Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Ақыл-ойдың және мінез-құлықтың қасиеттері
Virtues of mind and character
Кардиналдық қасиеттер – классикалық философия мен христиан теологиясында ақыл-ой және мінез-құлықтың төрт негізгі қасиеті. Олар: парасаттылық, әділдік, қайраттылық және ұстамдылық. Олар этиканың ізгілік теориясын құрайды. "Кардинал" термині латын тіліндегі *cardo* (білік) сөзінен шыққан; осы төрт қасиет "кардиналдық" деп аталады, себебі барлық басқа қасиеттер оларға бағынышты және оларға сүйенген. Бұл қасиеттер алғаш рет Платонның "Мемлекет" еңбегінің IV кітабында, 426-435 беттерде айтылған. Аристотель оларды "Никомах этикасы" атты еңбегінде жүйелі түрде жазған. Оларды стоиктер де мойындаған, ал Цицерон оларды одан әрі дамытқан. Христиан дәстүрінде олар Дютероканондық кітаптарда да кездеседі, ал Амвросий, Августин және Аквинский докторлары олардың рухани жақтарын – сенім, үміт және махаббат үш теологиялық қасиетін түсіндірген.
The cardinal virtues are four virtues of mind and character in both classical philosophy and Christian theology. They are prudence, justice, fortitude, and temperance. They form a virtue theory of ethics. The term cardinal comes from the Latin cardo (hinge); these four virtues are called “cardinal” because all other virtues fall under them and hinge upon them. These virtues derive initially from Plato in Republic Book IV, 426 435. Aristotle expounded them systematically in the Nicomachean Ethics. They were also recognized by the Stoics and Cicero expanded on them. In the Christian tradition, they are also listed in the Deuterocanonical books in and , and the Doctors Ambrose, Augustine, and Aquinas expounded their supernatural counterparts, the three theological virtues of faith, hope, and charity.
Ежелгі дәуір
Төрт қасиетті мінездер бұл атау берілмес бұрын, топтастырылып пайда болды (кейде үлкен тізімдерге қосылған).
The four cardinal virtues appeared as a group (sometimes included in larger lists) long before they were given this title.
Жаңа Келісімде
Даналық, әдетте Сафия (Даналық), емес, абайшылық (phrónēsis) Жаңа Келісімнің барлық бөліктерінде кеңінен талқыланады. Бұл 1 Коринфтіктер кітабының 2-тарауындағы маңызды тақырып, онда автор құдайлық үйрету мен күштің дүниелік даналықтан артық екенін сөздейді. Әділдік (δικαιοσύνη, ) ізгі хабарларда үйретіледі, онда көптеген аудармашылар оны "туралық" деп береді. Платонның "Қайрат" (ἀνδρεία) деген сөзі Жаңа Келісімде кездеспейді, бірақ табандылық (ὑπομονή, ) және шыдамдылық (μακροθυμία, ) қасиеттері мақталады. Пауыл сенушілерді "ерлікпен әрекет етуге" (ἀνδρίζομαι, ,) шақырады. Қанықтық (σωφροσύνη, ), көбінесе "салауаттылық" деп аударылады, Жаңа Келісімде өзін-өзі ұстаумен (ἐγκράτεια, ) бірге кездеседі.
Wisdom, usually [[Sophia (wisdom), rather than Prudence (phrónēsis), is discussed extensively in all parts of the New Testament. It is a major topic of 1 Corinthians 2, where the author discusses how divine teaching and power are greater than worldly wisdom. Justice (δικαιοσύνη, ) is taught in the gospels, where most translators give it as "righteousness". Plato's word for Fortitude (ἀνδρεία) is not present in the New Testament, but the virtues of steadfastness (ὑπομονή, ) and patient endurance (μακροθυμία, ) are praised. Paul exhorts believers to "act like men" (ἀνδρίζομαι, , ). Temperance (σωφροσύνη, ), usually translated "sobriety," is present in the New Testament, along with self control (ἐγκράτεια, ).
Теологиялық қасиеттерге қатысты
"Негізгі" қасиеттер 1 Коринфтіктерге 13-тарауда аталған үш діни қасиеттен өзгеше: сенім, үміт және махаббат (мейірім). Ал енді мына үшеуі қалды: сенім, үміт және махаббат. Бірақ олардың ең бастысы – махаббат. Осы сілтемеге байланысты жеті қасиеттің тобы кейде төрт негізгі қасиетті (саналылық, қанағаттылық, қайраттылық, әділдік) және үш діни қасиетті (сенім, үміт, махаббат) қосып тізімделеді. Алғашқы төртеуі грек философтарына тән және моральдық өмір сүруге ұмтылған барлық адамдарға қатысты болса, діни қасиеттер Пауылдың Жаңа Өсиетте жазғандары бойынша христиандарға ғана тән. Негізгі және діни қасиеттерді байланыстыруға жасалған әрекеттер әртүрлі. Августин сенімді әділдікке бағынышты деп санайды. Ол, түркі діндерінің моральдық бұрылыстары туралы қысық пікірмен бастайды:
The "cardinal" virtues are not the same as the three theological virtues: Faith, Hope, and Charity (Love), named in 1 Corinthians 13. And now these three remain: faith, hope, and love. But the greatest of these is love. Because of this reference, a group of seven virtues is sometimes listed by adding the four cardinal virtues (prudence, temperance, fortitude, justice) and three theological virtues (faith, hope, charity). While the first four date back to Greek philosophers and were applicable to all people seeking to live moral lives, the theological virtues appear to be specific to Christians as written by Paul in the New Testament. Efforts to relate the cardinal and theological virtues differ. Augustine sees faith as coming under justice. Beginning with a wry comment about the moral mischief of pagan deities, he writes:
Данте Алигьери өзінің "Құдайлық комедиясында" негізгі және діни қасиеттерді, әсіресе Тазару орнының XXIX-XXXI тарауларындағы күрделі аллегориялық схемада байланыстыруға тырысады. Данте Едем бағын (автор оны тазару тауының басында орналастырған) бейнелейді, онда грифон тартқан күйме шеру тартады және көптеген тұлғалар болады, олардың арасында оң жақта қызыл, жасыл және ақ киім киген үш әйел және сол жақта барлығы қызыл киім киген төрт әйел тұрады. Күйме әдетте қасиетті шіркеуді бейнелейді, ал оң және сол жақтағы әйелдер тиісінше діни және негізгі қасиеттерді көрсетеді. Аллегориялық әйелдердің рөлі, мінез-құлқы, өзара байланысы және түс кодтауы әдеби түсіндіру мәселесі болып қалады.
Dante Alighieri also attempts to relate the cardinal and theological virtues in his Divine Comedy, most notably in the complex allegorical scheme drawn in Purgatorio XXIX to XXXI. Depicting a procession in the Garden of Eden (which the author situates at the top of the mountain of purgatory), Dante describes a chariot drawn by a gryphon and accompanied by a vast number of figures, among which stand three women on the right side dressed in red, green, and white, and four women on the left, all dressed in purple. The chariot is generally understood to represent the holy church, with the women on right and left representing the theological and cardinal virtues respectively. The exact meaning of the allegorical women's role, behaviour, interrelation, and color coding remains a matter of literary interpretation.
Жеті өлімге әкелетін күнәға қатысты
Жоғары Орта ғасырларда кейбір авторлар жеті қасиетті (кардиналдық және теологиялық) жеті өлімге әкелетін күнәларға қарсы қойды. Дегенмен, екі жетілікке ғана толыққанды назар аударатын трактаттар өте сирек кездеседі. Сондай-ақ, қос гептаданы кеңейтетін немесе бұзатын кеш ортағасырлық қасиеттер мен жамандықтар тізімдерін көптеп табуға болады. Бұл параллелизмде мәселелер бар:
In the High Middle Ages, some authors opposed the seven virtues (cardinal plus theological) to the seven deadly sins. However, “treatises exclusively concentrating on both septenaries are actually quite rare.” and “examples of late medieval catalogues of virtues and vices which extend or upset the double heptad can be easily multiplied.” And there are problems with this parallelism:
Бұл жұмыстардағы қасиеттер мен жамандықтар арасындағы қарама-қайшылық, басқа схемаларды жиі қамтуға қарамастан, көз тартарлықтай болып көрінуі мүмкін. Қасиеттер мен жамандықтар оң және теріс моральдық көзқарастар ретінде көрінеді, сондықтан ортағасырлық авторлар, параллельдер мен қарама-қарсылықтарға бейімділігімен, оларды оңайша бір-біріне қарсы қоя алады. Алайда, Конрадтың ағаштары сияқты көркем бейнелер негізгі қасиеттер мен өлімге әкелетін жамандықтар арасындағы жай ғана жанындастыруға негіделген қарама-қарсылықтарды орнату арқылы жаңылысқа сала береді. Мазмұны жағынан, екі схема бір-бірімен толық сәйкес келмейді. Мысалы, құмарлық пен ашкөздік сияқты өлімге әкелетін жамандықтар теологиялық немесе кардиналдық қасиеттерге емес, тазалық пен жомарттық сияқты емдік қасиеттерге қарсы келеді. Керісінше, үміт пен парасаттылық қасиеттері өлімге әкелетін күнәларға емес, үмітсіздік пен ақымақтыққа қарсы тұрады. Ортағасырлық моральдық авторлар мұны жақсы білген. Шындығында, ортағасырлық моральдық әдебиетте өлімге әкелетін жамандықтар негізгі жамандықтарға қарағанда, емдік немесе қарама-қарсы қасиеттерге жиі қарсы қойылады, ал негізгі қасиеттер көбінесе жеті өлімге әкелетін күнәларға емес, оларды шағылыстыратын жамандықтар жиынтығымен бірге келеді.
The opposition between the virtues and the vices to which these works allude despite the frequent inclusion of other schemes may seem unproblematic at first sight. The virtues and the vices seem to mirror each other as positive and negative moral attitudes, so that medieval authors, with their keen predilection for parallels and oppositions, could conveniently set them against each other. Yet artistic representations such as Conrad’s trees are misleading in that they establish oppositions between the principal virtues and the capital vices which are based on mere juxtaposition. As to content, the two schemes do not match each other. The capital vices of lust and avarice, for instance, contrast with the remedial virtues of chastity and generosity, respectively, rather than with any theological or cardinal virtue; conversely, the virtues of hope and prudence are opposed to despair and foolishness rather than to any deadly sin. Medieval moral authors were well aware of the fact. Actually, the capital vices are more often contrasted with the remedial or contrary virtues in medieval moral literature than with the principal virtues, while the principal virtues are frequently accompanied by a set of mirroring vices rather than by the seven deadly sins.
Қазіргі заманғы ой
Иезуит ғалымдары Дэниел Дж. Харрингтон мен Джеймс Ф. Кинан "Павел және ізгілік этикасы" (2010) еңбегінде классикалық төрт негізгі ізгілікті толықтыру үшін жеті "жаңа ізгілік" енгізуді ұсынады, бұл Бернард Лонерганның "Теологиядағы әдіс" (1972) еңбегінде бұрын ұсынған жеті қасиеттің үлгісін қайталайды: "көркем мінезді бол, қонақжайлы бол, мейірімді бол, адал бол, кешір, сақ бол және сенімді бол".
Jesuit scholars Daniel J. Harrington and James F. Keenan, in their Paul and Virtue Ethics (2010), argue for seven "new virtues" to replace the classical cardinal virtues in complementing the three theological virtues, mirroring the seven earlier proposed in Bernard Lonergan's Method in Theology (1972): "be humble, be hospitable, be merciful, be faithful, reconcile, be vigilant, and be reliable".
Аллегория
Кардиналдық қасиеттер көбінесе әйел бейнелі аллегориялық тұлғалар ретінде бейнеленеді. Олар жерлеу мүсіншілігінде жиі кездесетін тақырып болған. Бұл тұлғалардың атрибуттары мен аттары жергілікті дәстүрге қарай өзгеріп отыруы мүмкін. Фламанд суретшісі Ив Декадт "Құлайтын періштелер: 7 күнә және 7 қасиет туралы аллегориялар, құлайтын періштелер және басқа да қызығушылар үшін" деген атпен бірнеше туынды жасады. Бұл серия 2000 жылдан бері Батыс мәдениетін билеп келген мораль, күнә және ізгілік тақырыбын зерттейді. Бұл жұмысында Декадт 500 жыл бұрын 7 күнә және 7 қасиет туралы эскиздер жасаған Питер Брюгельдің жолын қуалайды. Бұл туынды көрерменді уақыт арқылы қызықты саяхатқа алып шығады және шындық, мифология, дін мен мәдениеттің шектерінен өтеді.
The Cardinal Virtues are often depicted as female allegorical figures. These were a popular subject for funerary sculpture. The attributes and names of these figures may vary according to local tradition. Yves Decadt, a Flemish artist, has created a series of artworks titled “Falling Angels: Allegories about the 7 Sins and 7 Virtues for Falling Angels and other Curious Minds”. The series explores the topic of morality, sins, and virtues, which have dominated Western cultures for more than 2000 years. In this work, Decadt follows in the footsteps of Pieter Breughel, who made a series of sketches on the 7 sins and 7 virtues about 500 years ago. The work takes the viewer on an adventurous trip through time and across the barriers and edges of reality, mythology, religion, and culture.