Кіріспе

Статикалық танкке қарсы кедергілер қорғанысы

Чехиялық есек (немесе ježek) – металл бұрышты немесе I тәрізді қималы арқалықтардан (яғни L немесе I пішіндес ұзындығы бар) жасалған статикалық танкке қарсы кедергілер қорғанысы. Ол металл қаңқа сүйектерінің немесе тікенді тоғанның (кальтроптардың) әлдеқайда үлкен нұсқасына ұқсас пішіндес (және конструкциялық жағынан). Есек жеңіл және орташа танктер мен көліктердің қорғаныс шебін бұзуына тиімді кедергі жасайды; жақын жердегі жарылыстан құлатылған жағдайда да өзінің қызметін сақтайды. Чехиялық есек шабуылдаушы жаяу әскерге қандай да бір қорғаныс бере алады, бірақ жаяу әскер күштері, әдетте, нығайтылған қорғаныс позицияларына қарсы механикаландырылған бөлімшелерге қарағанда кем тиімді болады. Чехословакиялық бұл өнертабыстың авторы – майор Франтишек Кашик.

Шығу тегі

Чех егізгішінің аты оның Чехословакияда пайда болғандығына байланысты. Егізгіштер бастапқыда Чехословакияның шекаралық бекіністерінде, Чехия-Германия шекарасында қолданылды – бұл зор, бірақ толық аяқталмаған бекініс жүйесі, 1938 жылы Судет аймағының оккупациялануы және Мюнхен келісімінің салдарынан Германияға берілді. Алғашқы егізгіштер нығайтылған бетоннан жасалған, пішіні кейінірек металлдан жасалған нұсқаларға ұқсас болды. Алайда, сынақтар кезінде бетон егізгіштердің тиімсіздігі дәлелденді, себебі олар пулеметтен атқанда айтарлықтай зақымдануы мүмкін. Олар сынып қалғаннан кейін, металл аналогтарына қарағанда жаудың жаяу әскеріне көбірек жасырыну мүмкіндігін берді. Сондықтан, 1935-1936 жылдары салынған Чехословакия қорғаныс желісінің ең ескі бөліктері ғана бетон егізгіштермен жабдықталды және көбінесе тек екінші қатарда қолданылды.

Екінші дүниежүзілік соғыс

Екінші дүниежүзілік соғыста чех тұяқтары кеңінен Совет Одағында танкке қарсы қорғаныс ретінде қолданылды. Олар кез келген берік металлдан, кейде ағаштан, тіпті теміржол байланыстарынан да жасалатын. Чех тұяқтары қалалық шайқастарда ерекше тиімді болды, бір тұяқ бүкіл көшені тоқтатып тастауға мүмкіндік берді. Осылайша, чех тұяқтары Совет Одағында "кез келген бағамен қорғану" символына айналды; сондықтан 1966 жылы М10 тас жолының жанында салынған Мәскеу қорғаушыларына арналған ескерткіш үш алып чех тұяғынан тұрады. Чех тұяқтары Атлант қабырғасының неміс қорғанысының бір бөлігі болды. Нормандияға шабуыл жасағанда одақтастар көптеген зақымдалмаған және қираған тұяқтарды кесіп, оларды M4 "Шерман" және M5 "Стюарт" танктерінің алдына дәнекерледі. "Рино" танктері деп аталған бұл машиналар Нормандияның бокаждарын құрайтын тікенді бұталарды тазалауға өте пайдалы болды.

Қырғи қабақ соғыс

Соғыстан кейін Чехословакия армиясы жүргізген сынақтар металл егіздердің ISU 152 және T-54 советтік, немесе неміс "Пантера" сияқты ауыр броньды техникаға қарсы тиімділігінің төмен екенін көрсетті. Бұзуға жасалған әрекеттердің 40 пайызы сәтті аяқталды; осылайша, армия Суық соғыс кезеңінде құрылған шекаралық бекіністер үшін жаңадан танққа қарсы кедергілерді әзірледі. Дегенмен, металл егіздер дөңгелекті көліктерге қарсы жылдам кедергі ретінде қолданыла берді.

Ресей-Украина соғысы

2022 жылдың басында Украинаға Ресейдің басып кіру кезінде, есекшелер (жер бедерін өзгерту құрылғылары) бетон тосқауылдармен және басқа да тәсілдермен бірге Ресей күштерін тоқтату үшін қолданылды. "Украина темір жолы" 33 шеберханасында және басқа да нысандарда жүздеген есекшелер жасау үшін жаңа рельстерді қайта өңдеді. Темір жол басшылығының есебінше, олар шамамен 1800 есекше жасауға жеткілікті материалға ие болды. Одесса, Киев және Львов қалаларындағы Украина әскері де стратегиялық маңызды жерлерге тарату үшін есекшелер жасады. Киевте Екінші дүниежүзілік соғыстан қалған есекшелер музейден шығарылып, бекеттерде қолданылды.

Техникалық мәліметтер

Ежелгі есек әдетте қозғалыстың алдын алу үшін бекітілмейді, себебі ол тіпті үлкен жарылыс кезінде де айналып түскен жағдайда тиімді бола алады. Оның тиімділігі өлшемдерімен қатар, одан өтуге тырысатын көлік төменгі таяқшаға шалығып, тізбектерін (немесе дөңгелектерін) жерден көтеріп, тұрып қалуына (және мүмкін зақымдануына) себеп болатындығында. Зауытта жасалған чех ежелгі есектері үш металл бұрыштан (L 140/140/13 мм, ұзындығы, салмағы; кейінгі нұсқалары: ұзындығы, салмағы) пластиналармен, жалғағыштармен және бұрандалармен біріктірілген немесе дәнекерленген, әрқайсысы екіншісіне тік бұрышпен орналасқан үш тармақты крест пішінінде, бұл үлгі октаэдрдің осьтерін құрайды. Ежелгі есектің екі тармағы зауытта, ал үшінші тармағы М20 бұрандаларымен орналасқан жерде қосылған. Таяқшалар жерге батпау үшін шаршы "табандарымен" және тікенді сымды бекітуге арналған ойықтармен жабдықталған.