Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Норвегиялық қарсылық мүшесі, 1914–1996
фильмі
Norwegian resistance member, 1914–1996
the film
Максимо Гильермо Манус DSO, MC & Bar (9 желтоқсан 1914 – 20 қыркүйек 1996) – Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Норвегиядағы оккупацияға қарсы күресші, саботажға маманданған. Соғыстан кейін ол өзінің бастан кешкендері туралы бірнеше кітап жазды және табысты Max Manus AS кеңсе тауарлары компаниясын құрды.
Maximo Guillermo Manus DSO, MC & Bar (9 December 1914 – 20 September 1996) was a Norwegian resistance fighter during World War II, specialising in sabotage in occupied Norway. After the war he wrote several books about his adventures and started the successful office supply company Max Manus AS.
Ерте өмір
Манус 1914 жылы Норвегияның Берген қаласында норвегиялық әке мен даниялық анасынан дүниеге келді. Әкесінің бастапқы аты Йохан Магнуссен болған, бірақ ол бірнеше жыл шет елдерде (көбінесе испан тілінде сөйлейтін елдерде) тұрғаннан кейін атын Хуан Манус деп өзгертті.
Manus was born in Bergen, Norway in 1914, to a Norwegian father and a Danish mother. His father's name was originally Johan Magnussen, but he changed his name to Juan Manus after living several years in foreign (mainly Spanish speaking) countries.
Мансап
Көптеген жылдар бойы кең аумақты саяхаттағаннан кейін, Манус Екінші дүниежүзілік соғыс басталғанға дейін Скандинавияға оралды, сосын Норвегия армиясына қосылып, еріктілер жасағымен финдерге қарсы кеңес әскерлерімен шайқасты. 1940 жылдың 9 сәуірінде Германияның басып кіруі туралы жаңалықты естіген Манус Норвегияға қайтып келді. Ол Норвегия кампаниясы кезінде шайқасты, содан кейін Ослоға оралып, оккупанттарға қарсы жасырын қызмет атқаруға бел буды, қарсылық қозғалысын ұйымдастырып, заңсыз жария орталықтарында насихат жүргізіп, қару-жарақ өндірді. Ол және оның серіктері Ослоға келген Гиммлер мен Геббельсті өлтіруге тырысты. Оның жұмысы тиімді болды, көп ұзамай Гестапо оны іздеуге кірісті. Соңында ол тұтқындалды және қашуға тырысқанда жарақат алды. Ол Ослодағы бас ауруханада емделуге жатты. Ауруханадағы дәрігер Гестапо офицерлеріне жалған айтып, Манустың арқасы сынғанын, иығы зардап шеккенін және ауыр шайқас болғанын мәлімдеді. Бірақ шындығында, оның денесі көгалданған және жеңіл шайқас болған. 27 күннен кейін, медбикенің көмегімен ол екінші қабаттан арқанмен қашып кетті. Драматикалық қашқаннан кейін ол Швеция шекарасын кесіп өтті. Сол кезде Кеңес Одағы нацистік Германияға қарсы соғысқа қатысып, Манус Кеңес Одағы, Түркия, Арабия арқылы, Кап-Таун арқылы АҚШ-қа кемемен сапар шекті, содан кейін Еуропаға соғысуға оралды. АҚШ-та ол норвегиялық әскерилермен қайта байланысып, Канадада оқуын жалғастырды, содан кейін Атлант мұхитын кесіп Белфастқа, содан кейін Англияға өтті. Сол жерде және Шотландияда ол саботаж және жасырын операциялар саласындағы кәсіби дағдыларын жетілдірді. Одан кейін ол парашютпен секіруді үйренуге міндетті болды және саботаж тобымен бірге Осло маңындағы ормандарға тасталды. Норвегияда ол ұйымдастыру жұмысын қайта бастады және Ослофьордтағы кемелерге үйде жасалған миналармен, тіпті «су астындағы торпедалармен» саботаж жасауға бірнеше рет әрекеттенді. Біріншілері табысты болды, бірнеше кемені батырып, зақымдады. Бұл ұзақ, бірақ өте қиын және қауіпті оқу процесі болды. Ол Швеция шекарасы арқылы көптеген қауіпті сапарлар жасады, онда ол жасырын жұмыстың үнемі психикалық және физикалық қысымынан демала алды. Оның көптеген серіктері қаза тауып, тұтқындалды және азапталды, бірақ Манус табандылық пен сәттіліктің арқасында аман қалды, бірнеше рет өлімнен құтылды. Соғыс аяқталғаннан кейін көп ұзамай Манус өзі туралы екі кітап жазды. Біріншісі, «Det vil helst gå godt» («Әдетте бәрі жақсы аяқталады») деп аталады, онда Оңтүстік және Латын Америкасының ормандарындағы оның кәсіпкерлік және оқиғаларға толы саяхаттары мен жұмысы туралы айтылады. Манустың екінші кітабы «Det blir alvor» («Бұл маңызды») деп аталды, онда ол 1945 жылы неміс соғыс машинасы үшін маңызды екі ірі кемені батырудағы қарсылық қызметі мен жеке жетістіктері туралы айтады. Бейбітшілік жарияланғаннан кейін Манус Норвегияның сол кездегі тәждік ханзадасының Ослодағы жеңіс шеруінде және кейіннен король Хаакон VII-нің жеке күзетшісі болып таңдалды. Бұл үлкен құрмет болды және ол 30 жасында Норвегияның ең қайсар және табысты күрескерлерінің бірі ретінде мақталды. Манустың кітаптары ағылшын тіліне екі рет аударылды: бастапқыда америкалық, өте еркін және қысқаша аударма «9 Lives Before Thirty» («Отбаздан бұрын 9 өмір»), содан кейін бірнеше жылдан кейін «Underwater Saboteur» («Су астындағы саботажшы»), Манустың екі кітабының біріктірілген нұсқасы, сонымен қатар қысқаша. Бұл аудармалардың екеуі де соғыстан кейінгі алғашқы жылдары жасалды, және Манус есімдерді өзгертпегенімен, «күнәлілерді қорғау» мақсатында есімдер өзгертілді.
After many years of extensive travelling, Manus returned to Scandinavia before the outbreak of World War II, upon which he soon joined up with the Norwegian Army and went to fight in a volunteer detachment with the Finns against the Soviets. Manus returned to Norway upon hearing the news of the German invasion on 9 April 1940. He fought during the Norwegian campaign, after which he decided to return to Oslo and work underground against the occupiers, both organising a resistance movement, illegal public propaganda and the manufacture of weaponry. He and his comrades tried to assassinate Himmler and Goebbels when they visited Oslo. His work was effective, and he soon became a wanted man by the Gestapo. He was eventually captured and was injured trying to escape. He had to be treated in the main Oslo hospital. The doctor at the hospital lied to the Gestapo officers, saying Manus needed treatment for a broken back, an injured shoulder and a serious concussion. The truth, however, was that he was only bruised and had a light concussion. After 27 days, with the aid of a nurse, he managed to escape through a second floor window using a rope. In a dramatic escape, he crossed the border into Sweden. By then, the Soviet Union had entered the war against Nazi Germany, so Manus travelled through the Soviet Union, Turkey, Arabia, by ship via Cape Town to the US, to eventually return to fight in Europe. He reconnected with the Norwegian military in the US and went on to further training in Canada, before crossing the Atlantic again to Belfast, then England. There, and in Scotland, he trained further and developed professional skills in sabotage and undercover work. He was then required to learn parachuting and was dropped in the forests near Oslo with a sabotage team. In Norway, he resumed his organizational work and made various sabotage attempts on ships in the Oslofjord with home designed limpet mines and even 'swimmer assisted torpedoes'. The former were the more successful, sinking and damaging some vessels. It was a long but intense learning process of great practical difficulty and danger. He made numerous hazardous trips back and forth across the border to Sweden, where he was able to get a respite from the constant mental and physical pressures of being undercover. Many of his comrades in arms were killed, captured and tortured, but Manus managed to survive through a combination of determination and luck, with some very narrow escapes. Shortly after the end of the war, Manus wrote two books about himself. The first, Det vil helst gå godt ("It Usually Ends Well"), describes some of his enterprising and event filled wandering and working in the jungles of South America and Latin America. Manus' second book was Det blir alvor (It Gets Serious), in which he continues the saga of his resistance work and personal successes in the 1945 sinking of two large vessels of great importance to the German war machine. When peace was declared, Manus found himself chosen to be the personal protection officer of the then Crown Prince of Norway on his triumphal parade in Oslo, and then also with King Haakon VII. This was a great honour, and he was lauded as one of Norway's most resilient and successful fighters, aged only 30 at the time. Manus' books have been translated into English twice; initially an American, very loose and somewhat brief translation entitled 9 Lives Before Thirty, and, a few years later, Underwater Saboteur, a one book adaptation of both of Manus' books, also somewhat concise. Both of these translations were made in the early years after the war, and names were changed in the interest of "protecting the guilty", although Manus himself never changed any names.
Тану
Ол Норвегияның әскери ерлігі үшін ең жоғары наградасы – семсерлі Соғыс кресімен екі рет марапатталды (екі рет марапаттау екі семсері бар бір кресті білдіреді; ешбір адам бірнеше креске ие болған емес). Норвегиялық наградаларынан бөлек, Манус британдық Ерекше қызмет орденімен (DSO) және Әскери крестімен (MC) таға бар (төмендегі тізімді қараңыз) марапатталды.
He was twice awarded Norway's highest decoration for military gallantry, the War Cross with sword (twice means he got one cross with two swords; no recipient received several crosses). In addition to his Norwegian decorations, Manus received the British Distinguished Service Order (DSO) as well as the Military Cross (MC) and Bar (see list below).
Бейбітшілік уақыты
Манус соғыс аяқталғаннан кейін кеңсе тауарлары бизнесімен айналысты: 1945 жылдың күзінде ол Софус Клаузенмен бірге кеңсе машиналарын сатып алуға АҚШ-қа барып, келісімшарттар жасады. Олар бірлесіп "Клаусен ог Манус" компаниясын құрды. Соғыстан кейінгі жылдары Манус нацистік Германиямен ынтымақтастық еткені үшін сотталған адамдарды да жұмысқа алды, соның ішінде Уолтер Фёрст болды. Манус бұл шешімге ішкі талқылардан кейін келді, оның себебі – келісімге ұмтылыс пен кәсіби қажеттіліктер болды. 1952 жылы компания Sophus Clausen AS және Max Manus AS болып екіге бөлінді, олар енді Olivetti және Philips кеңсе машиналарын таратты. Компания бүгінге дейін жұмыс істеп келеді.
Manus went into the office supply business after the war: in the fall of 1945, he and Sophus Clausen went to the United States to set up contracts for office machines. Together they started the company Clausen og Manus. In the years after the war, Manus also hired people who had been convicted for collaborating with Nazi Germany, among them Walter Fyrst. Manus did this after internal discussions and was motivated by a wish for reconciliation, as well as professional considerations. In 1952, the company was split into Sophus Clausen AS and Max Manus AS which now distributed Olivetti and Philips office machines. The company still exists today.
Жеке өмір
1947 жылы Манус Ида Николин "Тиккен" Линдебреккеге үйленді және олар Ландоя, Аскерге көшіп барды. Олар Стокгольмдегі британ консулдығында норвегиялық саботажшылармен байланыс жасаған кезде танысты. Тикен Берген округінің губернаторының қызы және кейін Høyre партиясының төрағасы болған банк директоры Сюр Линдебреккенің қарындасы болды. 1947 жылы Линдебрекке Макс Манус кішіні дүниеге әкелді.
Manus married Ida Nikoline "Tikken" Lindebrække in 1947, and they moved to Landøya, Asker. They met while she was working as liaison for the Norwegian saboteurs at the British consulate in Stockholm. Tikken was the daughter of the County Governor of Bergen and was the sister of Sjur Lindebrække, a bank manager who later became chairman of Høyre. In 1947, Lindebrække gave birth to Max Manus Jr.
Соғыстағы тәжірибесінен кейін Манус түс көрулерге, алкоголизмге және депрессияға ұшырады, оның кейбіреулері туралы ол сұхбаттарда айтқан.
Manus suffered from nightmares, alcoholism and bouts of depression after his experiences in the war, some of which he talked about in interviews.
Өлім
Манус пен Тикен зейнетке шыққан соң Испанияға көшіп кетті. Макс 1996 жылы 81 жасында онда қайтыс болды.
After retirement, Manus and Tikken moved to Spain. Max died there in 1996 aged 81.
Фильм
2007 жылдың желтоқсан айында Норвегияда Макс Манус өмірінен алынған фильм түсірілетіні жарияланды, онда басты рөлді Аксел Хенни сомдады. Фильмнің тұсаукесері 2008 жылдың 19 желтоқсанында болды және көбінесе жағымды пікірлерге ие болды.
In December 2007, it was announced that a film about the life of Max Manus was to be made in Norway, starring Aksel Hennie in the leading role. The film premiered on 19 December 2008 and received mostly positive reviews.
"Макс Манус" деп қайта аталатын кеме
Пелле тобының жоспарымен құртылып, батып кеткен кеме соғыстан кейін ізделіп табылып, "Макс Манус" (бұрынғы M/S Troma) деп қайта аталды.
A ship that was destroyed and sunk as a result of planning by the Pelle group, was recovered after the war and renamed "Max Manus" (formerly M/S Troma).
Басқа қолданыстар
"Max Manus" Norwegian Air Shuttle компаниясының Boeing 737-800 ұшағында "ұшақ қондырғысындағы батыр" ретінде бейнеленген.
"Max Manus" is used as a "tail fin hero" on a Boeing 737 800 aircraft from Norwegian Air Shuttle.