Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Амстердамдағы су қоймасы, Нидерланды.
Body of water in Amsterdam, the Netherlands
IJ (; кейде ескі карталарда Y немесе Ye деп көрсетіледі) – Нидерландының Солтүстік Голландия провинциясындағы бұрынғы шығанақ, қазіргі су қоймасы. Ол Амстердамның су жағасы ретінде белгілі.
The IJ (; sometimes shown on old maps as Y or Ye) is a body of water, formerly a bay, in the Dutch province of North Holland. It is known for being Amsterdam's waterfront.
Этимология
IJ атауы батыс фриз тіліндегі "ie" сөзінен, немесе "ije" деп те жазылатын, су деген мағынаны білдіретін сөзден шыққан. Бұл сөз ағылшын тіліндегі "ea" сөзімен туыс. Атау IJ диграфынан тұрады, ол бас әріппен – IJ деп жазылады.
The name IJ is derived from the West Frisian word ie, alternatively spelled ije, meaning water and cognate with the English word ea. The name consists of the digraph ij which is capitalized as IJ.
Тарих
IJ-дің пайда болуы туралы бірнеше теория бар. Мүмкін, ол Кастрикум құмды төбелерінде жарылыс болғаннан кейін ағын ретінде басталып кеткен. Бірақ, көбінесе IJ – Рейн дельтасының солтүстік тармағының қалдығы деп есептеледі. Сонымен қатар, IJ Альмер немесе Флево көлдерінен де пайда болуы мүмкін. Рим дәуірінде IJ бір жағынан Флево көлімен және Вехт (Утрехт) өзенімен, екінші жағынан Солтүстік теңізімен байланысты болған. Солтүстік теңізімен байланысы кейіннен үзілген, ал IJ орта ғасырларда кеңейген. Бұл Zuiderzee шығанағының пайда болуымен байланысты, ол Солтүстік теңізіндегі бірнеше дауылдың нәтижесінде пайда болған. Орта ғасырдың соңында IJ – Zuiderzee-ге жалғасқан, шығысында Амстердамнан батысында Велсенге дейін созылған ұзын және тар су айдыны болды. Батыс жағында, ғасырлар бойы өсіп келе жатқан IJ-дің тікелей Солтүстік теңізімен байланысуына Голландияның Солтүстік теңіз жағалауындағы табиғи құмды жота ғана кедергі келтірді, бұл Солтүстік Голландия жарым аралын аралға айналдыру қаупін тудырды. Алайда, XVII ғасырда IJ-ге кіру қиынға соқты, себебі оның аузындағы құмдар мен кемелердің үлкендеуіне байланысты, теңіз кемелерінің Амстердам қаласына жетуі дерлік мүмкін емес болды. Сонымен қатар, су айдыны айналасындағы егістік жерлерді тозу арқылы Haarlemmermeer (Гарлем көлі)мен байланысуға жақындап, Харлем мен Амстердам қалаларына қауіп төндірді. Осыған байланысты Haarlemmermeer мен IJ-ді құрғатып, оларды полидерге айналдыру жоспарлары жасалды. 1852 жылы Haarlemmermeer бірінші болып құрғатылды, ал IJ-дің басым бөлігі 1865 және 1876 жылдар аралығында құрғатылды, нәтижесінде Амстердамда Zuiderzee-ден Оранж шлюздарымен бөлінген шағын көл ғана қалды. Сонымен қатар, бұрынғы IJ алабында Амстердамға теңізге қайта қол жеткізуді қамтамасыз ету және оның құлдырап бара жатқан портын жаңғырту мақсатында Солтүстік теңіз каналы салынды. Ол жермухит арқылы Велсен қаласына жақын Солтүстік теңізімен байланысты; оның батыс жағында IJmuiden ("IJ аузы") деген жаңа порт салынды. Амстердамға жақын IJ полидерінің шығыс бөлігі өнеркәсіпке берілді және үлкен жаңа теңіз порты ауданы құрылды. Buiten IJ 1928 жылы көршілес Амстердамда өткен жазғы Олимпиада ойындарында аралас экипажтық жарыстарды қабылдады. Сондай-ақ, ол 1920 жылы Антверпенде өткен жазғы Олимпиада ойындарының екі жарысын қабылдады. SAIL Amsterdam теңіз фестивалі IJ және оның айналасында өтеді.
There are several theories about the origins of the IJ. Perhaps it began as a stream, following a breakthrough in the dunes of Castricum. More likely, the IJ is a remnant of a northern arm of the Rhine delta. Finally, the IJ could also come from the lake Almere or Flevo. During the Roman period the IJ connected on one side with lake Flevo and the Vecht (Utrecht) and the other with the North Sea. Connection with the North Sea has subsequently disappeared, while the IJ in the Middle Ages has expanded. This is due to the emergence of the Zuiderzee, itself a bay of the North Sea resulting from a number of storms. At the end of the Middle Ages, the IJ was a long and narrow brackish bay that connected to the Zuiderzee and stretched from Amsterdam in the east to Velsen in the west. At its west end, only the natural dune ridge across the Dutch North Sea coast prevented the IJ, which grew ever larger through the centuries, from directly connecting to the North Sea and so making the North Holland peninsula nearly an island. By the seventeenth century, however, access to the IJ became difficult due to sand bars across its mouth, and ships becoming bigger, and it was nearly impossible for seafaring vessels to reach the city of Amsterdam. At the same time, the bay gnawed away at the surrounding farmlands, almost connecting with the Haarlemmermeer (Lake Haarlem) and seriously threatening the cities of Haarlem and Amsterdam. Plans were put forth to reclaim both the Haarlemmermeer and the IJ and turn them into polders. The Haarlemmermeer was first, falling dry in 1852, and the largest part of the IJ followed suit between 1865 and 1876, with only a small lake remaining at Amsterdam that was closed off from the Zuiderzee by the Oranje locks. At the same time, the North Sea Canal was constructed in the former IJ basin to provide Amsterdam with access to the sea again and revive its ailing port. It cut through the isthmus to connect to the North Sea near the town of Velsen; a new port, IJmuiden ("IJ's mouth") was built at its west end. The east end of the IJ polders near Amsterdam was given over to industry, and a large new seaport area was constructed. The Buiten IJ hosted the mixed dinghy sailing events for the 1928 Summer Olympics in neighboring Amsterdam. It also hosted two events for the 1920 Summer Olympics in Antwerp. The nautical event SAIL Amsterdam takes place on and around the IJ.