Кіріспе

Американдық танк жойғыш M18 Hellcat – бронетехникалық құрылымдардағы атыс күші, бронь және жылдамдық арасындағы үйлесімділіктің көрнекті мысалы болды. Керемет жылдамдығы мен жеткілікті қуатты негізгі қаруына қарамастан, M18 Hellcat-тің жұқа бронясы және негізгі қаруы үшін нашар жарылғыш оқтары сияқты кемшіліктері де болды. Тарихшы Стивен Дж. Залога M18-дің жалпы дизайнын «жарамсыз теңгерілген» деп сипаттап, «Hellcat-тің жауынгерлік жетістіктері оның экипажының дайындығы мен адалдығының нәтижесі, оның кемтар жобасының емес» деді. Ол 3 дюймдік M10 пулеметтік машинасының тым ауыр және баяу болғанына наразылық білдірді, ал кейін 90 мм-лік M36 пулеметтік машинасына қарсылық көрсетті, себебі ол іс жүзінде үлкен қаруы бар M10 еді. АҚШ Қару-жарақ департаменті (37 мм, 57 мм, 3 дюйм, 75 мм және соңында 1942–1943 жылдардағы жеңіл 76 мм) қару-жарақтары мен қолданыстағы технологияларды пайдаланып, мұндай машинаны ұсынуға бірнеше рет сәтсіз тырысты, соның ішінде 3 дюймдік қаруды жылдам M3 жеңіл танк шассиіне орнату. M18 – қажетті машинаны ұсынуға бағытталған ұзақ зерттеулердің нәтижесі болды. 1941 жылдың желтоқсан айында Қару-жарақ департаменті Кристи жүйесі, Wright Continental R 975 радиалды авиациялық қозғалтқышы және Жеңіл әуе танкысы T9 шассиіндегі 37 мм қаруы бар жылдам танк жойғыштың жобасын жасау туралы талап қойды, ол 37 мм пулеметтік машинасы T42 ретінде белгіленді. 1942 жылдың сәуірінде армия 37 мм қаруды 57 мм қарумен алмастыруды және Кристи жүйесін 57 мм пулеметтік машинасы T49 ретінде серіппелі жүйемен алмастыруды сұрады, сондай-ақ екі сынақ үлгісін жасауға рұқсат берді. M18-ге айналған модель General Motors компаниясының Buick Motor бөлімшесіндегі Харли Эрлдің дизайн студиясында жасалды. Бұрынғыда басқа көліктердің негізгі жобалары көбінесе Қару-жарақ департаментінен шыққан. Buick инженерлері тұрақты жүріс қамтамасыз ететін бұрылыс таяқшасымен жабдықталған жүйені қолданды. Бірінші сынақ үлгісі 1943 жылдың сәуірінде жеткізілді, ал барлығы алтысы шілде айына дейін аяқталды. Дамытылғаннан кейін Hellcat, жолаушылар көліктері сияқты, General Motors Milford сынақ алаңында сынақтан өтті. Hellcat автомобильдік өнімділік жағынан «жетілгенімен», қозғалтқыш пен жаңа автоматты беріліс, алдыңғы амортизаторлардың нашарлығы және пушканы оқ атушыға жұмыс істеуге қолайлы кеңістік беру үшін орналастыру сияқты мәселелерді түзету қажет болды. Қозғалтқышты толығымен шассиден шығармай, оның астына кіру үшін, оны артқы шассиге кіретін есікпен біріктірілген рельс жүйесіне жылға беруге болады. 900T Torqmatic берілісі үш алға жылдамдыққа ие болды: 16 миль/сағ, 12-34 миль/сағ және 30-60 миль/сағ (сәйкесінше 12 миль/сағ, 25 миль/сағ және 45 миль/сағ круиздік жылдамдықпен), сондай-ақ кері жылдамдыққа ие болды. Қозғалтқыштың жылдамдығы үшінші жылдамдықта аспау үшін реттелді. M18 экипажында командир, оқ атушы, зарядтаушы, жүргізуші және жүргізушінің көмекшісі бар бес адам болды. Жүргізуші мен оның көмекшісі шассидің алдыңғы сол және оң жағында отырды. Ерекшелігі, жүргізуші мен оның көмекшісіне бірдей басқару құралдары берілді және екеуі де көлікті басқаруға болады, бірақ тұрақ тежегіші ретінде тек жүргізушінің рульдік рычагтарын ғана пайдалануға болады. 45 оқ негізгі қару оқ-дәрісі, 9 оқ мұнараның оң жағында және әрбір бортта 18 оқ сақталды. Мұнараның сол жақ артқы бөлігіне 800 оқпен бірге .50 калибрлі M2 Браунинг пулеметі орнатылған. Әр экипаж мүшесіне өзін қорғау үшін 90 оқты M1 карабині берілді, сондай-ақ көлікте алты Mk 2 гранатасы, алты M50 ақ фосфорлы түтін гранатасы және алты түтін құмырасы сақталды. Стандартты оқ-дәрісі бар 76 мм қаруы «Пантера» танктерінің алдыңғы мұнарасының бронясын өте жақын қашықтықта ғана тесіп өте алатын. M18-дің тағы бір кемшілігі – оның өте жеңіл бронясы және ашық мұнарасы болды. Жеңіл танк ретінде пайдалану мүмкіндігін сынау үшін T70 сынақтан өткізілген кезде, 30 броняны тесуші .30 калибрлі оқтың 9-ы мұнараның жағына 0,3 м қашықтықта енген. Ашық мұнара – барлық американдық танк жойғыштарға тән ерекшелік – экипажды снайперлерге, гранаталарға және снаряд сынықтарына ұшыратуы мүмкін, бірақ экипажқа танктарды жою үшін маңызды болған көру мүмкіндігін ұсынды, себебі танк жойғыштардың мақсаты негізінен тықсыру қаруы болды. Жылдамдыққа бронь қорғанысынан басымдық беруі салдарынан, дизайн теңгерімсіз болды.

Жауынгерлік қолдану

1943 жылдың шілдесінде АФФ броньды комиссияға Т70 танкін жеңіл танк ретінде қолдану мүмкіндігін қарастыруды тапсырды, оны жеңіл танкқа қойылатын талаптармен салыстырып. 1944 жылдың қаңтар айында бұл ұсыныс қабылданбады, себебі Т70 жеткіліксіз бронялық қорғауға және қосымша қару-жараққа ие болды. Бастапқыда сүйретілетін артиллериялық бөлімше болған 805-ші танк жойғыш батальоны 1944 жылдың жазында M18 танктерімен қайта жабдықталды; ол Италия кампаниясында M18 танктерімен толық жабдықталған жалғыз батальон болды.

Тынық мұхит театры

M18 танкілерді жойғыштар батальондарында және Тынық мұхиты соғысының соңғы кезеңдерінде, әсіресе Филиппин мен Окинавада АҚШ армиясының жаяу әскер дивизияларын қолдаған басқа да бөлімшелерде қызмет етті. Тынық мұхиты операциялар театрында M18-мен жабдықталған танк жойғыштар батальондарының ішінде 637-ші, 670-шы және 671-ші батальондар болды, бірақ тек 637-ші ғана шайқасқа қатысты, ең бастысы Манила шайқасында қатысып, осы шайқаста ерекше бірлік аталымын иеленді. Окинава шайқасы кезінде 77-ші жаяу әскер дивизиясының командирі болған генерал Эндрю Брюс 306-шы жаяу әскер полкінің танкіге қарсы ротасын қайта жарақтандыру үшін сегіз M18 танкісін тапты. M18 танкілері АҚШ Теңіз әскерінің бөлімшелеріне берілген жоқ.

Корей соғысы

M18-ден өзгертілген M39 бронетранспортты көлігі негізгі тартқыш, жаяу әскерді тасымалдау және оқ-дәрі тасымалдау үшін қолданылды.

Экспорт және мұра

Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін көптеген М18 танктері басқа елдерге сатылды. 1940 жылдардың соңы мен 1950 жылдардың басында Солтүстік Италиядағы Brown & Root компаниясы Еуропа елдеріне арналған көптеген танктерді қайта құрып, жаңартты, және олардың қайта құрылғанын көрсететін табельдер сақталған. Осы танктерді пайдаланған елдердің бірі Югославия болды, ол Информбюро кезеңінде 260 Hellcat алды. Грекия армиясы 1952 жылдан 1954 жылға дейін 127 М18 танкін алды. Бастапқыда олар 397, 398 және 399 нөмірі бар үш танк жойғыш полк ретінде ұйымдастырылды. 1959 жылы танк жойғыш полктері сол нөмірлермен үш танк жойғыш батальонына қайта құрылды. Көптеген М18 танктері 1960 жылдардың соңында қызметтен шығарылды, бірақ кейбіреулері 1970 жылдардың ортасына дейін оқу мақсатында қолданылды. Венесуэла әскері 1954 жылдан бастап М18 танктерін пайдалана бастады, ол кезде олар 40 танк сатып алды. Олар 1983–1984 жылдары жаңартылды, ал кем дегенде біреуі 1990 жылдары югослав фирмасымен жаңғыртылды, бірақ одан әрі жаңғыртулар жасалған-жасалмағаны белгісіз.

Нұсқалар

M18-дің өндірілген жалғыз түрі – M39 бронетехникалық көлігі, мұнарасы жоқ, қарулы трактор немесе басқару және барлау машинасы ретінде қолданылды. 1944 жылдың наурыз айында Арсенал департаменті екі прототиптің құрылысына рұқсат берді: T41 – 76 мм М5 зеңбірегінің жүргізушісі, ал T41E1 – басқару және барлау машинасы, оны жүргізушіге оңай түрлендіруге болады. T41E1 конфигурациясы жақсырақ деп танылды және T41 түрінің әзірленуі тоқтатылды, бірақ кейіннен T41E1 жүргізушісінің нұсқасы T41 деп, ал басқару және барлау машинасы бастапқы атауы – T41E1 деп аталды. 1944 жылдың қазан айынан 1945 жылдың наурыз айына дейін Буик зауытына модификацияға қайтарылған ерте өндірістегі 640 M18 көлігі, мұнарасын алып тастап, ашық кеңістікте сегіз адамға дейін отыратын орындықтар орнату арқылы T41 жүргізушісі конфигурациясына түрлендірілді. Бұл нұсқа икемді тіреуге орнатылған бір М2 пулеметімен қаруландырылды. 1944 жылдың қарашасында ол M39 ретінде бекітілді. 1945 жылдың басында Еуропалық театрдың өтініші бойынша тағы он Hellcats сынақ үшін T41E1 конфигурациясына өзгертілді, бірақ олар стандартталған жоқ. M39 көліктері Еуропадағы Екінші дүниежүзілік соғыстың соңғы күндері мен Корея соғысы кезінде, негізінен бронетранспортерлер және оқ-дәрі тасымалдаушылар ретінде қолданылды және 1957 жылдың 14 ақпанында ескірген деп жарияланды. 1956 жылы 100 M39 Батыс Германияның Бундесверіне берілді, онда олар қайта құрылған Panzergrenadier бронетандық жаяу әскер бөлімдерін оқытуға пайдаланылды. 76 мм зеңбірекпен жүретін машина T86: M18, T7 жүзу құрылғысымен, суды қозғалту үшін гусеницаларын пайдаланады. T86E1 нұсқасы қозғалту үшін винттерді қолданды. 105 мм гаубицамен жүретін машина T87: T86E1 гусеницалық қозғалтқыштың жақсырақ екенін көрсетті және бұл T87-де қолданылды, онда T88-дің бірдей 105 мм T12 гаубицасы болды.