Кіріспе

Негізсіз сот процесін қозғау немесе қорлау мақсатында сот процесін бастау

Барратри (Barratry, ежелгі француз тілінен ("алдау, хиле") – бұл жалпы құқық бойынша, негізсіз сот процесін қозғауға немесе ынталандыруға тым құлшынып кірісетін адамдар жасаған қылмыстық құқық бұзушылықты сипаттайды, немесе пайда табу немесе қорлау мақсатында қайталап немесе тұрақты түрде сот процесін бастайтын адамдар. Барратри кейбір юрисдикцияларда қылмыс болып саналса да, көбінесе көне және қолданыстан шыққан деп жойылды. Егер барратри сот процесі сыншыларды үнсіздікке мәжбүр ету мақсатында деп табылса, онда ол қоғамдық қатысуға қарсы стратегиялық сот процесі (SLAPP) деп аталады. Барратри заңдары жоқ юрисдикцияларда SLAPP заңдары болуы мүмкін.

Австралия

Австралияда "барратри" термині көбінесе бекер немесе мазалауға бағытталған сот ісін ашушының бірінші мағынасында қолданылады. Бұл түсінік Австралияда қолданыстан шығып қалды.

Жаңа Оңтүстік Уэльс

Жалпы бараттық қылмыс 1993 жылғы Бақылау, Чамперти және Бараттықты жою туралы заңның 4А-тармағымен Жаңа Оңтүстік Уэльс штатында жойылды.

Виктория

Жалпы бараттор болу құқық бұзушылығы 1969 жылғы Ескірген құқық бұзушылықтарды жою туралы заңның 2-тармағымен Викторияда жойылды.

Канада

Канадада барратрия, соттың беделін түсіру және парламенттің беделін түсіруден басқа барлық ортақ құқық қылмыстарымен бірге, 1953 жылы Қылмыстық кодекстің жаңа редакциясымен жойылды.

Англия мен Уэльс

Англия мен Уэльсте жалпы құқық бойынша «жалпы барратор» қылмысы 1967 жылғы Қылмыстық құқық туралы заңның 13(1)(а) тармағымен жойылды.

Тарих

Англия заңы бойынша, жалпы барратор болу – құқық бұзушылық болды. Бұл – қылмыс саналды. Ол “соттарда немесе олардың сыртында дау-жанжал тудыруға” байланысты. Қылмыс жасады деген айыппен ұсталған адамдарға қатысты қудалау жүргізілгені белгісіз. 1966 жылы Заң комиссиясы осы құқық бұзушылықты жоюды ұсынды. Комиссия бұл құқық бұзушылық үшін “көп жылдар бойы” қудалау болмағанын және айыптауға жататын қылмыс ретінде ол “толыққанды ескіргенін” мәлімдеді. Техаста барратри – алғашқы рет сотталғанда қылмыс, ал қайталап сотталғанда – аса ауыр қылмыс. Калифорния Қылмыстық кодексінің 158-бабы: “Жалпы барратри – негізсіз сот ісін қозғау тәжірибесі және ол алты айдан аспайтын мерзімге округтік түрмеде жазалауға және бір мың доллардан (1000 АҚШ доллары) аспайтын айыппұл салуға жазаланады”. Калифорния Қылмыстық кодексінің 159-бабы: “Ешбір адам кем дегенде үш рет сотқа шағымдануын және бұрыс ниетпен, мазалау және ашуландыру мақсатымен іс қозғауын дәлелдемесе, жалпы барратрилік үшін кінәлі деп танылмайды”. Вашингтон штатының қайта жаңартылған кодексі 9.12.010: “Егер адам өз атынан немесе басқа біреуді осы штаттың кез келген сотында заңға немесе әділеттілікке қатысты жалған талап ашуға итермелесе, соның нәтижесінде сотталушыны мазалап немесе қорқытып, немесе іс жүзінде сот процесі емес, бірақ соған ұқсайтын кез келген құжатты немесе қағазды жіберсе, ол қылмыстық құқық бұзушылық жасаған болып есептеледі; егер құқық бұзушы адвокат болса, оған қоса ол осы штатта заңгерлік қызмет атқарудан шеттетілуі мүмкін”. АҚШ Жоғарғы Соты NAACP v. Button 371 U.S. 415 (1963) ісінде Вирджиния штатының барратри, шамперти және ұстауға қатысты заңдарын жоққа шығарды. Вермонт штатының заңдары, 13-тарау, 701-бап: “Жалпы барратор болып табылған адам 50,00 доллардан аспайтын айыппұл төлейді және оның жақсы мінез-құлқы үшін кемінде бір жылға жеткілікті кепілдік беруге міндетті болады”.