Ұлыбританиядағы қоғамдық тәртіп бұзушыларға қатысты сот тәртібі

Кіріспе

Ұлыбританиядағы азаматтық бұйрықтың түрі

Антиәлеуметтік мінез-құлық бұйрығы (ASBO /æzboʊ/) – Ұлыбританияда дәлелдер негізінде антиәлеуметтік мінез-құлық жасаған адамға қатысты шығарылатын азаматтық бұйрық. Бұл бұйрықтарды 1998 жылы премьер-министр Тони Блэр енгізді және 2014 жылғы 20 қазанда Англия мен Уэльсте «Антиәлеуметтік мінез-құлық, қылмыс және полиция қызметі» заңымен жойылды, бірақ Шотландия мен Солтүстік Ирландияда қолданыла береді. Англия мен Уэльсте ASBO-ның орнына азаматтық тыйымдар мен қылмыстық мінез-құлық бұйрықтары енгізілді. Олар жеке адамдар мен отбасылардың қорқыту, маскүнемдік және зорлық-зомбылық сияқты мінез-құлықтарын қылмыстық жазалар емес, азаматтық тәртіп шаралары арқылы реттеуге бағытталған. Бұйрықтар мінез-құлықты белгілі бір жолмен шектеді, мысалы: белгілі бір аумаққа немесе дүкенге қайта кірмеуге тыйым салу; немесе қоғамдық орындардағы мінез-құлықты шектеу, мысалы, дөрекі сөздер айту немесе алкоголь ішу. Көптеген адамдар ASBO-ны жас құқық бұзушылармен байланыстырады. Олар мақсаты мен енгізілген мерзімі жағынан айыппұлдар және тәртіпсіздік үшін айыппұлдар (PND) және айып төлеу туралы хабарламалар (PCN) сияқты ұқсас жүйелермен тығыз байланысты.

Қабылдау

АСБО бастапқыда көп дау тудырды. Олар «күшті және қағидалы негіздемесіз», үкіметтің құқық пен тәртіп саясатының сәтсіздігіне назар аудару, «институционалды тәртіпсіздікті қалыптастыру рецепті» және «жазалаушы популизмнің символы» ретінде сынға ұшырады. Эндрю Ратерфорд «АСБО әлеуметтік саясатты қылмыстық санатқа енгізудің ерекше айқын мысалы болып табылады» деді. 2005 жылдың 9 маусымында жарияланған MORI сауалнамасы бойынша британ халқының 82% АСБО-ны қолдайды, бірақ олардың тек 39% қазіргі түрінде тиімді деп санайды. 2012 жылы Angus Reid Public Opinion жүргізген сауалнамада британдықтардың тек 8% АСБО-ның Ұлыбританиядағы антиәлеуметтік мінез-құлықты шектеуде сәтті болғанын айтты. Басқа партиялар АСБО жазаларының шектеусіз сипатына алаңдаушылық білдірді, яғни сот АСБО шарттары ретінде не тағайындауына, ал антиәлеуметтік мінез-құлық ретінде не белгіленуіне қатысты шектеулер аз болды. 2005 жылы сыншылар АСБО өтінімдерінің шамамен 3% қабылданбағанын хабарлады. 2007 жылдың шілдесінде Жергілікті өкімет омбудсмені Манчестер қалалық кеңесін көршісінің шағымдарына негізделген, расталмаған хабарламаларға сүйене отырып АСБО бергені үшін сынады, ал Кеңес 2000 фунт стерлинг өтемақы төлеуге келісті. 2005 жылы Ұлттық пробация офицерлері қауымдастығы (NAPO) ұсынған меморандумда «Соттардың АСБО беруінің сәйкессіздігі және оның географиялық лотереяға ұқсас болуы туралы жеткілікті дәлелдер бар. Адамдар АСБО-ны бұзғаннан кейін түрмеге қамалуына алаңдаушылық тудырады, ал бастапқы құқық бұзушылық өзі түрмеге қамауға жатпаған. Сондай-ақ, психикалық денсаулық проблемалары бар адамдарға емдеудің тиімдірек болатынына дәлелдер бар. NAPO пікірінше, Ішкі істер министрлігінің әлеуметтік мінез-құлыққа қарсы бұйрықтарды қолдануын және орындылығын түбегейлі қайта қарау қажет». Шотландияда да ұқсас нәтижелер байқалды. Іс материалдарын қарау көрсеткендей, АСБО алғандардың 55% есірткіге тәуелділік, психикалық денсаулық проблемалары немесе оқу қабілетінің нашарлауымен күресіп жатыр. 2005 жылы Жастар қылмыскерлік топтарын зерттеу Британдық ми жарақаты бар балалар институты көрсеткендей, АСБО-ның 38% маңызды психикалық бұзылулары бар жастарға берілген. Проблемалар: клиникалық депрессия, суицидтік бейімділік, аутизм, психоз, жеке тұлғалық бұзылулар, оқу қабілетінің нашарлауы және АДГҚ; бұл аурулары бар жастарды басқаларға қарағанда төмен мінез-құлық стандартына ұстауға бола ма деген сұрақ тудырды. Алайда, АСБО командаларының зерттеуіне сәйкес, ақыл-ой қабілетінің бұзылуы тек 5% жағдайда анықталды. Бұл үлкен айырмашылық АСБО командаларының көпшілігі психикалық денсаулық проблемаларын ескермегенін көрсетеді, тіпті Ішкі істер министрлігінің АСБО процесінде осал адамдарды қорғау шаралары талап етілсе де. АСБО тиімділігі де күмән тудырды. Парламенттік сауалға жауап ретінде 2005 жылы Англияда АСБО-ның 53,7% бұзылғаны, 2006 жылы 69,4%, ал 2007 жылы 70,3% құрады деп мәлімделді. Ірі қалаларда бұл көрсеткіш одан да жоғары болды: 2007 жылы Манчестерде бұзушылық деңгейі 90,2% жетті. Бұл деңгейдегі бұзушылық қызықты мәселені көтерді. АСБО беруді негіздеу үшін алғашқы талап – антиәлеуметтік мінез-құлық (АСМ) қылмыстық стандартқа сәйкес дәлелденуі керек еді. Екінші талап – бұл бұйрық болашақ АСМ әрекеттерін болдырмау және жәбірленушіге қорғау үшін қажет болуы керек еді. Алайда, екінші талапқа қылмыстық стандарт қолданылмады. Шындығында, Лорд Стейн былай деді: Үкіметтік бағалауларға сәйкес (мысалы, Тұрғын үй зерттеулерінің қорытындысы № 230; DfCLG) АСБО-ны толықтыру үшін енгізілген «АСМ-ге қарсы күреске арналған отбасылық қолдау» (Sin Bin) жобаларында мақсатталған отбасылардың 80% психикалық/денелік денсаулық және оқу қабілетінің нашарлауымен күресіп жатыр; әр бесінші отбасының бірінде баласының зейін тапшылығы және гиперактивтілік бұзылысы болған, ал 60% отбасы АСМ құрбаны деп танылған. Жоба жетекшілері көптеген отбасыларды көршілік дауларда «күнәкар ететін оңай нысана» ретінде сипаттады. HRS 230 АСБО саясатын және тергеу рәсімдерін қайта қарауды қажет етіп, процестің барлығын әділ етуге шақырды. Ұлттық әлеуметтік зерттеулер орталығының 53 жобаны зерттеуі көрсеткендей, психикалық денсаулық проблемалары бар балалардың 42% АДГҚ немесе гиперактивтілікке шалдыққан, ал 29% депрессияға немесе стресске ұшыраған. Ересектердің 69% депрессияға шалдыққан. Ұлыбританияда АСБО кейде жастар арасында мәртебе белгісі ретінде қарастырылатыны сынға ұшырады. Англия мен Уэльстегі ең ірі қылмыстық-құқықтық қайырымдылық ұйымы Nacro екі есеп жариялады: біріншісі АСБО-ның қымбатқа түсуіне және алуға уақыт кететініне байланысты сәтсіздікке ұшырағанын мәлімдеді; екіншісі соттардың оны тым асығыс пайдалануын сынады, ал басқа баламалар әлі қолданылмаған.

From their inception, ASBOs were controversial. They were criticised as being "without strong and principled justification", a distraction from the failure of the government's law and order policies, a "recipe for institutionalised vigilantism", and an "emblem of punitive populism". Andrew Rutherford commented that the "ASBO provides a particularly striking example of the criminalisation of social policy". A MORI opinion poll published on 9 June 2005 found that 82% of the British public were in favour of ASBOs; however, only 39% believed they were effective in their current form. A 2012 survey by Angus Reid Public Opinion showed that only 8% of Britons believed ASBOs had been successful in curbing anti social behaviour in the UK. Other parties voiced concerns about the open ended nature of ASBO penalties—that is, there was little restriction on what a court was able to impose as the terms of the ASBO, and little restriction on what could be designated as antisocial behaviour. In 2005, critics reported that around 3% of ASBO applications had been turned down. In July 2007, the Local Government Ombudsman published a report criticising Manchester City Council for serving an ASBO based purely on uncorroborated reports of nuisance by a neighbour, and the Council agreed to pay £2000 in compensation. A 2005 memorandum submitted by the National Association of Probation Officers (NAPO) asserted that "there is ample evidence of the issuing of ASBOs by the courts being inconsistent and almost a geographical lottery. There is great concern that people are being jailed following the breach of an ASBO, where the original offence was itself non imprisonable. There is also evidence that ASBOs have been used where people have mental health problems where treatment would be more appropriate. In NAPO's view, the time is right for a fundamental review of the use and appropriateness of Anti social Behaviour Orders by the Home Office." Similar results were found in Scotland. A casefile review showed that 55% of those given ASBOs had substance use disorders, mental health, or learning disability problems. In 2005, a survey of Youth Offending Teams by the British Institute for Brain Injured Children showed that 38% of ASBOs went to young people with significant mental disorders. Problems included: clinical depression, suicidal tendencies, autism, psychosis, personality disorders, learning disabilities, and ADHD; this raised the question of whether young people with these illnesses should be held to a lower standard of behaviour than others. By contrast, the same survey of ASBO teams gave only a 5% reported incidence of mental impairment. This massive difference suggests that most ASBO teams did not take into account mental health problems, even though the Home Office safeguards for vulnerable people in the ASBO process required it. ASBO effectiveness was also questioned. In response to a House of Commons question, it was stated that 53.7% of ASBOs were breached in England in 2005; 69.4% in 2006; and 70.3% in 2007. In large cities, rates could be higher: the breach rate in Manchester reached 90.2% in 2007. This level of breaching raised an interesting issue. The first test to justify the issuing of an ASBO was that anti social behaviour (ASB) had been proved to the criminal standard. The second test was that the order was necessary to prevent future acts of ASB, and provide protection to the victim(s). However, the criminal standard was not applied to the second test. Indeed, Lord Steyn stated:

According to government evaluations (e. g. Housing Research Summary No. 230; DfCLG) in the "ASB Intensive Family Support" (Sin Bin) projects introduced to supplement ASBOs, 80% of the families targeted had serious mental/physical health and learning disability problems; one in five families had children affected with attention deficit hyperactivity disorder, and 60% of the families were recognised as victims of ASB. Project managers described many families as "easily scapegoated" in neighbour disputes. HRS 230 called for a review of both ASBO policy and investigation procedures in order to make the whole process fairer. A later study of 53 projects by the National Centre For Social Research noted that 42% of children with mental health problems were reported to have ADHD or hyperactivity, and 29% were reported with depression or stress. Amongst adults, 69% had depression. In the UK, there was criticism that an ASBO was sometimes viewed as a badge of honour by the youth. Nacro, the biggest criminal justice related charity in England and Wales, published two reports: the first claimed that ASBOs were a failure, due to being costly and slow to obtain; and the second criticised their use by the courts, with assertions that they were being used too hastily, before alternatives had been tried.