Кіріспе

Волхов (Во́лхов; Veps: Ольхав, Olhavanjogi) – Ресейдің Солтүстік-Батыс аймағындағы Новгород облысының Новгородский және Чудовский аудандары мен Ленинград облысының Кири́шский және Волховский аудандарында орналасқан өзен. Ол Ильмен және Ладога көлдерін байланыстырады және Нева алабының бөлігін құрайды. Өзеннің ұзындығы – , ал оның су жинау алабының ауданы – .

География

Волхов Ильмен көлінен шығып, Еуропадағы ең үлкен Ладога көлінің солтүстігіне құяды. Бұл Ладога көлінің екінші ірі саласы. Оның барлық ұзындығы бойымен кеме жүруге болады. Су ағынының мөлшері негізінен Ильмен көлінің деңгейіне байланысты күрт өзгереді. Көбінесе, Волхов өзенінің жоғарғы бөлігінде су ағысы ерекше жағдайларда кері бағытқа бұрылуы мүмкін. Өзен қараша айының соңында мұздап қалады және сәуір айының басында мұзы кетеді. Су деңгейі өзен сағасынан 25 шақырым жоғарыда орналасқан Волхов гидроэлектр станциясының (ГОЭЛРО жоспары аясында 1926 жылдың 19 желтоқсанында ашылған алғашқы советтік аймақтық гидроэлектр станциясы) бөгетімен реттеледі. Гидроэлектр энергиясын өндіруден басқа, бөгет өзеннің төменгі бөлігінде бұрынғы сарқырамаларымен әйгілі болған кеме қатынасын жеңілдетуге көмектеседі. Волховтың ағынға қарсы бөлігі Мста өзенімен Сиверсов каналы (немесе Сиверс каналы, Балтық немісінің мемлекеттік қайраткері Якоб фон Сиверс құрметіне аталған) арқылы байланысады, бұл Ильмен көлін айналып өтеді. Ағынға қарайғы бөлігі Ладога көлін айналып өтетін Ладога каналы арқылы Нева, Сясь және Свирь өзендерімен байланысады. Волховтың негізгі салалары: Вишера (оң), Малый Волховец саласына құяды; Керест (сол); Оскуя (оң); Пчьёвжа (оң); Тигода (сол); Чёрная (оң); Влоя (сол); Оломна (сол). Волхов өзенінің су жиналатын алабы Новгород және Ленинград облыстарының көп бөлігін, сондай-ақ Тверь, Псков облыстарын (Ресей) және Витебск облысын (Беларусь) қамтиды. Волхов өзені бассейніне жататын негізгі өзендер – Мста, Ловат, Пола және Шелон.

Тарих

Салыстырмалы түрде кіші болғанына қарамастан, Волхов Ресей тарихы мен экономикасында маңызды рөл атқарды: осыны мойындау үшін Волховты бейнелейтін мүсін Ресейдің төрт ірі өзенінің (Волга, Днепр және Нева – қалғандары) аллегориялық ескерткіштерінің арасында, Санкт-Петербургтің Ескі биржасы мен Ростральді бағаналар ансамбліндегі ростральді бағаналарда орналасқан. Оның сауданы жеңілдетудегі рөлі, Каспий немесе Қара теңіздерге емес, Балтық теңізіне қарай солтүстікке ағып, Ресейдің ішкі аймақтарына терең бойлап өтетін жалғыз өзен болғандығында. 9 ғасырдың ортасында Волхов варягтар билік еткен Рус қағанатының дамыған сауда артериясы болды. Бұл өзен Волга (Волга сауда жолы) және Днепр (варягтардан гректерге дейінгі сауда жолы) арқылы Солтүстік Еуропаны Шығыспен байланыстырған маңызды сауда жолының бір бөлігі еді. Ежелгі Ресей астанасы Старая Ладога және ең ірі орыс ортағасырлық қалаларының бірі – Великий Новгород Волхов бойында орналасқан. Өзен Новгород пен Батыс Еуропа арасындағы сауданың үлкен бөлігін жүзеге асырды. Горчаковщина мен Любша маңында Волховқа жеткеннен кейін викингтердің сауда кемелері Алдейджада (Ладога) ірі сауда орталығында тоқтады. Содан кейін олар Новые Дубовики мен Городище бекіністерімен қоршалған бірнеше тасқын сулардан өтіп, өзен ағысымен жоғары қарай жүзіп кетті. Қазіргі Великий Новгородтан 13 шақырым солтүстікке орналасқан Холопы-Городок немесе Холмгардта да форпост болды, ол Волховтың Ильмен көлінен шығатын жеріне жақын салынған. "Бұл нысандардың көпшілігі бастапқыда шағын болған, мүмкін, қайта жабдықтау мен күтім станцияларынан аспаған, өзен және керуен жолдарымен өтетін тауарларды алмасуға және қайта бөлуге мүмкіндік берген". Жалпы алғанда, осы қалалық қоныстар елге скандинавиялық атауын – Гардарики берген болуы мүмкін. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде 1941-1944 жылдары Великий Новгородтың солтүстігіндегі Волхов өзенінің бөлігі совет (оң жағалау) және неміс (сол жағалау) әскерлерін бөліп тұрды. Неміс әскерлері майдан бойында кең ауқымды "жер асты қалаларын" салды. Жергілікті қайың ағашынан баспаналар жасалды және батпақты жерлерде жүздеген шақырымға созылған жіп жолдар салынды. Ғимараттар су ағынын қамтамасыз ету үшін еңістерге орналастырылды. "Әрбір үйді алты-сегіз адам билейді, сондай-ақ жер астындағы мал төлқұжаттары мен көмір және жабдықтар сақтау орындары бар".