Кіріспе

Қоңырауқұйрық қоңызы (Ocypus olens) – қоңырауқұйрықтар (Staphylinidae) тұқымдасына жататын қоңыздың бір түрі. 1764 жылы бұл түр бастапқыда Staphylinus туысына жатқызылған, және кейбір авторлар мен биологтар әлі де осы жіктемені қолданады.

Этимология

Латын тіліндегі түрдің атауы olens, яғни "иіс шығарушы" дегенді білдіреді, бұл құрсақтағы екі ақ, жаман иіс шығаратын безге сілтеме жасайды. Басқа атаулары: шайтанның қызметшісі, шайтанның керуеншісі және шайтанның аттысы. Кейде оны денесін тік көтеру әдеті үшін "құйрықты қоңыз" деп те атайды. Бір сөздікте бұл атаудың "шегіртке" және оның скандинав тіліндегі туыстарымен бірдей пайда болғаны айтылған. Ирланд тілінде бұл қоңыз dearga daol немесе darbh daol деп аталады. Ирландтар оны "қоршау кескіш" деп те атаған. Британдық халық аңызында, қоңыз Еваның алмасының дәнін жегендігі айтылады, ал мұндай қоңызды өлтірген адам жеті күнәсінен кешірім алады.

Кіші түрлер

Бұл түрдің кіші түрлеріне мыналар жатады: ол үлкен британдық қоңыздардың бірі. Оның қанат қақпақтары (элитры) қысқа, тек көкірегін жауып, ішкі сегменттерін ашық қалдырады. Ішкі бұлшық еттері күшті, ал ішкі сегменттер қатайған пластиналармен жабылған. Ол ұша алады, бірақ қанаттары көбінесе қолданылмайды. Денесі жұқа, қара түсті түктермен жабылған. Ол ұзын, ашық қалған ішін көтеріп, жауырын ашу әдетімен белгілі. Личинка көбінесе жер астында өмір сүреді, ересектерге ұқсас жеммен қоректенеді және сол сияқты жақсы дамыған жауырыны бар. Қатер сезгенде, ол да жауырын ашып, құйрығын көтеру арқылы қорғаныш позын қабылдайды. Личинка өсудің үш сатысынан (инстар) өтеді, соңғы сатысы 20-26 мм ұзындықты құрайды. 150 күнге келгенде, личинка шамамен 35 күнге қуыршаққа айналады және қанаттарын қосып бүктеуге келмейтін, бірақ түсі толыққан ересек қоңызға айналып шығады. Ересек қоңыздар екінші қысқа дейін тірі қалады, кейбіреулері қыстау үшін жерге кіріп, наурыз айына дейін шықпайды, ал қалғандары белсенді болып қалады.