Сәдег Хедаят (1903-1951) – ирандық жазушы, «Соқыр сұлу» романымен танымал. Иран әдебиетінде модернизмді алғашқылардың бірі ретінде енгізген. Тарихы мен өмірі туралы ақпарат.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Садық Хеджаят (صادق هدایت; 17 ақпан 1903 – 9 сәуір 1951) – ирандық жазушы және аудармашы. "Соқыр құс" романымен ең көп танылған ол, әдеби модернизмді мансабында қолданған алғашқы ирандық жазушылардың бірі болды.
Iranian writer (1903–1951)
Sadegh Hedayat (صادق هدایت ; 17 February 1903 – 9 April 1951) was an Iranian writer and translator. Best known for his novel The Blind Owl, he was one of the earliest Iranian writers to adopt literary modernism in their career.
Ерте өмір және білім
Хедяят Тегеранда Солтүстік Иранның аристократиялық отбасында дүниеге келді. Оның арғы атасы Реза Қолы хан Хедаят Табарстани - мемлекеттік қызметте жұмыс істеген, басқа туыстары сияқты, өте беделді жазушы болған. Хедяяттың әпкесі Хадж Али Размараға үйленді, ол армия генералы және Шах Мохаммад Реза Пахлави тұсында Иранның премьер-министрлерінің бірі болды. Оның тағы бір әпкесі Абдулла Хедаяттың әйелі болды, ол да әскер генералы еді. Хедяят Колледж Сент-Луи (француз католик мектебі) мен Дар-ол-Фононда (1914–1916 жж.) білім алды. 1925 жылы ол Еуропаға оқуға барған бірнеше таңдаулы студенттердің қатарында болды. Ол онда алдымен Бельгияда инженерлік мамандықты оқыды, бірақ бір жылдан кейін оны тастап, Францияда сәулет өнерін оқуға көшті. Кейін ол сәулеттен бас тартып, тіс дәрігері болуды жөн көрді. Осы кезеңде ол париждік Терезамен танысып, оған ғашық болды. 1927 жылы Хедяят өзін-өзі өлтіруге тырысып, Марнаға секірді, бірақ балық аулау қайығы оны құтқарып алды. Францияда төрт жылдан кейін ол стипендиясынан бас тартып, 1930 жылдың жазында елге оралды, бірақ ешқандай диплом алмады. Иранда ол қысқа мерзімге түрлі жұмыстар істеді.
Hedayat was born to a northern Iranian aristocratic family in Tehran. His great grandfather Reza Qoli Khan Hedayat Tabarestani was a well respected writer and worked in the government, as did other relatives. Hedayat's sister married Haj Ali Razmara who was an army general and among the prime ministers of Iran under Shah Mohammad Reza Pahlavi. Another one of his sisters was the wife of Abdollah Hedayat who was also an army general. Hedayat was educated at Collège Saint Louis (French catholic school) and Dar ol Fonoon (1914–1916). In 1925, he was among a select few students who traveled to Europe to continue their studies. There, he initially went on to study engineering in Belgium, which he abandoned after a year to study architecture in France. There he gave up architecture in turn to pursue dentistry. In this period he became acquainted with Thérèse, a Parisian with whom he had a love affair. In 1927 Hedayat attempted suicide by throwing himself into the Marne but was rescued by a fishing boat. After four years in France, he finally surrendered his scholarship and returned home in the summer of 1930 without receiving a degree. In Iran, he held various jobs for short periods.
Мансап
Кейіннен Хедаят өмірін батыс әдебиетін зерттеуге, иран тарихы мен фольклорын оқып-үйренуге арнады. Оған Райнер Мария Рилке, Эдгар Аллан По, Франц Кафка, Антон Чехов және Гай де Мопассанның шығармалары ерекше қызығушылық тудырды. Өмірінің қысқа кезеңінде Хедаят көптеген әңгімелер мен повестьтер, екі тарихи драма, пьеса, саяхатнама, сатирикалық пародиялар мен эскиздер жинағын жариялады. Оның еңбектеріне сондай-ақ көптеген әдеби сын, парсы фольклоры туралы зерттеулер, орта парсы және француз тілдерінен жасалған аудармалар кіреді. Ол парсы тілі мен әдебиетін халықаралық қазіргі заманғы жазудың бағытына енгізгендігімен ерекшеленеді. Хедаят 1936 жылдан 1937 жылдың соңына дейін Үндістанда болып қайтты (оның Бомбейге сапары кезінде тұрған үйі 2014 жылы анықталды). Хедаят Бомбей қаласында парсы тілінің орта ғасырлық түрі – пахлави тілін парсы зороастрийшілер қауымынан үйренді. Оған белгілі ғалым және тіл білгісі Бахрамгор Тахмурас Анклесария (кейде Бәһрамгор Техмурасп Анклесария деп те жазады) сабақ берді. Надим Ахтардың "Хедаят Үндістанда" атты еңбегі Хедаяттың Үндістандағы уақыты туралы толық мәліметтер береді. Бомбей қаласында Хедаят 1930 жылы Парижде жаза бастаған, өзінің ең танымал туындысы – "Соқыр құс" атты повесін аяқтап, жариялады. Бұл кітап Генри Миллер, Андре Бретон және басқалар тарапынан жоғары бағаланды, ал Камран Шараре оны "парсы тіліндегі ең маңызды әдеби шығармалардың бірі" деп атады.
Hedayat subsequently devoted his whole life to studying Western literature and to learning and investigating Iranian history and folklore. The works of Rainer Maria Rilke, Edgar Allan Poe, Franz Kafka, Anton Chekhov, and Guy de Maupassant intrigued him the most. During his short literary life span, Hedayat published a substantial number of short stories and novelettes, two historical dramas, a play, a travelogue, and a collection of satirical parodies and sketches. His writings also include numerous literary criticisms, studies in Persian folklore, and many translations from Middle Persian and French. He is credited with having brought the Persian language and literature into the mainstream of international contemporary writing. Hedayat traveled and stayed in India from 1936 until late 1937 (the mansion he stayed in during his visit to Bombay was identified in 2014). Hedayet spent time in Bombay learning the Pahlavi (Middle Persian) language from the Parsi Zoroastrian community of India. He was taught by Bahramgore Tahmuras Anklesaria (also spelled as Behramgore Tehmurasp Anklesaria), a renowned scholar and philologist. Nadeem Akhtar's Hedayat in India provides details of Hedayat's sojourn in India. In Bombay Hedayat completed and published his most enduring work, The Blind Owl, which he had started writing, in Paris, as early as 1930. The book was praised by Henry Miller, André Breton, and others, and Kamran Sharareh has called it "one of the most important literary works in the Persian language".
Вегетариандық
Хедаят жастығынан вегетариандықпен айналысып, 1927 жылы Берлинде болғанда "Вегетариандықтың артықшылықтары" атты еңбегін жазған.
Hedayat was a vegetarian from his youth and authored the treatise The Benefits of Vegetarianism whilst in Berlin in 1927.
Өлім және мұра
1951 жылы үмітсіздікке берілген Хедяят Тегераннан Парижге барып, пәтер жалдады. Өлімінен бірнеше күн бұрын Хедяят жарияланбаған барлық туындыларын жыртып тастады. 1951 жылдың 9 сәуірінде ол жалға алған пәтерінің есік-терезелерін мақтамен тығып, газды қосып, көміртек газымен уланып өзіне қол жұмсады. Екі күннен кейін полиция оның денесін тапты, ал оның жанында достары мен жақындарына арналған хат қалдырылған еді, онда: "Мен кеттім, сендердің жүректеріңді ауыртып кеттім. Соңғы сөзім осы" делінген. Ол "иран ұлтшылдығының маңызды символы" ретінде кеңінен танылған. 1954 жылы ағылшын ақыны Джон Хит Стаббс "Тіс ауруына қарсы дұға" атты жинағында "Садиг Хедаятовқа арналған қасыда" деген жоқтауын жариялады.
In 1951, overwhelmed by despair, Hedayat left Tehrān and traveled to Paris, where he rented an apartment. A few days before his death, Hedayat tore up all of his unpublished work. On 9 April 1951, he plugged all the doors and windows of his rented apartment with cotton, then turned on the gas valve, committing suicide by carbon monoxide poisoning. Two days later, his body was found by police, with a note left behind for his friends and companions that read, "I left and broke your heart. That is all." He is widely remembered as "a major symbol of Iranian nationalism." The English poet John Heath Stubbs published an elegy, "A Cassida for Sadegh Hedayat", in A Charm Against the Toothache in 1954.
In life there are certain sores that, like a canker, gnaw at the soul in solitude and diminish it. (opening line)
Гедайат туралы фильмдер
1987 жылы Рауль Руис Францияда "Көре соқыр" атты толық метражды фильм түсірді: Хедяяттың "Көре соқыр" романының еркін бейімделуі. Фильмнің формальды жаңалықтары сыншылар мен кинорежиссерлерді оны "соңғы он жылдықтағы француз киносының ең әдемі зергерлік бұйымы" деп жариялауға әкелді. Хедяяттың соңғы күні мен түні Гасем Ибрагимианның режиссерлігімен "Қасиетті және абсурдты" атты қысқаметражды фильмге бейімделді, ол 2004 жылы Трибека кинофестивалінде көрсетілді. 2005 жылы ирандық кинорежиссер Хосров Синай Хедяят туралы "Сайемен әңгіме = Көлеңкемен сөйлесу" атты деректі фильмін жасады. Оның басты тақырыбы – "Дер Голем", "Носферату" және "Дракула" сияқты батыс фильмдерінің Хедяятқа тигізген әсері. 2009 жылы Мохсен Шахрназдар мен Сэм Калантари Садиқ Хедайят туралы "37-ші үйден" атты деректі фильм түсірді.
In 1987, Raul Ruiz made the feature film La Chouette aveugle in France: a loose adaption of Hedayat's novel The Blind Owl. Its formal innovations led critics and filmmakers to declare the film 'French cinema's most beautiful jewel of the past decade.' Hedayat's last day and the night was adapted into the short film, The Sacred and the Absurd, directed by Ghasem Ebrahimian, which was featured in the Tribeca Film Festival in 2004. In 2005, Iranian film director Khosrow Sinai has made a docudrama about Hedayat entitled Goftogu ba saye = Talking with a shadow. Its main theme is the influence of Western movies such as Der Golem, Nosferatu, and Dracula on Hedayat. In 2009, Mohsen Shahrnazdar and Sam Kalantari made a documentary film about Sadegh Hedayat named From No. 37.
Қосымша сілтемелер
Хома Катузян, Садек Хедаят: Иран жазушысының өмірі мен аңызы, I. B. Tauris, 2000. Хасан Камшад, Қазіргі парсы прозасы әдебиеті, Ibex Publishers, 1996. Майкл Хиллманн, Хедаяттың "Көр соқыр" 40 жылдан кейін, Таяу Шығыс монографиясы № 4, Техас университеті баспасы, 1978. Ирадж Башири, Хедаяттың Филдік мұнарасы: "Көр соқыр" шығармасының құрылымдық талдауы, Миннеаполис, Миннесота, 1975. Ирадж Башири, Садек Хедаяттың көркем әдебиеті, 1984. Сайерс, Кэрол, "Көр соқыр және басқа да Хедаят әңгімелері", Миннеаполис, Миннесота, 1984. Садек Хедаяттан маған не қалды? М. Ф. Фарзанехтің "Садек Хедаят: Дар Таре Анкабут" ("Қарғалақтың торы") кітабынан үзінді, 2005. Хедаяттың Париждегі соңғы кеші М. Ф. Фарзанехтің "Ашенейи ба Садек Хедаят" ("Садек Хедаятты тану") кітабынан үзінді, 2004.
Homa Katouzian, Sadeq Hedayat: Life and legend of an Iranian writer, I. B. Tauris, 2000. Hassan Kamshad, Modern Persian Prose Literature, Ibex Publishers, 1996. Michael C. Hillmann, Hedayat's "The Blind Owl" Forty Years After, Middle East Monograph No. 4, Univ of Texas Press, 1978. Iraj Bashiri, Hedayat's Ivory Tower: Structural Analysis of The Blind Owl, Minneapolis, Minnesota, 1975. Iraj Bashiri, The Fiction of Sadeq Hedayat, 1984. Sayers, Carol, The Blind Owl and Other Hedayat Stories, Minneapolis, Minnesota, 1984. What is left for me from Sadegh Hedayat? Excerpt from "Sadegh Hadayat: Dar Tare Ankaboot" (In the Spider's Web), by M. F. Farzaneh, 2005. Hedayat's last night out in Paris Excerpt from M. F. Farzaneh's "Ashenayee ba Sadegh Hedayat" (Knowning Sadegh Hedayat), 2004.