Кіріспе
Канадалық қаржы институты
Кертис Стендж (президент және бас директор)
Джоан Герц (төраға)
Curtis Stange (President & CEO)
Joan Hertz (Chair)
| сала = Қаржылық қызметтер
| өнімдер = Бөлшек және бизнес қаржылық қызметтер, байлықты басқару
| кіріс = 1,78 млрд. канад доллары (2021)
| таза кіріс = 210,53 млн. канад доллары (2021)
| products = Retail and business financial services, Wealth Management
| revenue = Can$1.78 billion (2021)
| net income = Can$210.53 million (2021)
1938 жылы Альберта қазыналық бөлімшелері ретінде құрылған ATB Financial тек Альбертада жұмыс істейді және 800 000-нан астам Альберта тұрғыны мен кәсіпорнына қаржылық қызметтер көрсетеді. Бұл Солтүстік Америкадағы ең ірі мемлекеттік банк және Альберта провинциясындағы ең ірі қаржы институты. Бас кеңсесі Эдмонтон қаласында орналасқан ATB Financial компаниясында 5000-нан астам қызметкер жұмыс істейді. ATB – жарғылық банк емес, яғни ол Канаданың Банк заңына және оған қоса берілген ережелерге сәйкес федералды үкімет тарапынан реттелмейді. ATB толығымен Альберта үкіметімен реттеледі, ол ATB Financial заңы мен оған қоса берілген ережелерге сәйкес келеді; заңнама банктер мен басқа да федералды түрде тіркелген қаржы институттарын басқаратын заңдарға, ережелерге және нұсқауларға негізделген. ATB Канаданың сақтандыру депозиттер корпорациясының немесе Альбертаның провинциялық Кредиттік одақтар депозиттерін кепілдендіру корпорациясының мүшесі емес; депозиттерге Альберта үкіметі толық кепілдік береді. ATB Financial Канаданың ірі құндылықтарды аудару жүйесіне қатысатын он бес қаржы институтының бірі болып табылады.
Өмірбаян
Альбертаның қазыналық филиалдары 1938 жылы премьер-министр Уильям Аберхарттың әлеуметтік несие үкіметімен құрылды, оның тамыры 1917 жылы Батыстың қанағаттандырылмаған несие талаптарынан туындаған саяси толқуларға дейін барып жетеді. ATB Financial құрылғанға дейін Аберхарт пен әлеуметтік несие 1935 жылғы Альберта сайлауындағы толқу толқынында билікке келді, бұл оқиға Біріккен фермерлердің премьері Джон Эдвард Браунлиге қатысты жанжалдардан кейін болды. Аберхарттың үкіметі Ұлы депрессиядан қиындық көріп, провинцияда радикалды ақша реформасын, сондай-ақ федералды үкіметтен және негізінен Торонто мен Монреальде орналасқан қаржы институттарынан үлкен экономикалық тәуелсіздікті іздеді. Алайда, екі жыл ішінде Аберхарттың үкіметі уәде етілген реформаларды іске асыра алмады, бұл үкіметті үш даулы қаржы реформалық заңды қабылдауға мәжбүрлеген артқы қатардағы депутаттардың наразылығына әкелді. Альбертаның несие реттеу туралы заңы барлық банкирлерге әлеуметтік несие комиссиясынан лицензия алуды талап етті, Банк қызметкерлерінің азаматтық құқықтары туралы заң лицензиясы жоқ банктер мен олардың қызметкерлеріне азаматтық іс қозғауға тыйым салды, ал Сот жүйесін өзгерту туралы заң Альберта заңдарының конституциялық заңдылығына сотта күдіс тудыруға тыйым салды. 1937 жылдың тамызында федералды үкімет үш заңның барлығын жойды. Канаданың Жоғарғы соты федералды үкімет ұсынған сұрақтарға жауап беріп, мұндай жоюдың заңды екендігі туралы бірауыздан шешім шығарды. Аберхарт үш жаңа заң жобасымен қайта келді: Банк салық салу туралы заң (1-жоба), банктердің төленген капиталы мен резервтік қорына жазалаушы мөлшерлемелер бойынша провинциялық салықтар салу; Альбертаның несие реттеу туралы заңы, 1937 (8-жоба), бұрынғы жойылған заңға ұқсас, бірақ барлық «несие мекемелерін» қамтиды; және Нақты жаңалықтар мен ақпарат туралы заң (9-жоба), газеттерден әлеуметтік несие кеңесі дұрыс емес деп санайтын жаңалықтардың «түсіндірмелерін» басып шығаруды, олардың көздерін талап бойынша ашуды және провинциялық үкіметке кез келген газетті, белгілі бір автордың кез келген мақаласын немесе белгілі бір көзді пайдаланған кез келген мақаланы жариялауға тыйым салуға рұқсат беруді талап етеді. Үш заң жобасының барлығы вице-губернатор Джон Боуэнмен сақталды, ал федералды үкімет Жоғарғы сотқа анықтамалық сұрақтар қойды. «Альберта заңдарына қатысты мәселе» бойынша Жоғарғы сот үш заң жобасының барлығын «компетенциядан тыс» деп таныды.
Құрылу
Аберхарт ірі банктер жабылған шағын қауымдастықтарда банктік қызметтердің бір бөлігін қамтамасыз ететін Мемлекеттік несие үйін құруға ұмтылды. Кейіннен, 1938 жылдың тамыз айының соңы мен қыркүйек айының басында, Жоғарғы сотта Әлеуметтік несиелік ақша реформаларының жеңілісінен кейін Аберхарт үкіметі бірқатар қаулылар арқылы Альберта қазыналық филиалдарын құрды. Аберхарт үкіметі Қазыналық департаментке «облыстық қазыналықтың филиалдарын» құруға рұқсат берді және алғашқы Альберта қазыналық филиалы 200 000 долларлық провинциялық қаражат есебінен 1938 жылдың 29 қыркүйегінде Рокки-Маунтин-Хаус қаласында ашылды, ал келесі күні Эдмонтон, Эндрю, Гранде-Прери, Киллам және Сент-Пол қалаларындағы филиалдар да ашылды. Қазыналық филиалдардың алғашқы қызметкерлері банктік тәжірибесі бар провинциялық мемлекеттік қызметкерлер болды, олардың көпшілігі провинциялық салықты жоюдан кейін Қазыналық департаменттің Салық бөлімінен ауыстырылды. Банктік қызметтерден басқа, қазыналық филиалдары үкіметтік кеңселер мен үгіт-насихат орталықтары ретінде де жұмыс істеді. Аберхарт үкіметі қазыналық филиалдарды 1935 жылы Әлеуметтік несие үкіметі уәде еткен азаматтарға дивиденд төлеуге бағытталған «Уақытша бағдарламаны» іске асыру үшін пайдалана алды. Бағдарламаның уақытша екенін көрсететін атауы, Альбертада толыққанды Әлеуметтік несие жүйесі құрылғанға дейін сақталады. Уақытша бағдарлама аясында қазыналық филиалдар провинциядағы қатысушы саудагерлерден тауар сатып алуға болатын, айналымға жарамсыз аударым купондарын шығарды. Альбертада ішінара өндірілген тауарларды сатып алған тұтынушылар есептік жазбаларына 3 пайызға дейін «бонус» алатын болды, егер тұтынушылардың ай сайынғы сатып алуларының үштен бірі «Альбертада жасалған» болса, толық бонус (аударым купондары түрінде) төленді. «Альбертада жасалған» бағдарламасы ішкі нарықтағы сұранысты арттыруда тиімді болмады, себебі тұтынушылар бір ай ішінде төменгі шегіне оңай жете алды. Осыған жауап ретінде, 1941 жылдың ақпан айында Альбертада жасалған өнімдерге қатысты шектің деңгейі жартысына дейін көтерілді. Аударым купондарын провинциялық үкіметке, соның ішінде салықтарға, лицензиялық алымдарға және басқа провинциялық қарыздарға төлем жасау үшін де пайдалануға болады. Аударым купондары жүйесі 1936 жылы азаматтарға дивиденд төлеудің бұрынғы әрекетіне – табыстылық сертификаттарын беруге қарағанда тиімдірек болды. Қазыналық филиалдар Альберталықтар арасында танымал болды, нәтижесінде үкімет 1939 жылдың маусым айына дейін 22 филиал мен 270 филиалдық агенттік құрды. Қазыналық филиалдары 1941 жылы алғаш рет несие беруге уәкілеттік алды, оны Қазыналық филиалдарының бастығы бақылайтын орталықтандырылған «несие комитеті» бекітті. Несиелік қызметтерге кеңейту бөлшек саудадағы беделін нығайту үшін қажет болды, себебі қазыналық филиалдарымен жұмыс істейтін көптеген саудагерлер несиеге қол жеткізуді қамтамасыз ету үшін басқа банкте жеке шот ашты. 1943 жылға дейін тек 1,5-3 пайыздық сыйақымен мерзімді жинақ шоттары және автомобиль, аңшылық және балық аулау лицензияларын сату қызметтері ғана ұсынылды. Сонымен қатар, үкімет қолма-қол ақшаны алу үшін тұтынушылардан екі пайыздық айыппұл алды, бұл Альберталықтарды филиалдардан капиталдың ағылып кетпеуін қамтамасыз ету үшін айналымға жарамсыз аударым купондарын пайдалануға ынталандыру үшін жасалды. Саудагерлерге ваучерлер арқылы сатылған тауарларды ауыстыру үшін белгілі бір сомада қолма-қол ақша алуға рұқсат берілді. Саудагердің жылдық пайда маржасын пайызбен есептеп, оны 100 пайыздан алып тастау арқылы саудагердің айыппұлсыз ала алатын қолма-қол ақша сомасын анықтау үшін формула әзірленді (мысалы, 10% маржа 100% -дан кем дегенде 90% соманы айыппұлсыз алуға болады). Негізгі ставканы есептеу жүйесі қиын деп танылды және 1941 жылдың ақпан айында Өнеркәсіп және еңбек департаменті құрастырған, сатылған өнімдер мен қызметтердің түріне және бизнес орналасқан жеріне негізделген орталықтандырылған тізіммен ауыстырылды. 1942 жылдың басында уақытша бағдарлама бойынша 7125-тен астам саудагер тіркелді. Мемлекеттік қызметкерлерге жалақысының бір бөлігі қазыналық филиалдарының купондарымен төленді, жалғыз басты қызметкерлер, жесірлер мен жесірлер жалақысының 15 пайызын купон түрінде алды. Некеде тұрған қызметкерлерге жалақысының 15-25 пайызы купон түрінде төленді, есептеу барлық шегерімдерден кейін жасалды. Бұл саясат қызметкерлерді басқа банктердің орнына осы қызметті пайдалануға ынталандырды. Бонус жүйесі 1945 жылдың сәуір айында тоқтатылды және бағдарлама кезеңінде жиналған бонус мөлшерін жабу үшін провинцияның жалпы кіріс қорынан 480 738 доллар төленді. Қазыналық филиалдар табысты болды, себебі 1946 жылға қарай салымдар 24 миллион долларға жетті, ал 1950 жылға қарай 45 қазыналық филиалы, алты кіші филиалы және 110 агенттігі болды, онда 331 қызметкер жұмыс істеді.
1950-1960 жылдардағы өзгерістер
1955 жылғы Альберта сайлауы кезінде қазыналық бөлімдер заң шығарушы жиналыстың мүшелеріне (МЛА) несие беруде артықшылықтар көрсеткені, сондай-ақ провинциялық үкіметке қарызы бар фирмаларға артықшылықты келісімшарттар бергені туралы айыптауларға ұшырады. Қазыналық бөлімдер бірнеше жол құрылысы компанияларына маңызды несиелер берді, оның ішінде Спарлинг Дэвис фирмасына 4,5 миллион доллар несие берілді, бұл қазыналық бөлімдердің жалпы несиелерінің 20 пайызынан асты. Премьер-министр Эрнест Мэннинг 1955 жылғы сайлаудың алдындағы күні қазыналық бөлімдердің несие беру тәжірибесін тексеру үшін Корольдік комиссия құруға мәжбүр болды, комиссияны Хью Джон Макдональд және Джеймс Махаффи басқарды. Комиссияға шектеулі өкілеттік берілді және үкіметтің немесе қазыналық бөлімдердің тиісінше басқарудағы кемшіліктері немесе заңбұзушылықтарын растайтын ешқандай дәлел табылмады. Комиссия құрылғанға дейін үкімет 1955 жылы заң жобасын ұсынып, бұл айыптауларға жауап берді, ол МЛА-ларға қазыналық бөлімдерден несие алуға тыйым салды. 1967 жылы Әділет судьясы Дана Портер басқарған Банктік және қаржы жөніндегі Корольдік комиссия Канада банктері үшін сақтандыру жүйесін енгізуді ұсынды. Содан кейін 1969 жылы Альбертаның 16-шы заң шығарушы жиналысы қазыналық бөлімдердің депозиттеріне провинциялық кепілдік берген «Қазыналық бөлімдердің депозиттеріне кепілдік беру туралы» заңды қабылдады.
Мұнай мен газдың өркендеуі мен құлдырауы
Альберта экономикасы 1970 жылдары және 1980 жылдардың басында мұнай бағасының өсуіне байланысты айтарлықтай өсті. Қазыналық бөлімдер берген жалпы несиелер 1950 жылы 10,6 миллион доллардан 1981 жылға қарай 1,9 миллиард долларға дейін өсті. Дегенмен, айтарлықтай өсімге қарамастан, гүлдену мәңгілік болмады. 1980 жылдардың басында Альбертаның барлық салалары жоғары пайыздық ставкалар, әлемдік тауар бағасының төмендеуі және Ұлттық энергетикалық бағдарлама салдарынан қиындықтарға тап болды. Қазыналық бөлімдер де бұл қиындықтан тыс қалмады, 1983 жылы бес жыл қатарынан алғашқы шығынды көрсетті. 1985 жылы Canadian Commercial Bank және Northland Bank банктерінің құлауымен бірге басқа да аймақтық қаржы институттары да зардап шекті. 1989 жылға қарай Қазыналық бөлімдердің жинақталған дефициті 150 миллион канад долларын құрады. 1980 жылдардың соңында Питер Поклингтонның Gainers Foods және Гермезиан ағайындарының West Edmonton Mall сияқты клиенттері несиелерін төлемегеннен кейін ATB жанжал ошағына айналды. Қазыналық бөлімдер 1980 жылдардың басында инновациялық жолға түсті, 1983 жылы Канадалық төлемдер қауымдастығына қосылу арқылы чектерді өңдеуге мүмкіндік алды, сондай-ақ ауыл шаруашылығы клиенттері үшін пайыздық ставкадан қорғау саясатын әзірледі және үкіметтің тұрғын үй ипотекалық бағдарламасы атынан арнайы төлемдер жасады. 1984 жылы Қазыналық бөлімдер Citibank-пен серіктестікке отырып, АҚШ долларындағы жинақ шоттарын ұсынды. 1989 жылы банкоматтар енгізілді, ал 1990 жылы Қазыналық бөлімдер телефон арқылы банк қызметтерін ұсынатын алғашқы канадалық қаржы институты атанды.
1990 жылдар
1990 жылдары үкімет Альбертаның қазыналық бөлімшелерін Канаданың жеке капиталды банктерімен бәсекелесе алатын қаржы институтына айналдыру ниетімен реформалады. 1980 және 1990 жылдары саяси мақсаттағы жоғары тәуекелді несиелер қазыналық бөлімшелердің қаржылық тұрақтылығын күйретіп, халықтың сенімі шайқалды, оның ішінде 1996 жылы 100 миллион долларлық заласы болды. 1994 жылы Альбертада 142 қазыналық бөлімше, 125 агенттік, 3000 қызметкер және 80 автоматтiк банкомат болды. Клайн үкіметі Гордон Флиннді қазыналық бөлімшелердің жұмысын қарауға тағайындады, ол үлкен дербестік, қаржылық жауапкершілік шараларын және директорлар кеңесін құруды қоса алғанда, бірқатар өзгерістерді ұсынды. Флинннің ұсыныстарын бұрынғы федералды қаржы министрі Дон Мазанковский басқарған жұмыс тобы қарады, ол ATB операциялары үшін тоғыз қосымша ұсыныс берді. Мазанковский үкіметтің мемлекеттік саясаттың мақсаттары мен институттың бағалау көрсеткіштерін нақтылауды, ATB-ның үкіметтен тәуелсіз жұмыс істеуін, директорлар кеңесімен басқаруын, басқа жеке сектор банктерімен тең қаралуын, ATB-ның қазіргі заманғы банктермен бәсекелесуіне мүмкіндік беру үшін жаңғыртуын, жаңа және қажетті қаржылық қызметтер мен өнімдер ұсынуын, пайдаға бағытталған бағдарламаларды ұсынуын, шығындарды бақылауға және пайда табуға ұмтылуын, сондай-ақ жеке секторға ұқсас жауапкершілік жүйесіне бағынуын ұсынды. 1996 жылы провинциялық қазынашы Джим Диннинг үкімет тағайындаған мүшелерден тұратын тәуелсіз директорлар кеңесін құру туралы заң жобасын ұсынды. 1997 жылдың 8 қазанында ATB ресми түрде тәуелсіз провинциялық мемлекеттік корпорацияға айналды. Мемлекеттік корпорацияның ресми атауы 2017 жылға дейін өзгермеді. ATB 2008 жылғы қаржы дағдарысынан зардап көрді, оның кесірінен 1,2 миллиард доллардан астам банктік емес активтермен қамтамасыз етілген коммерциялық қағаздар сатуға қойылды. Қаржы дағдарысы 2008 және 2009 жылдары 253 және 225 миллион долларлық несиелік шығындарды ескеруге мүмкіндік берді. Альбертаның бас аудиторы жоғалған бағалы қағаздар бойынша жеткіліксіз сақтық шараларына себепкер болған дұрыс емес ынталандырулар болуы мүмкін екенін атап өтті. Прогрессивті консервативті үкімет 2009 жылдың шілдесінде қаржы министрі Айрис Эванс ATB-ның балансын нығайтуға бағытталған бірқатар мемлекеттік бағдарламаларды жариялады, оның ішінде 600 миллион долларлық номиналды капитал және капиталдың жеткіліктілігіне қойылатын талаптарға өзгерістер енгізілді. 2015 жылы Жаңа демократиялық үкімет шағын және орта бизнестің несие алу мүмкіндіктерін арттыру мақсатында ATB Financial-ді қосымша 1,5 миллиард долларға капиталдандырды. 2021 жылы Fast Company ATB Financial-ді инноваторлар үшін 100 үздік жұмыс орнының бірі деп таныды: https://www.fastcompany.com/best-workplaces-for-innovators/2021?view=1 халықаралық санатында. Калгариде орналасқан, оның үш жылдық инкубаторы – ATB Ventures: https://www.fastcompany.com/90659111/best-workplaces-innovators-2021-international.
Батыс Эдмонтон сауда орталығындағы жанжал
1998 жылы ATB банктің бұрынғы басқарушысы мен Гермезиан отбасына қарсы сотқа шағымданып, отбасының банк шенеунігіне West Edmonton Mall үшін коммерциялық тұрғыдан негіссіз несие кепілдемесін беру үшін пара бергенін мәлімдеді. Даулы несиелер – 65 миллион долларлық 30 жылдық пайызсыз несие және Торонто Доминион Банкі берген 353,5 миллион долларлық несиеге толық кепілдік, екеуі де 1994 жылдың 31 қазанында берілген. Несие шартында дивиденд төлеуді жалғастыруға рұқсат беру, ATB-ға 20 жыл бойы сотқа шағымдануға тыйым салу, сондай-ақ Гермезиан отбасына 99 жылға сауда орталығын басқару құқығын беретін жалдау шарты сияқты ерекше жеңілдіктер көзделген. Бұрынғы басқарушы қаржыландырудың премьер-министр Ральф Клейн мен басқа да провинциялық саясаткерлердің бұйрығымен жүзеге асырылғанын айтты, бірақ бас аудитор жүргізген тергеу үкіметтік нұсқаулардың ешқандай дәлелін таппады. Сот ісі 2002 жылдың желтоқсан айында келісіммен аяқталды, келісім шарттарының мәліметтері құпия сақталды.
Жекешелендіру
Өзінің тарихы бойы ATB Financial Альбертадағы жекешелендіруді жақтаушылар үшін маңызды кандидат болып келді. Премьер-министр Ральф Клейннің басшылығымен Альберта үкіметі мемлекеттік корпорациялар мен қызметтерді жекешелендіруге кірісті. Клейннің "үкіметті бизнестен шығару" қағидасы, оған ұқсас жеке компаниялармен бәсекелесетін бірнеше мемлекеттік кәсіпорынға қатысты. АТБ қаржы институты ретінде, бекітілген банктермен және несие одақтарымен бәсекелесті, осылайша жекешелендірудің басты нысанына айналды. Гордон Флинн басқарған үкіметтік сараптама жекешелендіруді ұсынды; алайда, Прогрессивті консервативті партияның ауылдық қанаттарының қолдауы және 1990 жылдардың соңындағы Батыс Эдмонтон сауда орталығына қатысты жоғары беделді сот процесі АТБ құнына елеулі бейсіздік туғызды, нәтижесінде жекешелендіру жоспарлары тоқтап қалды. 2018 жылғы есебінде Паркленд институты, толыққанды мемлекеттік бақылаудағы қаржы институты арқылы Альберта үкіметіне қолжетімді саясатты ескере отырып, ATB Financial жекешелендіруіне қарсылық білдірді. Паркленд институты АТБ-ны альберталықтарға төмен қысқартылған бағада қаржы ұсыну, әлеуметтік тұрғын үйді қаржыландыру, климаттық өзгерістерге қарсы күресті қаржыландыру, мемлекеттік қарызды сатып алу және ауыл шаруашылығының өсуін қамтамасыз ету үшін пайдалануға болатынын айтты. Паркленд институты сонымен қатар АТБ-ның кең ауылдық және шалғайдағы филиалдар желісіне байланысты жекешелендіруге қарсы тұрды, мұндай желі ұқсас мандатсыз дәстүрлі банк үшін экономикалық тұрғыдан тиімді болмас еді. 2019 жылдың наурыз айында Қаржы министрі Джо Сейси Альберта үкіметі Scotiabank-тен ATB Financial-ды сатып алу туралы толық ұсыныс алғанын мәлімдеді; алайда, Сейси АТБ-ны жекешелендіру үшін ұсынылған соманы жарияламады.
Қаржылық
2018 жылдың 24 мамырына қарай, ATB-ның активтері 51,9 миллиард доллар, салымдары 32,7 миллиард доллар, берген несиелері 44,1 миллиард доллар және таза кірісі 274,6 миллион долларды құрады.