Халықаралық әрі қарулы ұшқышсыз аппарат – nEUROn

Кіріспе

Эксперименталды ұшқышсыз жауынгерлік ұшақ

Dassault nEUROn – француз компаниясы Dassault Aviation жетекшілігімен халықаралық ынтымақтастықта әзірленіп жатқан эксперименталды ұшқышсыз жауынгерлік ұшақ (UCAV). Бұл жобаға Франция, Грекия, Италия, Испания, Швеция және Швейцария елдері қатысуда. Жобаның мақсаты – орташа және жоғары қауіпті аймақтарда жұмыс істей алатын, жасырын және автономды ұшақ құру. Өнеркәсіптік мақсаты – еуропалық компанияларға жоғары деңгейдегі ұшқышсыз ұшақтарды және олармен байланысты технологияларды жобалау және құрастыру тәжірибесін беру арқылы, оларды жаһандық нарықта бәсекеге қабілетті ету. Алғашқы ұшу 2012 жылдың 1 желтоқсанында өтті.

Сипаттама

Бұл ұшқыш қанатты жасырын UCAV жобасы француздық Dassault LOGIDUC 3 кезеңді жасырын "ұшқышсыз шабуылдық ұшақ" бағдарламасының соңғы фазасы болып табылады. 2005 жылдың маусымына дейін ол Dassault әзірлеген Grand Duc үлгісінің түрінде болды: үстіркілді, екі қозғалтқышпен жабдықталған, ұзақ қашықтыққа ұша алатын, ядролық қарумен шабуылдауға қабілетті ұшқышсыз бомбалаушы. Халықаралық ынтымақтастық, әсіресе Швеция мен Saab компаниясының ықпалымен, ол кішкентай, бір қозғалтқышты технологияның демонстраторына айналды. Осылайша, ол болашақ БПЛА мен UCAV-тар үшін әртүрлі технологияларды сынауға бағытталған және сериялық өндіріске түспейді. Дегенмен, бұл nEUROn бағдарламасының нәтижесінде жасалған технологияларды қолданатын коммерциялық өнімге жол ашады. Ағымдағы конфигурацияның толық көшірмесі 2005 жылғы Париж әуешолуында таныстырылды. Бастапқыда Dassault компаниясы "AVE Grand Duc" деп жоспарлаған nEUROn әзірлемесі шведтік Saab AB, грек EAB, швейцариялық RUAG Aerospace, испандық EADS CASA және итальяндық Alenia (қазіргі Leonardo Finmeccanica компаниясының Ұшақтар бөлімшесі) қатысқан еуропалық ынтымақтастыққа айналды, ал Dassault бас мердігер ретінде тағайындалды. "Технологиялық демонстратор" ретінде тек бір ғана аппарат өндіріледі, ол 2020 жылдан кейін шығарылатын жаңа буын автономды жасырын истребительдер үшін жаңа операциялық концепцияларды зерттеуге арналған. Өнеркәсіптік серіктестердің бір ғана прототиптің жоғалу тәуекеліне қарамастан, ұшу аппараттары мен қару-жарақ өндірісінен гөрі технологияны дамытуға көбірек инвестиция салуға дайын екендігі туралы мәлімдемесі осыны көрсетеді. Алайда, Dassault жиналған деректерді UCAV-тарды өндіру үшін пайдалануды жоспарлап отыр. Француз өндірушісі nEUROn-ның Adour қозғалтқышының (SEPECAT Jaguar ұшағында қолданылатын нұсқасынан бейімделген) өндіріс үлгісінде Dassault Rafale истребителінен Snecma-ның M88 қозғалтқышына негізделген, қуаттырақ және арнайы қозғалтқышпен алмастырылатынын мәлімдеді. DGA мәліметінше, nEUROn-ның сынақ ұшулары 2010 жылдың басында Франция, Швеция және Италияда жоспарланған, бірақ кейінге шегерілді. Оның алғашқы ұшуы 2012 жылдың соңында өтті. nEUROn 2013 жылғы Париж әуешолуында көрсетілгенімен, Еуропалық азаматтық авиация органдарының БПЛА-ға жабық әуе кеңістігінен тыс ұшуға рұқсат бермеуіне байланысты ұшпады.

This flying wing stealth UCAV project is the final phase of the French Dassault LOGIDUC 3 step stealth "combat drone" programme. Until June 2005 it had the form of the original Dassault developed Grand Duc vehicle: supersonic two engined long range unmanned bomber, capable of performing attacks with nuclear weapons. Under pressure of the international cooperation, especially from Sweden and Saab, it was transformed into a demonstrator of smaller single engine technology. Thus it is now optimised for the testing of various technologies for the future UAVs and UCAVs, and will not enter serial production. It will, however, clear the way for a commercial product, which will use the technologies developed thanks to the nEUROn program. The full scale replica of the current configuration was unveiled at the Paris Air Show 2005. The nEUROn development, originally planned by Dassault as "AVE Grand Duc", evolved into a European cooperation including Swedish Saab AB, Greek EAB, Swiss RUAG Aerospace, Spanish EADS CASA and Italian Alenia (today Leonardo Finmeccanica's Aircraft Division), with Dassault as the lead contractor. As a "technology demonstrator", only one vehicle will be produced to explore new operational concepts for a future generation of autonomous stealth fighter aircraft that will be produced beyond 2020. This is advocated by the statement that the industrial partners want to invest more in technology development, rather than manufacturing of the flying hardware and weapons, despite the risk of the loss of the single prototype. However Dassault plans to primarily use the data collected by the demonstrator to produce derived UCAVs. The French maker states the nEUROn's Adour engine (adapted from the version used in the SEPECAT Jaguar) will be replaced in the production version by a more powerful, specific, engine based on Snecma's M88 from the Dassault Rafale. According to the DGA, nEUROn test flights were planned in France, Sweden and Italy in early 2010, but were delayed. Its first flight was at the end of 2012. While nEUROn was on display at the Paris Air Show 2013, it did not fly due to reluctance by European civil aviation authorities to allow UAVs to fly out of closed airspace.

Платформа

UCAV ретінде nEUROn, басқа белгілі UAV жүйелерімен, мысалы MQ-1 Predator-дан әлдеқайда үлкен және жетілген болады, оның ұшу қашықтығы, пайдалы жүктемесі және мүмкіндіктері пилоттық ұшақтарға жақын деңгейде болады. Жоба әлі толық анықталмағанмен, консорциум серіктестерінің суреттері мен мәлімдемелері nEUROn-ның американдық J UCAS бағдарламасының Boeing X-45C немесе Northrop Grumman X-47B жүйелерімен бәсекелестікке түсуі көзделіп отырғанын көрсетеді. Шындығында, Saab компаниясының 2006 жылғы 9 ақпандағы хабарламасында nEUROn-ның 10 метрлік ұзындығы, 12 метрлік ені және 5 тонналық салмағы бар демонстрациялық үлгі болатыны айтылған. Бұл шамамен 90 градусқа бұрылған Mirage 2000 истребителінің мөлшерімен тең (nEUROn ені бойынша ұзындығынан артық). Ұшақ, дәлдікпен басқарылатын қару-жарақтарды қолдана отырып, ұшқышсыз және автономды түрде әуеден жерге шабуыл жасау қабілетіне ие болады, ал оның жасырын конструкциясы оны байқалмай ұшуға мүмкіндік береді. Сонымен қатар, Rafale немесе JAS 39 Gripen сияқты жетілген истребительден автоматты режимде эскадрильяны басқару мүмкіндігі де қарастырылып жатыр, бұл nEUROn-дарды топтастырып, оларды көптеген жауынгерлік стратегиялық компьютерлік ойындардағыдай басқаруға мүмкіндік береді.

Ұшу сынақтары

nEUROn алғашқы ұшуын 2012 жылдың 1 желтоқсанында Францияда жасады. Франциядағы ұшу сынақтары оның ұшу мүмкіндіктерін толықтыру және жасырын сипаттамаларын бағалау мақсатында 2015 жылдың наурыз айында сәтті аяқталды. Осы сынақтардан кейін Италияда сенсорларды бағалау сынақтары жүргізілді, олар 2015 жылдың 25 тамызында аяқталды. Ұшу сынақтарының соңғы кезеңі Швецияда өтеді және оның ішінде нақты оқтармен сынаулар да қарастырылған. 2016 жылдың шілдесінде nEUROn және "Шарль де Голль" авиациялық тобымен кең ауқымды жасырындық және анықтау сынақтары жүргізілді. nEUROn ұшақ тасымалдаушының қорғаныс аймағына еніп, оның жасырындығын және оны анықтау үшін топтың қабілетін сынады. 2016 жылдың соңында және 2017 жылдың басында 130-дан астам ұшумен жасырындығын тексеру сынақтары өтті. 2019 жылдан бері nEUROn Истрес әуе базасында сынақ ұшуларын жүргізіп келеді, бұл қауіптерге қарсы операциялық қолданылу сценарийлерін және күрес шараларын кеңейтуге бағытталған.

Қаржыландыру

Келісім-шарттың құны 405 миллион еуроны құрайды және өнеркәсіпке үш жылдық жүйелерді анықтау және жобалау кезеңін бастауға мүмкіндік береді, сондай-ақ осыған байланысты жасырындықты сақтау бойынша зерттеулер жүргізіледі. Бұл кезеңнен кейін әзірлеу және құрастыру кезеңі басталады, ал 2011 жылы алғашқы ұшу жүзеге асырылады. Екі жылдық ұшу сынақ бағдарламасы (2010–2012 жж.) шамамен 100 ұшуды қамтиды, оның ішінде 2012 жылға жоспарланған лазерлік басқарылатын бомбаны ұшыру да бар. Бастапқы 400 миллион еуролық бюджет 2006 жылы 5 миллион еуроға арттырылды, себебі модульді бомба бөліміне белгілегіш және лазерлік басқарылатын бомба қосылды. 2006 жылдың ақпан айында DGA Франция бағдарламаның 405 миллион еуролық ($480 миллион) бюджетінің жартысы – 202,5 миллион еуроны, ал қалған қаражатты басқа қатысушы мемлекеттер беретінін хабарлады. 2005 жылдың желтоқсанында Швеция қорғаныс министрлігі ұлттық үлестің 75 миллион еуроны құрайтынын, оның 66 миллион евросын Saab AB қаржыландыратынын мәлімдеді. Испанияның бағдарламаға қатысу шығындары 2007–2012 жылдар аралығында 35,5 миллион еуроға бағаланады. Dassault компаниясы өндірістік UCAV бірлігінің құнын 25 миллион еуро деп бағалайды. Франция Қарулы Күштер министрлігі 2024 жылы Neuron демонстраторының негізінде адамсыз жауынгерлік ұшқышсыз аппаратты (UCAV) әзірлеуге 128 миллион еуро инвестициялайды.

Француз-британдық жалғастыру мүмкіндігі

2014 жылдың қараша айында Франция және Ұлыбритания үкіметтері екі жылдық техникалық-экономикалық негіздеме зерттеуін жариялады. Бұл BAE Systems Taranis және nEUROn бағдарламаларының тәжірибесін біріктіретін болашақ әскери әуе жүйесін құру бағдарламасына алып келуі мүмкін.