Биттерннен Ред Хиллге дейін тармақ салынды. Есеп үкімет пен темір жол комиссарлары тарапынан қарастырылды, ал Мерц олардың пікірлеріне негізделген екінші есеп беруге шақырылды. 1912 жылы ұсынылған екінші есепте 240 км желіге (463 км трек) электрлендіруді және шамамен 800 қала маңы вагонына (шамамен 130 пойызға) ұзарту ұсынылды. Жұмыстар 1912 жылдың желтоқсанында штаттық үкіметтен бекітілді. Электрмен жұмыс істейтін пойыздарға айналдырылған бірнеше ескі қала маңы вагондарымен бірге Swing Door пойыздарының құрылысы жалғасты, ал алғашқы Tait пойыздары бумен тасымалданды. Сонымен қатар, трек кеңейтілді, Оңтүстік Ярра мен Каулфилд арасында төрт трек салынды және жолдардан өту орындары жаңартылды. Виктория темір жолдары 1918 жылы қалалық аймақтағы ең ірі электр стансасы – Ньюпорт электр стансасын ашты, ол электрлендіру жобасының бір бөлігі ретінде электр қуатын қамтамасыз етті. Виктория штатының электр энергиясы комиссиясы 1921 жылы құрылды, бірақ Ньюпорт А электр стансасын 1951 жылға дейін қабылдамады. Жүргізушілерді оқыту 1919 жылдың 18 мамырына дейін жалғасты, содан кейін Сандрингхэм мен Эссендон арасында алғашқы электр пойыз жүрді, коммерциялық рейстерді имитациялады. Электрлік қызметтер 1919 жылдың 28 мамырында Эссендонға бағытталған алғашқы пойызбен басталды, содан кейін Сандрингхэмге, толық қызметтер келесі күні басталды. Херстбридж желісінің сыртқы бөліктерінде электрлендіру 1926 жылға дейін аяқталды, Уитлзи желісі Томастаунға дейін 1929 жылы электрлендірілді, ал Бёрнли-Дарлинг желісі 1930 жылы Глен Уэверлиге дейін ұзартылып, Глен Уэверли желісіне айналды.

Соғыстан кейінгі қайта құру

Темір жолдар 1940 жылдары жол жүргішілер санын арттырды, бірақ Ашворт жақсарту жоспарында ұсынылған темір жол жақсартулары Екінші дүниежүзілік соғыстан кейінге шегерілді. Виктория темір жолдары 1950 жылы ғана «Феникс» операциясының қайта құру жоспарын іске асыра алды. Желідегі алғашқы болаттан жасалған қала маңындағы пойыздардың бірі – «Харрис» пойыздарының пайда болуы, ең көне «Swing Door» пойыздарын зейнеткерлікке шығаруға мүмкіндік берді. Осы кезеңде темір жол желілері Мельбурнның кеңейіп жатқан қала маңындағы аймақтарын қамту үшін ұзартылды. 1948 жылы Ашбёртон желісі ескі сыртқы шеңбер жолының бойымен Аламейн станциясына дейін созылды. Бірнеше жалғыз жол учаскелерін жою арқылы жолдар да күшейтілді. Gembrook тар жол желісінің Upper Ferntree Gully – Belgrave бөлігі 1962 жылы кең жолға айналдырылып, электрлендірілді. Желінің қалған бөлігі 1954 жылы жабылды, бірақ Puffing Billy Railway арқылы біртіндеп қайта ашылды. Гиппсленд желісі 1954 жылы электрлендірілді, бірақ Пакенхамға қала маңындағы қызметтер 1975 жылға дейін басталмады. Бұл қайта құру кезінде Мельбурнның шетінде аз қолданылатын бірнеше желілер жабылды. Биттерн мен Ред Хилл арасындағы желі 1953 жылы, Эппинг пен Уитлси арасындағы желі 1959 жылы, ал Лилидейл мен Уорбертон арасындағы желі 1964 жылы жабылды. Қайта құрудың соңғы кезеңдері 1970-ші жылдарға дейін созылды, Footscray және Box Hill қатарына жолдар күшейтілді, ал алғашқы тот баспайтын болаттан жасалған Hitachi пойыздары жеткізілді. Осы кезеңде Донкастер желісін егжей-тегжейлі жоспарлау да басталды, және 1972 жылы бағыты анықталды. Құнының өсуіне қарамастан, сол кездегі штаттық үкіметтер желі салынады деп уәде берді, бірақ 1984 жылға қарай желі үшін арналған жер сатылды. Жоба 14 жылдан астам уақытқа созылды және 1981 мен 1985 жылдар аралығында кезең-кезеңмен ашылды. Айналымдық жол Флиндерс Стрит және Спенсер Стрит станцияларының қала маңындағы пойыздарды қабылдау қабілетін арттыру және жол жүргішілерге қолайлы қосылыстар ұсыну үшін жоспарланып, салынды. Бұл ұсыныстар мен кесімдер қабылданбады, бірақ штаттағы көптеген тиімсіз тармақтар жабылды. Бакстерден Морнингтонға дейінгі тармақ 1981 жылы жабылды, бірақ Муррудуктан оңтүстікке қарайғы желі қазір Морнингтон темір жолымен туристік бағыт ретінде пайдаланылады. Metrol пойыздарды басқару орталығы 1980 жылы ашылды, ол бүгінгі күнге дейін қолданылып келе жатқан компьютерлік бағдарламалық қамтамасыз етуді пайдаланып, желідегі пойыздарды үйлестірді. Мельбурндағы қоғамдық көлік те қайта ұйымдастырылды, қаладағы барлық пойыз, трамвай және автобус қызметтерін үйлестіру үшін 1983 жылы Метрополитен Транзит Орган (MTA) құрылды. 1990 жылдардың басында MTA «The Met» сауда маркасымен сауда-саттық жүргізетін Қоғамдық көлік корпорациясы ретінде қайта құрылды. Саясаттың екі жағындағы штаттық үкіметтер темір жол желісін реформалауды талап етті, Upfield, Williamstown және Alamein желілерін жеңіл темір жолға айналдыруды ұсынды. Бұл ұсыныстар сәтсіз аяқталды, ал Upfield желісі еңбекті қажет ететін қолмен сигнал беру жүйелерін жаңартуға ие болды. Оңтүстік Гиппсленд желісін электрлендіру үшін федералдық үкіметтен қаржы қарастырылды, ол 1995 жылы аяқталды. Жолимонт теміржол вокзалын рационализациялау басталды, бұл 1988 және 1996 жылдары Мельбурн паркін құруға және кеңейтуге, ал 2001 жылы Федерация алаңының құрылысына мүмкіндік берді. 1992 жылы Кеннетт үкіметінің сайлануымен темір жол жүйесінің жұмысына қатысты бірнеше даулы реформалар басталды, қала маңындағы пойыздардан күзетшілер алынып тасталды және пойыз жүргізушілері есіктерді басқару міндетін алды. Станциялардағы штаттар қысқартылды және ескі скретч билет жүйесін кезең-кезеңмен тоқтату үшін Metcard билет жүйесі енгізілді.

Жекешелендіру

1998 жылы "The Met" екі операциялық бөлімге бөлінді – Хиллсайд Поездары және Бейсайд Поездары, олардың әрқайсысы жеке операторға франчайзинг арқылы берілді. Теміржол және трамвай қызметтеріне қатысты жер мен инфрақұрылымның меншігі жаңа Виктория үкіметтік агенттігі – VicTrack-ке берілді. Сонымен қатар, үкіметте "Қоғамдық көліктің директоры" деген заңды кеңсе құрылды, ол Виктория бойынша теміржол және трамвай қызметтерін іске асыру үшін қоғамдық көлік операторларымен франчайзинг келісімдерін жасауға жауапты болды. 1999 жылы жекешелендіру процесі аяқталды, Connex Melbourne және M>Train желінің әр жартысын басқарды. 2003 жылы M>Train компаниясының бас компаниясы (National Express) Викториядағы қоғамдық көлікті пайдаланудан бас тартты, ал қала маңындағы желінің жартысы қайта келісілген келісімшарттың бөлігі ретінде Connex компаниясына өтті. Франчайзинг келісімдерінде жаңа операторларға Comeng пойыздарын жөндеу жəне ескі Hitachi пойыздарын ауыстыру талаптары қарастырылған. Connex Alstom X'Trapolis пойыздарын сатып алды, ал M>Train Siemens Nexas пойыздарын таңдады. 2005 жылдың мамыр айында мемлекеттік үкімет Данденонг желісіне үшінші жол салудың мүмкіндігін зерттеу үшін 25 миллион австралиялық долларын бөлді, бұл тез өсіп келе жатқан қала маңындағы аймақтың өткізу қабілетін арттыруға бағытталған шара еді. Жобаның үш еселеу құны 1 миллиард австралиялық долларға жетеді деп күтілді, себебі жобалық шараларға теміржол желісі үшін автобус қызметтерін ұйымдастыру, желі бойындағы станциялар мен платформаларды өзгерту және сигнализация жүйесін жақсарту кіретін еді. Алайда, бұл жоба шеттетіліп, Брамби үкіметімен іске асырылмады. 2006 жылы профессор Пол Мис және бір топ ғалымдар жекешелендіру салық төлеушілерге жүйе мемлекеттік меншікте болғандағыдан 1,2 миллиард долларға артық шығын әкелгенін есептеді. 2009 жылы франшизаларды ұзарту арқылы салық төлеушілер 2010 жылға қарай шамамен 2,1 миллиард доллар артық төлеуге тиіс болды. Бірақ, Қоғамдық істер институты Мельбурнның жекешелендіруі туралы баяндамасын жариялады, онда ол оны шағын жетістік деп бағалады және қалалық теміржол жүйесіндегі жолаушылар ағынының 37,6%-ға өсуі нашар қызмет көрсету салдарынан болған жылдар бойғы жолаушылар ағынының төмендеуін тоқтатқанын атап өтті. Викторияның бас аудиторы франшизаларға қатысты жан-жақты аудит жүргізіп, "франшизалар ақшаның құнына сай келеді" деген қорытынды жасады.

Жолаушылар санының өсуі және Мельбурн метрополитені

2000 жылдардың ортасынан бастап Мельбурн теміржол желісіне қызығушылықтың күрт өсуі байқалды. 2005 және 2008 жылдар арасындағы үш жыл ішінде теміржолмен жүрушілердің саны 35 пайызға артты. 2004 жылы 148 миллион болған сапарлар саны 2008 жылы 200 миллионнан асты. 2007 жылдың қарашасында Сингапурдың SMRT Transit және Гонконгтың MTR Corporation Limited компаниялары Connex компаниясынан 2009 жылдың қарашасында Мельбурн қала маңы теміржол желісін басқаруға ниет білдірді, олардың келісімшарты сол кезде қайта қарастырылуға тиіс болған. 2009 жылдың 25 маусымында Connex Виктория үкіметімен келісімшартты жаңартуға жасаған ұсынысын қабылдамады. Гонконгта тіркелген және қолдау көрсетілген MTR Corporation 2009 жылдың 30 қарашасында Мельбурн теміржол желісін иелігіне алды, ол жергілікті стильдегі Metro Trains Melbourne консорциумы ретінде жұмыс істейді. MTR Гонконгтағы мемлекеттік емес теміржол операторы және иесі болып табылады, ол станцияларының үстінде және айналасында Транзитке бағытталған даму (TODS) құрылыстарын салумен танымал. Metro 2009 жылдың 1 желтоқсанында жұмысын бастады, Мельбурн теміржол жүйесін жақсарту үшін халықаралық тәжірибесін пайдаланатынын уәделеді. Көлік министрі Линн Коски 2006 жылдың мамырында жарияланған үкіметтің 10,5 миллиард долларлық 10 жылдық негізгі көлік жоспары қоғамдық көліктің қолданылу деңгейін жеткіліксіз бағалағанын мәлімдеді. Бастапқы бағалаулар бойынша 3-4 пайыздық өсім болжаған, ал шындығында жыл сайынғы өсім 10 пайызды құрады. Мемлекеттік үкімет жаңа пойздар сатып алып, сағат 7-ге дейін сапар аяқтаған жолаушыларға жеңілдетілген бағамен билет алуға мүмкіндік беретін жаңа билеттік жүйені енгізді. 2008 жылы Брамби үкіметі Мельбурн теміржол желісін кеңейту үшін 14,1 миллиард долларлық Викториялық көлік жоспарын жариялады. Жоспарға мыналар кірді:

4,5 миллиард доллардан астам құны бар Metro Tunnel – бұл 25 жыл бұрын салынған City Loop желісінен кейінгі алғашқы жаңа жер асты теміржол желісі. Dynon мен South Yarra арасында салынған бұл жер асты желісі Мельбурн батысынан келген қала маңындағы тығыз жолдардағы жүрушілер санының көптігін азайтуға бағытталған. Сондай-ақ, бұл желі Мельбурн университетіне, Әйелдер ауруханасына және Корольдік балалар ауруханасына тікелей теміржол қатынасын қамтамасыз етуді көздеді. Жылжымалы құрам – 70 жаңа пойызға 2,65 миллиард доллар, оның ішінде 32 жоғары сыйымды Metro пойызы. Cranbourne East және Mernda бағыттарына теміржол желісін кеңейту және Meltonға электрлендіру. Пойыз жүйесін жақсартуға 200 миллион доллар жұмсалды. Метро станцияларын жаңартуға 50 миллион доллар, ал дамып келе жатқан аудандардағы жаңа станцияларға 220 миллион доллар қаражат бөлінді. Park & Ride кеңейту пакетіне 60 миллион доллар жұмсалды. Бұрын қысқартылған Early Bird билеті осы өзгерістердің аясында Frankston және Sydenham желілерінде сынақтан өткеннен кейін тегін берілді. Инвестиция туралы хабарламадан кейін қаланың ең көп жүретін теміржол желілеріндегі жүрушілер санының көптігін азайту мақсатында аптасына 200-ден астам жаңа пойыз қызметін енгізу жоспары жарияланды, бұл мәселе пойыздардың жетіспеушілігіне және сенімділіктің төмендеуіне байланысты туындаған. 2009 жылдың 1 мамырында мемлекеттік үкімет 2009 жылғы мемлекеттік бюджеттен Epping желісін солтүстікке қарай 3,5 шақырымға созып, South Morang станциясына дейін жеткізуге 562,3 миллион доллар бөлгенін хабарлады. Құрылыс 2010 жылы басталды және 2012 жылы аяқталды.

Желілерді дамыту және тепкіш жолдарды жою

2011 жылдың мамыр айында жаңа қалалық кесте бойынша жұмыс басталды, ол 1996 жылдан бері алғаш рет қайта жазылды және апта күндері 600-дан астам қосымша бағыттар қосылды. 2012 жылы мемлекеттік қоғамдық көлік дамыту органы құрылды, ол мемлекеттік қоғамдық көлік қызметтерін, соның ішінде қалалық теміржол жүйесін үйлестіру, жоспарлау және реттеу үшін құрылды. Сол жылы Metcard билет жүйесі тоқтатылды, осымен жаңа Myki смарт-карта жүйесінің күллі желі бойынша енгізілуі аяқталды. 2013 жылдың 27 наурызында Public Transport Victoria өзінің Желіні Дамыту Жоспарын – Қалалық Теміржол желісін жариялады, ол Мельбурн теміржол жүйесін 20 жылға созылған 4 кезеңдік жоспармен «метро стиліндегі» желіге қайта дамытуды, пойыз бағыттарын бөліп, нүктеден нүктеге бағыттар құру, жоғары сыйымдылықтағы сигналдау жүйесіне жаңарту және жаңа пойздарға тапсырыс беруді көздейді. 2014 жылғы сайлау алдында Эндрюс үкіметінің басты уәдесі 8 жылдың ішінде 50 деңгейлі қиылысты жою болды, бұл Мельбурн тарихындағы ең ауқымды бағдарлама. Мельбурнның көбінесе тегіс топографиясы болғандықтан, қала маңындағы теміржол желісі көптеген деңгейлі қиылыстармен салынған. 2014 жылға қарай, 1918 жылдан кейін деңгейлі қиылыстарды жоюға қаражат жетіспеуіне байланысты 170-тен астам қиылыс сақталды. Үкіметтің Деңгейлі Қиылыстарды Жою Жобасы, ақшалай тиімділігі төмен инфрақұрылымды құру туралы алаңдаушылықтарға және кейбір қиылыстарды жою әдісі ретінде жоғары теміржолды таңдау туралы дау-дамақтарға қарамастан, үлкен саяси жетістікке ие болды. 2018 жылға қарай 29 деңгейлі қиылыс толығымен жойылды, бұл үкіметтің бастапқы жоспарынан озып кетті, ал 2025 жылға дейін аяқталуға тиіс бағдарламаға тағы 25 қиылыс қосылды. Жобаға 27 теміржол станциясын қайта жаңарту немесе жаңа станциялар салу, мысалы, Bentleigh және Clayton станцияларын қайта жаңарту, немесе Heidelberg және жаңадан салынған Rosanna станциялары арасындағы 1,2 км жалғыз жолды теміржолды екі жолға дейін кеңейту кіреді. Gippsland желісінде үлкен учаскелер салынды, ал Mernda және Upfield желілеріне қосымша учаскелер жоспарланған, оның ішінде Mernda желісіндегі Preston қаласының маңындағы 4 км учаске. Аймақтық Теміржол Желісі жобасы, қаланың батысында жаңа Deer Park–West Werribee теміржол желісін, Wyndham Vale және Tarneit жаңа станцияларын, сондай-ақ Sunshine және Southern Cross арасындағы екі жолды теміржол учаскесін құрумен 2015 жылдың ортасында аяқталды. Жобаның мақсаты Geelong, Ballarat және Bendigo қалаларына аймақтық пойыз бағыттарын бөліп беру болғанмен, жаңа желімен қызмет көрсетілетін аудандарда халық санының тез өсуі осы бағыттарды қала маңы желісі ретінде пайдалануға мәжбүр етті, бұл үлкен кешігулер мен тығырылуға әкелді. 2016 жылдың соңында PTV жаңа желі картасын жариялады, ол тарифтік аймақтарға баса назар аударуды жеке бағыттар мен қызмет үлгілерін көрсетумен алмастырды. Жаңа картада аймақтық қызметтер де көрсетілген және түрлі түстерді ажырата алмаушылықтары бар жолаушыларға қолжетімді болу үшін жасалған. Metro компаниясының қала маңы желісін басқару шарты 2017 жылы тағы 7 жылға жаңартылды. Жаңа шартында ай сайынғы өнімділік көрсеткіштері жоғарырақ деңгейде белгіленді, бірақ компания шартының алғашқы жылында 6 рет осы көрсеткіштерге жете алмады. Оңтүстік Моранг желісін Mernda қаласына дейін кеңейту құрылысы 2016 жылы басталды және 2018 жылдың 29 тамызында аяқталды. Жобаға 8 км жаңа электрлендірілген теміржол, Middle Gorge және Hawkstowe жаңа станциялары және жаңадан салынған Mernda станциясындағы жаңа терминал кірді. 2019 жылдың сәуір айында Виктория үкіметі Public Transport Victoria компаниясын VicRoads компаниясымен біріктіріп, жаңа Виктория Көлік Министрлігін құратынын жариялады.

Метроның туннелі

2015 жылдың ақпан айында мемлекеттік үкімет орталық қаланың ішінде, Солтүстік Кенсингтон станциясы мен Оңтүстік Ярра арасында салынатын жаңа 9 километрлік екі параллель теміржол туннелінің жоспарлауын бақылау үшін Мельбурн метрополитендік теміржол басқармасын құрды. Жаңа метро туннелінде бес жаңа жер асты станциясы болады және ол Гиппленд желісін Санбери желісімен байланыстырады, соның нәтижесінде қала орталығынан (CBD) Сити Лупқа балама бағыт пайда болады. Арден, Парквилл, Домен және екі жаңа CBD станциясы – Мемлекеттік кітапхана мен Қалалық әкімдік ғимараты салынады. 2016 жылы дайындық жұмыстары жүргізілді, ал 2017 жылы туннель мен станциялардың негізгі құрылыс жұмыстары басталды. Жобаның жалпы құны 11 миллиард долларға бағаланып, 2025 жылға дейін аяқталуы жоспарлануда. 2016 жылдың қыркүйегінде мемлекеттік үкімет 2019 жылдың ортасынан бастап жеткізілуге тиіс 65 жаңа жоғары сыйымдылықты метро пойыздарына тапсырыс берді, олар ақырында метро туннелінде пайдаланылатын негізгі құрамға айналады. 2019 жылдың сәуір, маусым және шілде айларында Кенсингтон мен Оңтүстік Ярра маңындағы туннель кіреберістерін салу үшін Мельбурнның шығысындағы бірнеше теміржол желілері бірнеше аптаға жабылды. Бірінші туннельді қазу машинасы 2019 жылдың маусым айында Солтүстік Мельбурнда құрастырыла бастады. 2021 жылдың мамыр айында TBM Meg болашақ Қалалық әкімдік станциясының орнында туннельдік жұмыстардың аяқталуын белгілеп, туннельден өтті. TBM Millie, Alice және Joan бұрынғы айда туннельді қазуды аяқтады. Туннельдік кезең 20 айға созылды.

Әуежайдың темір жол байланысы

Мельбурн әуежайына теміржол байланысы әуежай салынысынан бері бірнеше рет ұсынылып келді, түрлі маршруттар мен қызмет көрсету үлгілері қарастырылды, бірақ құрылысы басталған жоқ. 2018 жылдың шілдесінде Федералдық және Штаттық үкіметтер теміржол желісін салуға әрқайсысы 5 миллиард австралиялық доллар (барлығы 10 миллиард австралиялық доллар) бөлуге уәде берді. Федералдық үкімет байланыс үшін төрт басым маршрут ұсынды, олардың бірі Highpoint сауда орталығына тікелей туннель арқылы, ал қалғандары Broadmeadows, Flemington немесе Sunshine қалаларындағы қолданыстағы станцияларға қосылатын болды. Rail Projects Victoria жүргізген төрт басым маршрутты бағалау нәтижесінде Sunshine станциясы арқылы өтетін маршрут таңдалды. Желі Metro Tunnel арқылы өтеді және Мельбурнның солтүстік-батысын қамтамасыз ететін Keilor East қаласындағы жаңа аралық станцияны қамтиды. Құрылыс 2022 жылы басталды, алайда 2023 жылдың мамырында жоба мерзімсіз тоқтатылды, бұл жобаның 2029 жылға дейін аяқталу күмәнін тудырды.

Қала маңындағы темір жол

2018 жылдың тамызында, 2018 жылғы Виктория штатының сайлауына дейін, штаттық үкімет бизнес-жоспарды дамыту және Мельбурн қаласының шет елді мекендері арқылы өтетін жаңа темір жол құрылысына қаржы тарту үшін 300 миллион доллар бөлді. Жобаның мақсаты – ауруханалар, сауда орталықтары, университеттер және Мельбурн әуежайы сияқты маңызды орталықтар мен инфрақұрылымды байланыстыру. Бұл ұсыныс қала маңындағы көптеген темір жол желілерін біріктіріп, қала ішіндегі саяхатты жеңілдетуге мүмкіндік береді. Қала маңындағы темір жол айналымы (SRL) Челтенхемдегі қолданыстағы стансаны Клейтон, Глен Уэверли, Бокс Хилл, Хайдельберг, Резервуар, Фокнер, Бродмедоус, Саншайн және Веррибидегі басқа қолданыстағы стансалармен қосады. Сонымен қатар, бұл жоба Монаш университеті, Бервуд, Донкастер, Бундура және Мельбурн әуежайы сияқты ұзақ жылдар бойы темір жол байланысы уәделенген аймақтарда салынатын жаңа стансалармен де байланысады. Алғашқы кезең, SRL East, Челтенхемнен Бокс Хиллге дейін салынып жатыр және 2035 жылға дейін ашылады, ал қалған бөлімдер 2050 жылға дейін толық желі іске қосылғанға дейін кезең-кезеңімен ашылатын болады.

Қазіргі автопарк

Мельбурндағы қазіргі қала маңы пойыз паркінің көп бөлігі VicTrack-ке тиесілі, ал пойыз операторы (қазіргі Metro Trains Melbourne) паркті күтіп ұстауға жауапты. Мельбурн қала маңы желісіндегі барлық пойыздар электрлі және жүргізуші ғана басқарады. Қала маңы пойыздарындағы күзетшілер 1993 және 1995 жылдар аралығында алынып тасталды. Барлық пойыздар жүргізуші жабатын, бірақ жолаушылар ашатын механикалық жылжымалы есіктермен жабдықталған. Жаңа үлгідегі HCMT, X'Trapolis және Siemens пойыздарының есіктері түйме арқылы электронды түрде ашылады, ал Comeng пойыздары тұтқалармен қолмен ашылады. Пойыздар кондиционер, жабық тізбекті камералар және шұғыл байланыс жүйелерімен жабдықталған. Пойыздар үш вагоннан тұрады және HCMT пойыздары жеті вагонмен жүреді, ал қалғандары жеке немесе жұптап жүре алады. АтауларСуретБалама аттарҚызметке кірген саныСалынған маңызды ақпаратComeng1981–198895 (3 вагон)“Commonwealth Engineering” сөзінен жасалған сөз тіркесі. 2000–2003 жылдары EDI Rail және Alstom компанияларымен қайта жаңартылды. Кондиционермен жабдықталған алғашқы пойыздар. SiemensSiemens Nexas2003–200672 (3 вагон)2016 жылдан бері орындықтар алынып, қосымша қоршаулар қосылды. Жолаушылар есік ашпастан вагондар арасында жүре алатын алғашқы ашық байланысқан пойыздар. Тежегіштердегі ақауларға байланысты сот процестері және жұмыстың тоқтауы болды. X'TrapolisX’Trapolis 100, X’Traps2002–20042009 – қазіргі уақытқа дейін180 (3 вагон) + 32 салынып жатырКорпусы Францияда, қалғаны Балларатта құрастырылған. X'Trapolis пойыздарына сегіз жеке тапсырыс берілді. 2009 жылдан бері жолаушылар сыйымдылығын арттыру үшін 2+2 орындық конфигурациясымен жаңартылды. Жоғары сыйымдылықты метро пойыздарыHCMT202034 (7 вагон) + 36 салынып жатырҚазіргі уақытта Пакенхэм және Кранборн желілерінде пайдаланылуда. 2025 жылы метро туннелі ашылғанда Санбериге, ал 2029 жылы әуежай желісі ашылғанда сол бағытқа қарай жүреді. Қытайдың Чанчунь қаласында және Викторияда 60% жергілікті материалдар қолданылып салынды.

Болашақ флоты

Атаулар СуретБалама атаулар Қызметке түсу Салынған саныНегізгі ақпаратX'Trapolis 2.02024–202625 (6 вагонды) құрылыс кезеңіндеComeng поездарын алмастырады, Craigieburn, Frankston және Upfield бағыттарында пайдаланылады.

Пайдаланудан шығарылған автопарк

АтауыСуретБалама аттарҚызметке кірген жылҚызметтен шыққан жылСалынған саныНегізгі ақпаратSwing DoorDog Box1887ж. 1959–1970294Есіктері сыртқа қарай ашылатындықтан осылай аталған. 1917 жылдан бастап электрмен жүруге көшirilген. TaitReds, Red Rattlers19101974–1984623Виктория темір жолы комиссарларының төрағасы сэр Томас Джеймс Тайттың құрметіне аталған. 1919 жылдан бастап электрмен жүруге көшirilген. Ағаш конструкциясының өрт қаупіне байланысты қалалық айналымнан тыс қалды. HarrisBlues, Greasers19561988–1989436Виктория темір жолы комиссарларының төрағасы Норман Чарльз Харристің құрметіне аталған. Көпшілігі асбесттен жасалған және 1980-ші жылдары Клейтон қаласында жерленген; 16 вагоны 1982–1988 жылдары жөнделген (төменде қараңыз), 49 вагоны қысқа қашықтыққа арналған H типіне айналдырылды. Үш мотор сақталған; біреуі Ньюпорт теміржол мұражайында стационарлық экспонат ретінде, ал екеуі Ньюпорт шеберханасында қалпына келтірілуде. HitachiMartin & King, Stainless Steel19722003–2014118 × 3 вагондар жиынтығыHitachi дизайны және кондиционерлері болғандықтан осылай аталған. Үш Hitachi моторлық вагоны Коллингвудтағы Easey's мейрамханасының бөлігі болып табылады. Жаңартылған HarrisGrey Ghosts19821990–1994161982–1988 жылдары алғашқы Harris вагондарынан жөнделген (жоғарыда қараңыз). 10 вагоны қысқа қашықтыққа арналған H типіне айналдырылды. Бір мотор Ньюпорт теміржол мұражайында стационарлық экспонат ретінде сақталған. 4DҚос қабатты әзірлеме және демонстрация199220061 × 4 вагондар жиынтығыҚос қабатты пойыздың прототипі.

Желілер

Мельбурн метрополитен желісі 16 электрленген қала маңы бағытын және 1 электрленбеген бағытын қамтиды. Бағыттар сонымен қатар аялдамаларын немесе құрылымын өзгертіп келді, соның ішінде Мельбурн метрополитен теміржолы жобасы аясында Кранборн, Пакенхэм және Санбери бағыттарына жасалатын алдағы өзгерістер де бар. Жаңа бағыттар немесе әлі салынбаған кеңейтулер бойынша көптеген ұсыныстар жасалды, оның ішінде ұзақ жылдар бойы күтіп келе жатқан Донкастер теміржолы және Роувилл теміржолы да бар.

Аймақтық қызметтер

V/Line өңірлік қызметтері Мельбурн шеткерінен Саут Кросс станциясындағы өңірлік теміржол терминалына дейін (Траралгон V/Line теміржол қызметі Флиндерс-стрит станциясында аяқталатын) бірнеше қала маңындағы пойыз бағыттарымен рельстерді бөліседі. Пакенхам бағыты V/Line қызметтері Траралгон және Бейнсдейлге қатынайтын ең ұзын ортақ рельс учаскесіне ие. Санбери және Крейгберн бағыттары да аймақтық бағыттармен қысқа рельс учаскелерін бөліседі. Regional Rail Link жобасы Джилонг, Вендури (Балларат) және Бендиго бағыттарында қала маңындағы пойыздарды аймақтық пойыздардан бөліп алды. Құрылыс салтанатты түрде 2009 жылдың тамызында басталды және жоба 2015 жылдың маусымында аяқталды.

Жүк тасымалы қызметтері

Мельбурн жүк тасымалдау үшін кеңейтілген теміржол желілері мен аулаларына ие. Бұл жүк желілері екі түрлі рельс енімен – Виктория кең рельсі және sg – жасалған және электрлендірілмеген. Қаланың ішкі батыс аймағында жүк пойыздары арнайы желілермен жүреді, ал басқа аймақтарда жүк пойыздары қала маңындағы Metro Trains Melbourne және аймақтық V/Line жолаушылар пойыздарымен бірге рельстерді пайдаланады. Жүк терминалдарының көп бөлігі Мельбурн портының жанындағы ішкі қалашықтарда орналасқан, ал қалғандары Мельбурн қалалық орталығы мен Футскрей арасында орналасқан. 1980 жылдарға дейін көптеген қала маңы станцияларының өз жүк аулалары болды, сол кезде жүк пойыздары қала маңы желісімен жүріп, көбінесе E немесе L класты электр локомотивтермен тасымалданды.

Негізгі жарғылар

Виктория штатындағы басты теміржол заңы – Көліктік интеграция туралы заң. Бұл заң Викторияның көлік жүйесі үшін интеграциялық агенттік ретінде Көлік департаментін құрады. Заң сондай-ақ, жол тасымалы қызметтерін ұсынатын және жүк тасымалы қызметтері үшін желіге қол жеткізуді басқаратын мемлекеттік агенттіктердің – атап айтқанда, Қоғамдық көлік директоры мен V/Line – міндеттемелерін белгілейді. Бұдан өзге, заң бойынша қоғамдық теміржол желісі мен оған қатысты инфрақұрылымға иелік ететін VicTrack құрылады. Тағы бір маңызды заң – 1996 жылғы Теміржол басқару туралы заң, ол теміржол операторларына өкілеттік берумен қатар, штаттың теміржол желісі үшін теміржолға қол жеткізу схемасын қарастырады.

Реттеу

Мельбурндағы теміржол операцияларының қауіпсіздігі 2006 жылғы Теміржол қауіпсіздігі туралы заңмен реттеледі, ол барлық коммерциялық жолаушылар және жүк тасымалдау операцияларына, сондай-ақ туристік және тарихи теміржолдарға қолданылады. Заң барлық теміржол саласының қатысушылары үшін қауіпсіздік міндеттемелерін қамтитын құрылымды құрайды және инфрақұрылым мен вагондарды басқаратын теміржол операторлары жұмысты бастамас бұрын аккредиттеу алуы тиіс. Аккредиттелген теміржол операторлары өз қызметін басқару үшін қауіпсіздік басқару жүйесіне ие болуы керек. Теміржол қауіпсіздігі туралы заңмен құрылған қауіпсіздік схемасына қолданылатын санкциялар 1983 жылғы Көлік (Сәйкестік және әртүрлі) заңында қарастырылған. Мельбурн теміржол жүйесінің қауіпсіздік реттеушісі – Көлік қауіпсіздігі директоры (Транспорттық қауіпсіздік Викториясы деп сауда жасайды), оның кеңсесі 2010 жылғы Көлік интеграциясы туралы заңмен құрылған.

Тергеу

Викториядағы теміржол операторлары Бас тергеуші, Көлік қауіпсіздігі немесе Австралиялық Көлік қауіпсіздігі бюросы (ATSB) жүргізетін кінәлі емес тергеулерге де тартылуы мүмкін. Бас тергеуші Көлік интеграциясы заңымен теміржол қауіпсіздігіне қатысты мәселелерді, оның ішінде оқиғаларды және тенденцияларды тергеуге міндетті. Ал ATSB анықталған мемлекетаралық теміржол желісінде орын алған осы мәселелер бойынша құзыреттілікке ие.

Билеттер мен жүріс-тұрыстар

Мельбурндағы қоғамдық көлік үшін билет талаптары негізінен 2006 жылғы Көлік (билеттер) ережелерінде және Виктория штаттық тарифтер мен билеттер нұсқаулығында қамтылған. Мельбурндағы пойыз және трамвайлардағы қауіпсіздік және тәртіп ережелері көбінесе 1983 жылғы Көлік (Қамтамасыз ету және әртүрлі) Заңында және 2005 жылғы Көлік (Тәртіп) ережелерінде жазылған. Егер Metro өз уақтылылығы мен жеткізу мақсаттарына қол жеткізбесе, олар құқылы клиенттерге өтемақы төлейді. 2014 жылдың желтоқсан айында Metro Trains-тің жеткізу деңгейі 98,5%, ал уақтылылық деңгейі 93,60% болды. 2014 жылы Metro Trains-тің халқы сирек қоныстанған аймандардағы стансаларда тоқтамай, уақытында келуге тырысқаны туралы айыптаулар болды. Бұл тәжірибе көпшілік және БАҚ тарапынан айыпталып, зардап шеккен жолаушыларға өтемақы ұсынылды.

Туристік және мұралық темір жолдар

Мельбурн мен Викториядағы туристік және мұралық теміржолдар қазіргі уақытта 1983 жылғы Көлік (Сәйкестік және әртүрлі) заңының ережелерімен басқарылады. Алдағы уақытта олар 2011 жылдың қазан айында қолданысқа енген, жаңа қабылданған Туристік және мұралық теміржолдар заңымен реттеледі.