Кіріспе

Канаданың жойылған тілі

Беотхук (/b//iː/'/ɒ//t//ə//k/ немесе '/b//eɪ//.//ə//θ//ʊ//k/), сондай-ақ Беотхукан деп те аталады, бұл бір кезде Ньюфаундлендтің түпкілікті Беотхук халқы қолданған, қазір жойылған тіл. Беотхуктар 1829 жылдан бері жойылды, сондықтан олардың тілі туралы жазбаша мәліметтер өте аз. Осы себепті, оның құрылымы туралы дерлік ешқандай мәлімет жоқ, Беотхук тілінің құрылымдық деректері жоқтың қасы.

Жіктеу

Алгонкиан тілдері отбасымен байланысы бар деген пікірлер кем дегенде 1862 жылы Роберт Гордон Лэтамға дейін жетеді. 1968 жылдан бастап Джон Хьюсон прото-алгонкиан және басқа да жақсы құжатталған алгонкиан тілдерімен дыбыстық сәйкестіктер мен ортақ морфологиялық ерекшеліктердің дәлелдерін келтірді. Егер бұл рас болса, беотхак тілі бұл отбасының өте ерекшеленген мүшесі болар еді. Басқа зерттеушілер ұсынылған ұқсастықтардың туыстық сөздерге қарағанда, тілдік қарыз алудың нәтижесі болуы мүмкін деп санайды. Құжаттаманың шектеулі және нашар сапасы, нақты қорытындылар жасауға жеткілікті дәлелдің жоқтығын көрсетеді. Осы мағыналы дәлелдердің толық жетіспеуіне байланысты Айвс Годдард пен Лайл Кэмпбелл беотхак және алгонкиан тілдері арасындағы кез келген байланыстың белгісіз және анықтау мүмкін емес деп тұжырымдайды.

Жазылған ән

1910 жылы американдық антрополог Франк Спек 74 жастағы Санту Тони есімді жергілікті әйелдің әнін жазды. Бұл жазба 20 ғасырдың соңында қайта табылды. Кейбір дереккөздер 1929 жылды көрсетсе де, 1910 жыл Спектің "Beothuk and Micmac" кітабында расталған (Нью-Йорк, 1922, 67-бет). Әннің сөздерін естіп түсіну қиын. Санту әнді әкесінен үйренгенін айтқан, бұл 1829 жылы Шанаудиттің қайтысынан кейін Беотхукпен байланысы бар бір адамның одан әрі тірі болғанын көрсетеді, себебі Санту Тони шамамен 1835 жылы туған. Қазіргі зерттеушілер әнді жазып алып, заманауи әдістермен дыбысын жақсартуға тырысып жатыр. Жергілікті халықтар бұл әнді үйренді. Ньюфаундленд геологиялық қызметінің директоры Джеймс П. Хоули, Беотхук тарихымен қырық жылдан астам айналысқан (1914 жылы) Санту Тонидің айтқанына күмән келтірді.

Сөз тізімі

Беотук тілі 18 және 19 ғасырлардағы Джордж С. Пуллинг (1792), пастор Джон Клинч, пастор Джон Ли және Геркулес Робинсон (1834) жасаған бірнеше сөз тізімінен ғана белгілі. Олар Оуби, Демасдуит және Шанавиддит сияқты сөйлеушілерден жиналған 400-ден астам сөздерді қамтиды, бірақ байланысты сөйлеудің мысалдары болған жоқ. Сөз тізімдерін сонымен қатар У. Э. Кормак (Шанавиддитпен бірге жұмыс істеген), Ричард Кинг (өз сөз тізімін Роберт Гордон Латамға тапсырған) және Джеймс П. Хоули (1915) (Эксплойтс шығанағы аралдарындағы жесір әйел Журмен бірге жұмыс істеген) жинаған. Глосс Беотук (барлық тізімдер біріктірілген) Латам / Кинг (1850) Кормак (қ.қ.) Клинч (қ.қ.) Ли (қ.қ.) Робинсон (1834) Хоули (1915) қорқу cockaboset қорқыңыз болмасын cockaboset қорқыңыз болмасын тірі мамисут; мамсеет мамсеет мамисут ашулы ассойт ассойт білезік geijebursut geijebursut қол watheek; shedbasing қараушы жоғарғы қол; watheekee; memayet қолдар watheekee watheek; shedbasing қараушы жоғарғы қол memayet қолдар жебе ashooging; dogemat ashooging ashooging dogemat ұйықтаған, өлген widdun widdun оянған amet amet бала messiligethook messiligethook арқа posson; possont posson possont жаман mudty; mudeet жаман адам; maudee, muddy, madich maudee, muddy, madich mudty; mudeet жаман адам жидектер abidemashick abidemashick мысық sosheet sosheet моншақ baasick (моюнчаға қараңыз) baasick (моюнчаға қараңыз) аю washawet; gwashuwet washawet gwashuwet жануар obditch (мысыққа, теңіз түлкісіне қараңыз) obditch (мысыққа, теңіз түлкісіне қараңыз) ұру pugathuse ұру; bukashowite pugathuse ұру bukashowite сусар maumshet; mamshet maumshet mamshet төсекке бару boochauwhit (ұйқыға, жатуға қараңыз) boochauwhit (ұйқыға, жатуға қараңыз) ішек haddabatheek (денеге қараңыз) haddabatheek (денеге қараңыз) жидектер manus; bibidigemidic manus bibidigemidic қайын paushee қайын қабығы немесе қағазы; by yeech қайын ағашы; boyish қайын қабығы by yeech қайын ағашы paushee қайын қабығы немесе қағазы boyish қайын қабығы құс deynyad, deynyadrook құстар deynyad, deynyadrook құстар үлкен құс popadish (көкпарға қараңыз) popadish (көкпарға қараңыз) кішкентай құс obseet; ounermish obseet ounermish құстардың нәжісі sugamith sugamith шағу bashoodite bashoodite қара maudzyke; mandzey mandzey maudzyke қара құс woodch woodch көрпе manaboret; manavorit manaboret manavorit соқыр kaesing guinyeet kaesing guinyeet қан ashaboouth; arrowbauth; izzobauth немесе iggobauth ashaboouth arrowbauth izzobauth немесе iggobauth соққы deschudodoick deschudodoick мұрынды ұру shegame; shegamit shegame shegamit көк eeshang eyghth eeshang eyghth дөңгелек boas seek; mocothutt дөңгелек мұрынды балық boas seek; mocothutt дөңгелек мұрынды балық қайық adolthtek (қайыққа, кемеге қараңыз); adothe қайық немесе кеме adolthtek (қайыққа, кемеге қараңыз) adothe қайық немесе кеме үлкен қайық dhoorado dhoorado дене haddabothy; haddabothic haddabothy haddabothic қайнату (су) oadjameet oadjameet қайнату (өткізу) moadamutt moadamutt сүйек aenameen aenameen бас киім abodoneek; abadungeyk; abodonec abadungeyk abodoneek abodonec кеуде bodchmoot; boghmoot (көкбауырға қараңыз) boghmoot (көкбауырға қараңыз) bodchmoot садақ hathemay; anyemen anyemen hathemay бала (ақ) bukashamesh; buggishamish; buggishamesh buggishamesh bukashamesh bukashamesh buggishamish бала (үнді) mossessdeesh; mogazeesh mogazeesh mossessdeesh нан maujebathook; annawhadya annawhadya maujebathook таяқ сындыру pugenon pugenon желді шығару tediddle tediddle кеуде bemoot (көкбауырға қараңыз); bogomot bemoot (көкбауырға қараңыз) bogomot тыныс gaboweete gaboweete бұталар maudeweech maudeweech түймелер aegumet; agamet түймелер немесе ақша aegumet agamet түймелер немесе ақша шам shapoth; shaboth shapoth shaboth қайық thubathew қайық немесе қайық; dapathook; tapathook dapathook thubathew қайық немесе қайық tapathook бас киім eeseeboon (бас киімге қараңыз) eeseeboon (бас киімге қараңыз) капелан shamook; shaamoo; shamooth shamook; shaamoo shamooth мысық obodish; abidesoot; abideeshook abidesoot abideeshook obodish мысық (күңгір) abidish abidish abidish балық аулау eshbauth eshbauth мал methabeet; nethabete methabeet nethabete жақ weenoun weenoun иек keoun; geoun; goun geoun keoun goun киім dhingyam; thingyam dhingyam thingyam бұлттар berroick berroick көмір methie; methie dirt methie dirt қосақ шеденеешит шеденеешит треска bobboosoret (балыққа қараңыз) bobboosoret (балыққа қараңыз) bobboosoret (балыққа қараңыз) суық eenodsha; moidewsee eenodsha moidewsee тарақ edrathin edrathin келу touet; deiood touet; deiood қайта келу nadyed nadyed келіңдер dyoot thouret; dyoom; thooret dyoom dyoot thouret комет anin anin кремді құмыра nadalahet; motheryet nadalahet motheryet жылау mautheauthaw; matheothuc mautheauthaw matheothuc қарақат shamye shamye shamye кесу hadyusum; odishuik немесе odishuite hadyusum odishuik немесе odishuite билеу thubwedgie; badiseet thubwedgie badiseet өлген gosset; gausep (ұйқыға қараңыз) gosset; gausep (ұйқыға қараңыз) бұғы osweet; cosweet cosweet osweet osweet бұғының мүйіздері megorum; megorun megorum megorun шайтан ashmudyim; haoot haoot ashmudyim кір yew why yew why ит mammasamit; mammasameet mammasameet mammasameet mammasamit иттің жидектері menome menome тал emoethook emoethook emoethook emoethook...

Мұра

Тарихқа дейінгі кенежолты жануар Haootia өзінің атын беотхактардың "шайтан" деген сөзінен алған.