Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Салехард (Салеха́рд; Ханты: Пуңават, Pułñawat; Сальхар, бұрынғы Обдорск) – Ресейдің Ямало-Ненец автономды округінің әкімшілік орталығы. Қала Арктикалық аймақтың шеңберінде орналасқан, қаланың орталығы шамамен оңтүстікке қарай, ал шеткі аудандары солтүстікке қарай созылады. Халық саны .
Salekhard (Салеха́рд ; Khanty: Пуӆңават, Pułñawat; , Saljaꜧ harad, formerly Obdorsk) is a town and the administrative centre of Yamalo Nenets Autonomous Okrug, Russia. The town lies on the Arctic Circle, with the town centre being about south and suburbs stretching to the north of the circle. The population is .
Тарих
Обдорск елді мекені 1595 жылы Сібірді жаулап алғаннан кейін орыс қоныс жайлаушылары Полновать Вож деп аталатын хантылық елді мекеннің орнында құрылды. Ол Об өзенінің жағасында орналасқан, және аты сол өзеннен шыққан деседі. Обдорск маңындағы жерлер Обдорский край, немесе Обдория деп аталды. Қала патшалық және кеңестік кезеңдерде көбінесе жер аудару орны ретінде қолданылды. Мұнда уақыт өткізген танымал тұлғалардың арасында Духоборлардың рухани көшбасшысы Петр Веригин және Леон Троцкий болды. Қала мен оның төңірегінде Құдайға сенгені үшін тұтқындалған шамамен 6500 тұтқынның ұсталған үш советтік лагері орналасқан. Салехард портында шамамен 1500 тұтқын құл еңбекпен жұмыс істеді, олар докте жүк тиеп-түсіріп немесе металл кенін өндірді. Ең жақын теміржол станциясы Обь өзенінің арғы бетіндегі Лабытнангиде орналасқан. 1949 жылдан 1953 жылға дейін Салехард-Игарка теміржолы жобасы Игаркаға дейін желіні ұзартуға сәтсіз тырысты, нәтижесінде мыңдаған ГУЛАГ тұтқындары қаза болды. Салехардтан Надымға дейінгі теміржол учаскесі аяқталды және Кеңес кезеңінде біраз уақыт пайдаланылды, бірақ кейін тастап кетілді. Қазіргі уақытта ол Лабытнанги мен Салехард арасындағы Обь өзені арқылы көптен күткен көпірмен бірге қайта салынуда. Салехард 2006 жылдың қазан айында Арктика кеңесінің Министрлердің 2006 жылғы отырысын қабылдады. 2014 жылдың сәуірінде "Ростелеком" ресейлік интернет-провайдері Надым-Салехард оптикалық интернет желісінің соңғы бөлігін аяқтады. 2016 жылдың жазында Салехард маңында совет кезеңінен бері мұздатылған сиыр қоздырғышымен (антракс) жұқтырған өлекселер еріді, бұл сиыр қоздырғышының спораларының бұғылар мен шаруаларды жұқтыруына себеп болды.
The settlement of Obdorsk (Обдорск) was founded in 1595, in the place of a Khanty settlement called Polnovat Vozh (Полноват вож), by Russian settlers after the conquest of Siberia. It was situated on the Ob River, and its name supposedly derives from that. The land around Obdorsk was referred to as Obdorsky krai, or Obdoriya. The town was often used as a place of exile during the Tsarist and Soviet periods. Among notable people who spent time here were the Doukhobor spiritual leader Pyotr Verigin and Leon Trotsky. The town and nearby area contained three Soviet camps where approximately 6,500 prisoners were held, arrested for their belief in God. At the port of Salekhard, approximately 1,500 prisoners were used as slave labor, loading and unloading goods at the dock, or mining metal ore. About 5,000 prisoners in two camps near Salekhard were forced to polish diamonds mined from Mir mine. The nearest railway station is at Labytnangi on the opposite side of the river Ob. From 1949 to 1953, the Salekhard Igarka Railway project made an unsuccessful attempt to extend the line to Igarka, claiming the lives of thousands of Gulag prisoners. The section of railway from Salekhard to Nadym was completed and remained in use for some time in the Soviet era, although it was later abandoned. It is currently being rebuilt, along with a long awaited bridge across the Ob between Labytnangi and Salekhard. Salekhard was the host city for the 2006 Arctic Council Ministerial Meeting in October 2006. In April 2014, Rostelecom, a Russian Internet service provider, completed the final stretch of the Nadym Salekhard optical Internet line, which stretches for almost
In the Summer of 2016, temperatures as high as thawed anthrax infected corpses that had been frozen since the soviet era near Salekhard, causing anthrax spores to infect reindeer herds and herders.
Әкімшілік және муниципалдық мәртебе
Әкімшілік-аумақтық бөлініс жүйесінде ол бір ауылдық елді мекенмен бірге Салехард округтік маңызы бар қаласы ретінде құрамына кіреді, бұл аудандармен тең мәртебелі әкімшілік бірлік болып табылады. Муниципалдық бөлініс ретінде Салехард округтік маңызы бар қаласы Салехард қалалық округі ретінде біріктірілген.
Within the framework of administrative divisions, it is, together with one rural locality, incorporated as the town of okrug significance of Salekhard—an administrative unit with the status equal to that of the districts. As a municipal division, the town of okrug significance of Salekhard is incorporated as Salekhard Urban Okrug.
Экономика
Ямал әуе компаниясының бас кеңсесі Салехардта орналасқан. Тұрғындардың көпшілігі бұғы шаруашылығымен, балық аулаумен және қызмет көрсету саласында жұмыс істейді. 2015 жылға дейін әуежай маңында, Арктикалық аймаққа жақын жерде, билік "Арктикалық туризм орталығы" деп аталатын ірі полярлық курортты салуды жоспарлап отыр.
Yamal Airlines has its head office in Salekhard. Most of residents are employed in reindeer herding, fishing and the services sector. By 2015, about from the airport, near the Arctic circle, authorities plan to build a large polar resort "Center of the Arctic tourism".
Көлік
Салехард Обь өзені аңғарында орналасқан және Ресейдің Солтүстік Мұхиты маңындағы маңызды өзен порты болып табылады. Салехард–Игарка темір жолы Салехардтың Обь өзеніндегі порты мен Игарканың Енисей өзеніндегі порты арасында темір жол байланысын қамтамасыз ету мақсатында салынбақ болған. Қазіргі уақытта ең жақын темір жол станциясы Лабытнангиде, Обь өзенінің қарсы бетінде, солтүстік-батысқа қарай орналасқан. «Солтүстік ендік темір жолы» жобасы Салехардты Ресейдің темір жол желісімен байланыстырып, одан әрі Коноша–Воркута темір жолына және Еуропалық Ресейдің басқа аймақтарына қосылады. «Салехард көпірі» жобасы, Обь өзені арқылы салынатын автомобильдік-темір жол көпірі, Лабытнанги мен Салехардты байланыстыратын «Солтүстік ендік темір жолының» басты бөлігі болып табылады және құны 60 миллиард рубльді құрайды. 344 шақырымдық «Надым–Салехард» тас жолы 2020 жылдың желтоқсан айында Ямал-Ненец автономиялық округінің 90 жылдығына арналған салтанатты шарамен ашылды. Бұл жол екі қала арасында темір жол құрылысын жеңілдетіп, Ямал округінің шығыс және батыс бөліктерін байланыстырады. Жылдың 9–10 айында Обь өзені қатып, автомобильдер мен жүк көліктері мұз арқылы жүре алады. Жазда паром қызметі іске қосылады, бірақ мұз еріген кезде, әдетте жаздың басында және соңында, Салехард жүк тасымалы тұрғысынан сыртқы әлемнен толығымен оқшауланып қалады. Осы кезеңде төтенше жағдай туғанда Салехардқа тек тікұшақтар ғана жетіп, көмек көрсете алады. Жергілікті халық, негізінен ненецтер мен хантылар, осы уақытқа дейін үйде, дүкендерде және базарларда азық-түлік қорын жинап алады, бірақ олар маусымдық инфляциядан зардап көреді. Қалаға сондай-ақ қаланың солтүстігінде орналасқан Салехард әуежайы да қызмет көрсетеді.
Salekhard is located in the Ob river valley and is an important river port of the Russian Far North. The unfinished Salekhard–Igarka Railway was set to provide a rail connection between the Ob river port of Salekhard and the Yenisei river port of Igarka. Currently, the nearest railway is at Labytnangi, northwest on the opposite side of the river Ob. The project Northern Latitudinal Railway will provide Salekhard access to Russian railway and will further connect Salekhard to the Konosha–Vorkuta railway and other parts of European Russia. The Salekhard Bridge project, a combined railway road bridge over Ob river, is the main component of Northern Latitudinal Railway that will connect Labytnangi and Salekhard is to be constructed with the cost of 60 billion rubles. Nadym–Salekhard road, a 344 km long road, was inaugurated in December 2020 to the 90th anniversary of the Yamalo Nenets Autonomous Okrug, it will facilate the construction of a railway between the two cities and connects the eastern and western parts of Yamal Okrug. For 9–10 months each year, the Ob river is frozen and cars and trucks can drive across the river ice. In the summer a ferry operates, however during the floating of ice, generally shortly before the start and shortly after the end of summer, Salekhard is effectively isolated from the outside world, regarding freight. During these periods, only helicopters are able to reach Salekhard in case of emergency. Native people, mainly the Nenets and Khanty people, always build up stocks of food at home, in the shops, and in the markets during this period, but they still suffer from seasonal inflation. The city is also served by the Salekhard Airport, which is north of the main city.
Климат
Салехардта субарктикалық климат (Кёппен климаттық жіктелімі Dfc) – қысқа, ылғалды жаздары және суық қыстары бар. Жауын-шашын орташа мөлшерде болады, жазда қысқа қарағанда едәуір көп жауады.
Salekhard has a subarctic climate (Köppen climate classification Dfc) with short, mild summers and severely cold winters. Precipitation is moderate, and is significantly greater in summer than in winter.