Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Қардан салынған баспана түрі. Иглу (инуит тілдерінде: iglu, инуктитут тілінде ᐃᒡᓗ (көпше түрі: igluit ᐃᒡᓗᐃᑦ)), қар үйі немесе қар шатыры деп те аталады, бұл жарамды қардан салынған баспана түрі. Иглулар көбінесе барлық инуиттермен байланысты болғанымен, оларды дәстүрлі түрде Канаданың Орталық Арктикасы және Гренландияның Каанаак аймағындағы халық ғана қолданған. Басқа инуиттер өз үйлерін жылы ету үшін қарды пайдаланған, ал үйлерін кит сүйектері мен терілерден салған. Қарды пайдалану себебі – оның ішіндегі ауа қуыстары оны жылуды сақтайтын материалға айналдырады. Сыртта температура өте төмен болуы мүмкін, бірақ ішінде дене жылуының арқасында температура шамамен +20 градусқа дейін жете алады.
Type of shelter built of snow
An igloo (Inuit languages: iglu, Inuktitut syllabics ᐃᒡᓗ (plural: igluit ᐃᒡᓗᐃᑦ )), also known as a snow house or snow hut, is a type of shelter built of suitable snow. Although igloos are often associated with all Inuit, they were traditionally used only by the people of Canada's Central Arctic and the Qaanaaq area of Greenland. Other Inuit tended to use snow to insulate their houses, which were constructed from whalebone and hides. Snow is used because the air pockets trapped in it make it an insulator. On the outside, temperatures may be as low as , but on the inside, the temperature may range from when warmed by body heat alone.
Номенклатура
Инуит тілдерінде "иглу" сөзі (көпше түрі – иглут) кез келген материалдан салынған үй немесе мекенжай үшін қолданылуы мүмкін. Бірақ инуит мәдениетінен тыс жерлерде "иглу" сөзі қанағаттандырылған қардан жасалған, көбінесе күмбез пішіндес баспаналарды ғана білдіреді. Канадалық Арктика аймағындағы бірнеше инуит тілінің диалектілері (Сиглитун, Инуиннактун, Натсилингмиутут, Кивалик, Солтүстік Баффин) барлық ғимараттарды, оның ішінде қар үйлерін де белгілеу үшін "иглу" сөзін қолданады, және бұл термин Нунавут үкіметі тарапынан да қолданылады. Бірақ Нунавуттың Иглулик аймағында қолданылатын диалект мұнда басқаша. Бұл аймақта "иглу" сөзі басқа ғимараттар үшін қолданылады, ал қар үйін белгілеу үшін "иглувияқ" (көпше түрі – иглувияйт, иннуктитут әліпбиімен: ᐃᒡᓗᕕᔭᖅ) сөзі қолданылады.
In the Inuit languages, the word iglu (plural igluit) can be used for a house or home built of any material. Outside Inuit culture, however, igloo refers exclusively to shelters constructed from blocks of compacted snow, generally in the form of a dome. Several Inuit language dialects throughout the Canadian Arctic (Siglitun, Inuinnaqtun, Natsilingmiutut, Kivalliq, North Baffin) use iglu for all buildings, including snowhouses, and it is the term used by the Government of Nunavut. An exception to this is the dialect used in the Igloolik region of Nunavut. Iglu is used for other buildings, while igluvijaq, (plural igluvijait, Inuktitut syllabics: ᐃᒡᓗᕕᔭᖅ) is specifically used for a snowhouse.
Түрлері
Иглудың үш дәстүрлі түрі бар. Әрқайсысының мөлшері кішкентайдан үлкенге дейін әртүрлі болып келеді және әртүрлі мақсатта қолданылады. Орташа мөлшерлі иглулар жартылай тұрақты, отбасылық тұрғын үй ретінде пайдаланылды. Мұндай үйлерде әдетте бір немесе екі отбасы тұратын. Көбінесе, шағын аумақта бірнеше иглу орналасып, инуиттердің ауылын құрады. Ең үлкен иглулар көбінесе екі-екіден салынатын. Олардың бірі арнайы шаралар үшін, ал екіншісі тұруға арналған үй болып салынды. Мұндай үлкен иглуда бес бөлмеге дейін және 20 адамға дейін сыйып тұруға болатын. Үлкен иглу бірнеше кіші иглулардан, олардың туннельдері арқылы байланысып, сыртқа ортақ кіреберіс жасау арқылы құрылуы мүмкін. Бұл үлкен иглулар қоғамдық тойларды және дәстүрлі билерді өткізу үшін қолданылды. Жеке қар кірпіштері жерден ара және пышақ тәрізді құралдармен кесіледі. Олар бастапқыда төрт қырлы пішінде кесіледі. Бірақ кейіннен қар кірпіштерін бес немесе алты қырлы етіп кесу арқылы құрылымдық байланысты күшейтіп, Инка империясының сәулетінде қолданылған тастарға ұқсас етеді. Иглу қардың қысылуынан уақыт өте келе біртіндеп қысқарады. Құдлик (qulliq, тас шам) арқылы үлкен жалын жасап, ішкі кеңістікті қысқа мерзімге қатты қыздыру арқылы қабырғаларды сәл ерітіп, тұрақтандырады. Дене жылуы да жеткілікті, бірақ бұл процесс баяу. Еріген қар қайта қатып мұз қабатын құрайды, ол иглудың беріктігіне қосымша үлес қосады. Ұйықтау алаңы – көтеріңкі орналасқан жер. Жылы ауа жоғары көтеріліп, салқын ауа төмен жиналатындықтан, кіреберіс аймағы салқын тұзақ ретінде қызмет етеді, ал ұйықтау аймағы пештен, шамнан, дене жылуынан немесе басқа да құрылғылардан туындаған жылуды сақтайды. Орталық инуиттер, әсіресе Дэвис бұғазы маңындағылар, тұрғын үйдің ішкі жағын терімен қаптады, бұл температураны шамамен дейін арттыруға мүмкіндік берді.
There are three traditional types of igloos. Each has a different size from small to large and is used for a different purpose. Intermediate sized igloos were for semi permanent, family dwelling. This was usually a single room dwelling that housed one or two families. Often there were several of these in a small area, which formed an Inuit village. The largest sized igloos were normally built in groups of two. One of the buildings was a temporary structure built for special occasions, while the other one was built nearby for living. These large igloos could have up to five rooms and house 20 people. A large igloo could be constructed from several smaller igloos attached by their tunnels, giving common access to the outside. These large igloos were used to hold community feasts and traditional dances. The individual snow bricks are cut out of the ground with saws and machete like blades. They are originally cut out in a four sided shape. However, later the snow bricks are often cut into five or six sided shapes to increase structural interlocking, similar to the stones used in the architecture of the Inca Empire. Igloos gradually become shorter with time due to the compressive creep of the snow. by making a large flame with a kudlik (qulliq, stone lamp), briefly making the interior very hot, which causes the walls to melt slightly and settle. Body heat is also adequate, although slower. This melting and refreezing builds up a layer of ice that contributes to the strength of the igloo. The sleeping platform is a raised area. Because warmer air rises and cooler air settles, the entrance area acts as a cold trap whereas the sleeping area will hold whatever heat is generated by a stove, lamp, body heat, or other device. The Central Inuit, especially those around the Davis Strait, lined the living area with skin, which could increase the temperature within from around to .