Кіріспе

Глодиолус (HMS Gladiolus) - Корольдік флоттың гүл класындағы корвет, өз класының алғашқы кемесі. Ол 1939 жылғы 19 қазанда Тис өзеніндегі Смитс док компаниясында салынды, 1940 жылғы 24 қаңтарда суға түсірілді және 1940 жылғы 6 сәуірде комиссияға қабылданды. Гладиолус Екінші дүниежүзілік соғыста Атлантика шайқасына қатысты және қызметінің көп бөлігін Солтүстік Атлантикада конвойлерді сүйемелдеуге жұмсады. 1941 жылғы 16 қазанда жаумен шайқаста жоғалып кетті.

Қызмет тарихы

"Гладиолус" кемесі іске қосылып, сынақтан өткеннен кейін, Батыс жағалауындағы эскорттық күштерге бекітілді. 18 айлық қызметі барысында ол 40-тан астам конвойды сүйемелдеді, олардың оннан астамы шабуылға ұшырады; "Гладиолус" төрт ірі конвой шайқасына қатысып, үш U- қайығын жоюға көмектесті. Ол корветтерге тән барлық міндеттерді орындады: конвойларды сүйемелдеу, конвойдағы кемелерге шабуыл жасаған U- қайықтарын іздеу және оларға шабуыл жасау, сондай-ақ аман қалғандарды құтқару. 1940 жылдың 28 маусымында ол Фриц Юлиус Лемптің U 30 қайығымен торпедаланып, батқан кемеден 35 адамды құтқарып алды. U 26 1936 жылы суға түсірілді. "Гладиолус" кемесінен жасалған сегіз тереңдік зарядының және "Шорт Сандерленд" ұшағынан түскен бомбалардың салдарынан U 26 қайығы ауыр зақымдар алды, содан кейін ол өздігінен батырылды. 1941 жылдың маусым айында HX 133 конвойы шабуылға ұшырады; "Гладиолус" OB 335 конвойын сүйемелдеуден бөлініп, күштерді нығайту үшін қосылды. 24-25 маусымда, түн ортасынан кейін, ол 1940 жылы суға түсірілген U 71 қайығын байқады және оған шабуыл жасады. Тарап кетуге тырысып, үлкен зақымдардан сақтану үшін жылдамдығын азайтты, ал U 71 суға батып кетті. Содан кейін "Гладиолус" барлығы 30 тереңдік зарядын қолдана отырып, бес шабуыл жасады, ал тағы алты шабуылды жасаған кеме де қосылды. U 71 қайығы ауыр зақымдар алды және су бетіне шығып, қашуға тырысты; "Гладиолус" және "Nasturtium" атып, U 71 қайығының бастиондық мұнарасына тиді. "Гладиолус" осы үшін жеңіс алғанын мәлімдеді және U 71 қайығын батырғаны үшін марапатталды, бірақ қайық базаға қашып кетті. 26-27 маусымда таңертең, 1941 жылы суға түсірілген U 556 конвойға шабуыл жасады және "Nasturtium" кемесімен байқалды. Ол шабуылға түсті, ал "Гладиолус" та оған қосылды. Барлығы үш корвет 50 тереңдік зарядын атты; U 556 қайығы "Гладиолус" тағы үш тереңдік зарядын тастағаннан кейін су бетіне шығуға мәжбүр болды; корветтер содан кейін жақын аралықтан атып, U 556 қайығының бастиондық мұнарасына тиді. Капитаны Вольфарт және экипаж кемені тастап кетті, ал кеме қауіпсіздігін қамтамасыз етуге үлкермей тұрып батып кетті. 1941 жылдың қыркүйек айында "Гладиолус" SC 42 үшін шайқасқа қатысты. Ауыр шабуыл кезінде SC 42 екі күн ішінде 15 кемені жоғалтты, бір U қайығын жою үшін. Көптеген эскорттық кемелер күштерді нығайту үшін шақырылды; 11 қыркүйекте "Гладиолус" Дуглас басқарған EG 2 тобымен келді. SC 42 тағы бес күн бойы аңдылып, тағы екі кемеден айырылды, бірақ EG 2 эсминецтері тағы бір U қайығын батыра алды. Бұл, SC-7-ден кейін, соғыс кезінде Солтүстік Атлантикадағы конвойдың ең үлкен жоғалуы болды. Содан кейін "Гладиолус" Ньюфаундлендтік жергілікті эскорт тобына қайта бекітілді, оны басқарды. 1941 жылдың қазан айында ол SC 48 конвойын сүйемелдеді, сол шайқаста "Гладиолус" батып кетті.

Тағдыр

Гладиолус 1941 жылдың қазан айында SC 48 конвоіне сүйемелдеу кезінде жоғалып кетті. Ол кезде ол лейтенант-командир Х. М. С. Сандерстің басқаруында болды. Британдық дереккөздерде Гладиолус 15-16 қазан түнінде SC 48 конвоінен бөлінгендігі айтылады. 21:30-да «Империя Герон» кемесіне соққы берілді, содан кейін Гладиолус шабуылдаушыны қууға және аман қалғандарды іздеуге жіберілді. 22:00-де ол бір адамды құтқарып алғанын және іздеуді жалғастырып жатқанын хабарлады. Бұл оның соңғы хабарламасы болды; одан кейін оның тағдыры белгісіз, және екі кемеден де аман қалғандар жоқ. Немесе теңіз апатынан жоғалып кеткен болуы мүмкін. Алайда, неміс деректері Гладиолус өзінің позициясында болған деп есептейді, оның жоғалуын U 558 немесе U 432 кемелері 16-17 қазан түніндегі шайқаста хабарлаған болуы мүмкін деп санайды. Бір дереккөз U 553 кемесінен 00:07-де ұшырылған торпедоның себеп болғанын нақты айтады. Дегенмен, тарихшы Бернард Эдвардс Гладиолустың конвойге қайта қосылмай жоғалып кеткенін мәлімдейді. Ол 17-сінің таңертеңгі сағаттарында жоғалғаны туралы хабарларды мойындаса да, одан бұрын құлаған болуы ықтимал деп санайды. Би-Би-Сиге берген сұхбатында бұрынғы экипаж мүшесі Дик Тернер Гладиолус кемесі жөндеуден кейін тұрақсыз болғандықтан, күшті маневр кезінде аударылып кеткен болуы мүмкін деп болжады. Нақты себебі анықталмағандықтан, оның жоғалуының нақты себебі белгісіз.