Кіріспе
Джеймс Кокс Айкинс (1823 жылдың 30 наурызы – 1904 жылдың 6 тамызы) – 19 ғасырдағы канадалық саясаткер. Ол Джон А. Макдональд үкіметінде екі рет министр қызметін атқарды және 1882 жылдан 1888 жылға дейін Манитобаның төртінші вице-губернаторы болды.
James Cox Aikins, (March 30, 1823 – August 6, 1904) was a Canadian politician in the 19th century. He twice served as a cabinet minister in the government of John A. Macdonald, and was the fourth Lieutenant Governor of Manitoba from 1882 to 1888.
Ерте өмір және мансап
Айкинс Жоғарғы Канаданың Торонто қалашығында (қазіргі Миссиссауга, Онтарио) дүниеге келді. Оның әкесі бұрыннан методизм дініне өткен еді, ал жас Айкинс 1840-1845 жылдары Кобургтегі методистер басқаратын Жоғарғы Канада академиясында білім алды. Бітірген соң, Торонтоның жанында жер сатып алып, шаруа болып жұмыс істеді. 1851 жылғы Канада парламенттік сайлауында Айкинске Йорк-Уэсттен реформа (яғни либералдық) партиядан кандидат болу ұсынылды, бірақ ол бас тартты. Үш жыл өткен соң, ол жаңа құрылған Пиль округінен Clear Grit (яғни радикалды реформатор) ретінде Канада провинциясының заң шығару жиналысына сайланды. Кокс консерватор Г. Райтты 865 дауысқа қарсы 810 дауыспен жеңді. Парламенттегі Clear Grit фракциясы бұрын Фрэнсис Хинкстің үкіметтік реформаторларымен одақтас болған, бірақ бұл одақ 1854 жылғы сайлаудан кейін үзілді. Хинкстің көптеген жақтастары кейін консерваторлармен жаңа одақ құрды, ал Clear Grit партиясы «сол оппозицияны» құрып, Реформа партиясын өздерінің қағидалары бойынша қайта құруға тырысты. Айкинс келесі үш жыл бойы Grit парламенттік қатарындағы маңызды емес тұлға болды, бірақ 1857 жылы қайта сайланды, ол консерватор қарсыласын 2007 дауысқа қарсы 915 дауыспен жеңді. Консерваторлар бастаған одақ осы жылдары билікте болды, ал Айкинс оппозицияда қалды. 1856 мен 1861 жылдар аралығында Пиль округінде округті бөлу және жаңа округ орталығының орналасуы туралы көптеген пікірталастар болды. Жергілікті даулар реформашылардың күшін әлсіретті, және Айкинс 1861 жылғы сайлауда консерватор Джон Хиллиярд Кэмероннан шамалы айырмамен жеңілді. 1862 жылы Айкинс Канада провинциясының Заң шығару кеңесіне сегіз жылға сайланды, бұл кеңесте тағайындалған және сайланған мүшелер бар еді. Ол Үйлік бөлімде либерал ретінде сайысқа түсіп, жалғыз қарсыласын 2934 дауысқа қарсы 1559 дауыспен жеңді. Айкинс Канада конфедерациясы туралы парламенттік пікірталастарда аз ғана рөл атқарды, бірақ Джон А. Макдональдтың саясатты ілгерілету үшін қолданған заңнамалық тәсілдеріне қарамастан, оны принцип бойынша қолдады. Конфедерация бекітілгеннен кейін Айкинс сайланған сенат құру үшін заң жобасын ұсынуға тырысты, бірақ Кеңестің спикері оны қағида бұзу деп таныды. Заң шығару кеңесінің басқа мүшелерімен бірге ол 1867 жылдың мамыр айында құрылған (сайланбаған) Канада Сенатына тағайындалды. Ол Онтарио Сенаты бөлімінің өкілі болды. 1868 жылы Айкинске премьер-министр Джон А. Макдональдтың либералды-консервативтік үкіметінде министрлік лауазым ұсынылды, бірақ ол Либералдық партияны бөлуден қорқып, одан бас тартты.
Министрлер кабинеті министрі және губернатордың орынбасары
1869 жылы Фрэнсис Хинкс «коалициялық реформатор» ретінде Макдональд үкіметіне қайта оралып, Канада саяси өміріне белсенді қатысты. Макдональд либерал сенаторлар Уильям Макмастер мен Айкинстің Хинкспен бірге министрлікке қосылуын қалаған, бұл оның сайлаушылар арасындағы беделін арттырар еді; Макмастер бас тартты, бірақ Айкинске ұсынысты қабылдап, үкімет ішінде либералдық мүдделерді қорғауды ұсынды. Айкинс оның ұсынысына келісіп, 16 қарашада портфельсіз министр болды. 8 желтоқсанда ол Канаданың мемлекеттік хатшысы болып тағайындалды және 1873 жылғы 5 қарашада Макдональд үкіметі жеңіліске ұшырағанға дейін бұл лауазымды атқарды. Сонымен қатар, ол 1873 жылы Джозеф Хоу отставкаға кеткеннен кейін бір ай бойы Провинциялар және Үндістер ісі жөніндегі хатшының міндетін атқарды. 1878 жылы Макдональдтың консерваторлары үкіметке оралғанда Айкинс қайтадан Канаданың мемлекеттік хатшысы болып тағайындалды, ол үкіметтегі жалғыз «коалициялық реформатор» болды (сол кезде бұл топ Канададағы маңызды саяси күш емес еді). 1880 жылғы 8 қарашада Айкинс Ішкі кіріс министрлігіне көтерілді. Ол бұл қызметте үкіметтік лауазымдарға үміткерлердің өтінімдерін қарады; Орталық Канададағы қызметтерді бөлуде тікелей ықпалы болмаса да, Батыс провинцияларындағы ықпалды тұлға болды. Айкинстің тыйым салуды қолдауы Макдональд үкіметі үшін ұят болды, себебі үкімет алкоголь өндірушілерден айтарлықтай қаржылық қолдау алды. 1882 жылғы 22 мамырда Айкинс кабинет пен Сенаттан отставкаға келуге және Манитобаның вице-губернаторы болып тағайындалуға (қызмет мерзімі аяқталғаннан кейін Сенатқа қайта тағайындалатындығы туралы уәдемен) көндірілді. Ол 30 мамырда Сенаттағы қызметінен ресми түрде кетті және 2 желтоқсанда жаңа лауазымына ант берді. Айкинс Манитобаға провинциялық және федералды үкіметтер арасындағы келіспеушілік кезеңінде келді; Макдональд жақында премьер-министр Джон Норкуэйдің теміржол заңнамасын қабылдамады және Томас Гринвей айналасында оппозициялық қозғалыс қалыптасты. Макдональд Айкинске провинциялық заңнама ұлттық саясатты бейнелеуін қамтамасыз етуді тапсырды, бірақ Норкуэймен оның қарым-қатынасының қиындығы оның жұмысын уақытша тоқтатты. Айкинс 1887-1888 жылдары Норкуэйден Гринвейге билікті беруге қатысты, бірақ Манитоба саясатына оның қатысуы шектеулі болды. Бастапқыда өте ықпалды лауазым болған Манитобаның вице-губернаторы лауазымы сол кезде көбінесе рәсімдік сипатта болды және оның алдыңғысы Коушонның кезінде одан да көп болды. Айкинстің өкілеттігі 1888 жылғы 1 шілдеде аяқталды, бірақ ол 1896 жылғы 7 қаңтарға дейін Сенатқа қайта тағайындалмады (қайтадан Онтарио атынан). Ол енді консерваторлық қатарға толыққандай енген, 1904 жылы қайтыс болғанға дейін сенатор болып қалды. Ол Торонтодағы Маунт-Плезант зиратында жерленген.
Отбасы
Джеймс Кокс Айкинс 1845 жылдың 5 маусымында Мэри Элизабет Джейн Сомерсетке үйленді. Ол Торонто қаласындағы Джон Сомерсет, Эсквайрдың жалғыз қызы болды. Ол Виннипег (Манитоба) қаласындағы Әйелдер ауруханасына көмек қоғамын құрған және оның алғашқы президенті болды. Сондай-ақ, ол Виннипегтегі Христиан әйелдер одағын құруға қатысты. Олардың үш ұлы мен екі қызы болды. Мэри Элизабет Джейн 1899 жылдың 25 мамырында қайтыс болды. Олардың ұлдарының бірі, Джеймс те, 20-ғасырдың басында Манитобаның лейтенант-губернаторы қызметін атқарды.