Кіріспе
Американдық кеме жасаушы Дональд Маккей (4 қыркүйек 1810 – 20 қыркүйек 1880) – Ұлыбританияның Солтүстік Америкасында туған американдық дизайнер және желкенді кемелерді құрылысқа салушы, рекордтық жылдамдықпен жасалған клиперлерімен әйгілі болған.
Donald McKay (September 4, 1810 – September 20, 1880) was a British North America born American designer and builder of sailing ships, famed for his record setting extreme clippers.
Ерте өмір
Маккей Жаңа Шотландияның Оңтүстік жағалауындағы Шелберн округіне қарасты Джордан-Фолс қаласында туды, Нова-Скотияда. Ол балықшы және фермер Хью Маккей мен Энн Макферсон Маккейдің он сегіз баласының ең үлкені еді. Оның ата-анасы да шотланд тегінен шыққан. Ол әкесінің әкесі, британдық офицер, капитан Дональд Маккейдің құрметіне аталған, ол революциялық соғыстан кейін Шотландияның таулы аймағынан Нова-Скотияға көшіп келген. Кейін ол қысқа уақытқа Нова-Скотияға оралып, ағасымен бірге қайық жасады, бірақ олар ақшасынан алданып қалғаннан кейін Нью-Йоркке қайтып, Браун мен Белл кеме жасау шеберханасында жұмыс істеді. 1840 жылы Белл ұсынғаннан кейін, ол Бруклин әскери-теңіз кемежайында бақылаушы болып тағайындалды, бірақ ол бақылаған адамдардың (канадтық ретінде) оған қарсы иммигранттық сезімі болғандықтан ұзақ қалмады. Ол 427 тонналық «Делия Уокер» кемесінің құрылысын қадағалады. Керриер Маккейге қатты әсер етіп, оған бес жылдық келісімшарт ұсынды, бірақ Маккей жеке бизнесіне ие болуға ұмтылғандықтан бас тартты. 1841 жылы Уильям Керриер (Джонмен туыс емес) Маккейге Ньюберипорттағы Керриер мен Маккей кеме жасау шеберханасының серіктесі болу мүмкіндігін ұсынды. Екі жылдан кейін, Маккей кемелерді өзі жобалай бастағаннан кейін, ол Керриермен жолдары айырылып, Уильям Пикет есімді адаммен серіктестік құрып, «Сент-Джордж» және «Джон Р. Скидди» кемелерін жасады. Пикетпен серіктестік «жағымды және пайдалы» болды, бірақ 1844 жылы Маккей Ливерпульге Енох Треннің жаңа кемелер желісі үшін «Джошуа Бейтс» салғаннан кейін, Трен оны Шығыс Бостонға көшіп, өз кеме жасау шеберханасын ашуға көндірді. 1840 жылы «Делия Уокер», 427 тонна, Маккей оны Джон Керриер кіші үшін аяқтады. 1841 жылы «Мэри Браутон», 323 тонна, барк, Керриер мен Маккей жасаған. 1842 жылы «Эшбертон», 449 тонна, кеме, Керриер мен Маккей жасаған. 1842 жылы «Рио Трейдер Куриер», 380 тонна, OM – Нью-Йорк штатындағы Эндрю Фостер мен Ұлының тапсырысы бойынша Керриер мен Маккей фирмасының серіктесі ретінде Дональд Маккейдің өзі толыққанды жобалаған және салған алғашқы кеме. Ол Массачусетс штатындағы Ньюберипортта салынды. Сол кезде мұндай кемелердің Нью-Йорк пен Балтимордан тыс жерлерде жасалуы сирек кездесетін жағдай еді. Ол Рио кофе саудасында жұмыс істеді және иесіне көп пайда әкелді, бірақ ең бастысы Маккейге қажетті даңқ сыйлады. 1843 жылы «Сент-Джордж», 845 тонна, «Маккей мен Пикет» компаниясы салған Қызыл Крест желісінің алғашқы кемесі. 1844 жылы «Джон Р. Скидди», 930 тонна, кеме, Маккей мен Пикет салған. 1844 жылы «Джошуа Бейтс», 620 тонна, Энох Треннің «Ақ Алмаз» желісінің алғашқы кемесі. «Ақ Алмаз» желісі сол кезде Еуропадан Солтүстік Америкаға атлантикалық эмигранттардың ең маңызды бағыттарының бірі болды. Маккей мен Пикет компаниясы салған.
1841 Mary Broughton, 323 tons, barque, built by Currier & McKay. 1842 Ashburton, 449 tons, ship, build by Currier & McKay. 1842 Rio Trader Courier, early clipper trading ship, 380 tons OM was the first ship fully designed and built by Donald McKay himself, as a partner in the firm of Currier & McKay, on a commission from Andrew Foster & Son, New York. She was built at Newburyport, Massachusetts. At the time it was rather unusual for a such advanced vessel to be built outside of New York or Baltimore. She was employed in the Rio coffee trade and made a big deal of money to her owners, but most importantly brought a much needed fame to McKay. 1843 St. George, 845 tons, pioneer packet of Red Cross Line, built by McKay & Picket. 1844 John R. Skiddy, 930 tons, packet, built by McKay & Picket. 1844 Joshua Bates, 620 tons, pioneer packet of Enoch Train's White Diamond Line. The White Diamond Line was one of the most important Atlantic emigrant routes from Europe to North America at the time. Built by McKay & Pickett.
Шығыс Бостон кеме жасау зауыты
1845 жылы Маккей жеке меншік иесі ретінде Шығыс Бостонның Бордер-стрит көшесінде өз кеме жасау шеберханасын ашты. Көлемі шамамен 25 жылға созылған мансабында ол Американың ең жақсы кемелерін салды. Оның алғашқы ірі тапсырыстарының бірі – 1845 және 1850 жылдар аралығында Енох Треннің White Diamond желісі үшін бес үлкен пакеттік кемелерді салу болды: «Вашингтон Ирвинг», «Англо-Саксон», «Англо-Америкалық», «Дэниел Вебстер» және «Океан Монарх». «Океан Монарх» 1848 жылдың 28 тамызында Ливерпульден шыққаннан кейін, Уэльске жақын жерде өрт сөндірілмей жанып кетті; 170-тен астам жолаушы мен экипаж мерт болды. 1849 жылы «Вашингтон Ирвинг» кемесі Кеннеди әулетінің патриархы Джозеф П. Кеннедидің атасы Патрик Кеннедиді Бостонға жеткізді. 1851 жылдың жазында Маккей Ливерпульге сапар шегіп, Джеймс Бейнс және компаниясының Австралия саудасы үшін төрт үлкен кеме салуға келісімшарт жасады: «Lightning» (1854), «Champion of the Seas» (1854), «James Baines» (1854) және «Donald McKay» (1855).
Өмірінің соңғы жылдары
1869 жылы бұрынғы шығындар салдарынан қаржылық қиындыққа тап болған Маккей кеме жасау орнын сатып, біраз уақыт басқа кеме жасау орындарында жұмыс істеді. Ол Массачусетс штатындағы Хамильтон қаласына жақын орналасқан шаруашылығына көшіп, қалған өмірін сонда өткізді. 1880 жылы ол салыстырмалы кедейлікте қайтыс болды және Ньюберипорт қаласына жерленді.
Жобалау тәжірибесі
Маккейдің дизайны ұзын, жіңішке доғасымен, көтерілген қуысымен және су сызықтарымен ерекшеленді. Ол, мүмкін, 1845 жылы Қытай клипері «Рейнбоу» дизайнының авторы Джон В. Гриффитстің еңбектеріне тәжірибелі болған. Ұзын қуыс доға корпустың жоғары жылдамдықпен тудыратын толқынынан өтуге, оның үстінен шығудың орнына көмектесті, бұл корпустың жылдамдығы артқан сайын кедергіні азайтуға мүмкіндік берді. Корпустың жылдамдығы – кеме ұзындығымен тең толқынның табиғи жылдамдығы, түйіндермен өлшенетін, мұнда LWL = Су сызығының ұзындығы футпен. Оның корпустарының артқы бөлігі қысқа болды, бұл жүзу қабілетінің орталығын сол дәуірдегі кемелерге қарағанда артқа жылжытты, сондай-ақ толық орта бөлігі және салыстырмалы түрде жалпақ түбі болды. Бұл ерекшеліктер ұқсас ұзындығы бар басқа кемелерге қарағанда жоғары жылдамдықта кедергіні азайтуға және үлкен тұрақтылыққа әкелді, бұл күшті желде желкендерді тиімді пайдалануға (қиын жағдайларда жоғары қуатқа) мүмкіндік берді. Оның балық аулау шхунасының дизайны клиперлерінен де радикалдырақ болды, ол 20-ғасырдың планингтік қайықтарына ұқсас, үлкен, жалпақ түбі бар қайық сияқты еді. Бұл дизайндық өзгерістер Қытай саудасындағы күтілгендей, әлсіз жел жағдайларына қолайлы болмады, бірақ Калифорния және Австралия саудасында табысты болды.
Мұра мен құрмет
Pan Am өзінің бір Boeing 747 ұшағын оның құрметіне «Клипер Дональд Маккей» деп атады. Оңтүстік Бостондағы Форт-Индипенденс жанында Маккейге орнатылған ескерткіште оның барлық кемелері тізімделген. Тізімде отыздан астам кеме болды. Оның Шығыс Бостондағы үйі 1977 жылы Бостонның тарихи ескерткіші деп жарияланды және Ұлттық тарихи орындар тізіміне де енгізілді. Шығыс Бостонның Пирс паркінде Маккейге арналған мемориалдық павильонда оның әйгілі «Flying Cloud» кемесінің суреті де бар. Маккей 2019 жылдың 9 қарашасында Ұлттық желкеншілік Даңқ залына енгізілді.