Кіріспе
Эдвард Рейнбоу немесе Рейнбоу (1608–1684) – ағылшын ғалымы, Англия шіркеуінің дін қызметкері және танымал уағызшы. Ол Кембридж университетіндегі Магдалина колледжінің магистрі, Кембридж университетінің вице-канцлері және Карлайл епископы болған.
Edward Rainbowe or Rainbow (1608–1684) was an English academic, Church of England clergyman and a noted preacher. He was Master of Magdalene College, Cambridge, Vice Chancellor of the University of Cambridge and Bishop of Carlisle.
Өмір
Ол 1608 жылғы 20 сәуірде Линкольнширдегі Линдси облысының Блайтон қаласында дүниеге келді. Оның анасы Ребекка, Дэвид Алленнің қызы, Лудбороның көршілес приходының пасторы, латын, грек және еврей тілдерінде білім алған. Эдвардтың крест әкесі, Райкоттың Эдвард Рэйі, Линкольнширдегі Глентворттың сэр Эдвард Рэйінің екінші ұлы болды. Рэйлердің беделі зор болды, ал бұл байланыс жас Рейнбоу үшін маңызды болды. Ұзақ уақыт Гейнсборо қаласындағы Королева Елизаветаның жоғары мектебінде оқығаннан кейін, 1620 жылғы сәуірде Питербороға, доктор Джон Уильямстың қарамағына жіберілді. Келесі жылы Уильямс Вестминстердің деканаты мен Линкольн епископтығына тағайындалғанда, Рейнбоу Вестминстер мектебіне оқуға түсті. Вестминстерден ол 1623 жылғы шілдеде Оксфордтағы Корпус-Кристи колледжіне шәкірт ретінде барып, бірақ 1625 жылы Уорвик графесінің жесірі Франсистен оның әкесі, сэр Кристофер Рэй құрған Магдалина колледжінің стипендиясының біріне ие болды. Ол 1627 жылы «Бакалавр», 1630 жылы «Магистр», 1637 жылы «Теология бакалавры» және 1643 жылы «Теология докторы» дәрежесін алды. 1633 жылы Магдалина колледжінің ғылыми қызметкері, ал 1642 жылы Мастер болып сайланды. Оқушы кезінде вице-канцлер оны өзінің мінез-құлқына байланысты қызметтен шеттетілген адамның орнына terræ filius ретінде қызмет етуге шақырды. Рейнбоу әзілге құмар болды, бірақ тыңдаушыларын қанағаттандыра білді. 1630 жылғы шілдеде Линдсидегі Киртон мектебінің басшысы болып тағайындалды, бірақ көп ұзамай Кембридждегі замандастарымен бірге Лондонға көшіп, алдымен Фуллердің жатақханасында, содан кейін Сион колледжінде кітапханадан пайдалану үшін орналасты. Діни қызметке кірісіп, 1632 жылғы сәуірде алғашқы уағыздауын оқыды. Линкольн қонақүйінің қоғамына капелландыққа үміткер болғаннан кейін, Савой ауруханасының пасторы болып тағайындалды. 1633 жылғы қарашада Кембриджге қайта шақырылды. Магдалина колледжінің магистрі мен ғылыми қызметкерлері оны доктор Гохтың негізіндегі стипендияға сайлады, сондай-ақ бос орын туған жағдайда алғашқы негіздемелік стипендияны беруге уәде берді. Сәтті оқытушы болды, шәкірттерінің арасында Суффолк графының екі ұлы және Фрэнсис Лек, Деинкорт баронының екі ұлы болды. Нортумберленд, Уорвик және Орреридің ақсүйек отбасылары да оған көмектесті. 1637 жылы Кембриджге жақын Чилдерлидің шағын приходын қабылдады, 1637 жылы Магдалинаның деканы, ал 1642 жылы Суффолк графының сыйлығымен Мастер болды. 1650 жылы парламент шешімімен Мастерліктен босатылды. 1652 жылы Суффолк графынан Эссекстегі Кішкентай Честерфордтың шағын приходын қабылдады. 1658 жылы Нортгемптонширдегі Бенефилдтің пасторы болды, Оррери графы оған «Тәжірибешілердің» араласуынсыз индукция алғаннан кейін Уорвик графы ұсынды. 1660 жылы монархия қайта орнатылғанда Рейнбоу Кембридждегі Мастерлігіне қайта оралды және корольдің капелланы болып тағайындалды. Келесі жылы Питербороның деканы болып тағайындалды және сонда көшіп барды, бірақ 1662 жылғы қарашада вице-канцлер болып тағайындалғаннан кейін Кембриджге оралды. 1664 жылы доктор Ричард Стерннің Йоркке ауысуына байланысты Карлайл епископы болып сайланды. Рейнбоу 1664 жылғы шілдеде Лондонда Кентербери архиепискобы Гилберт Шелдонның қатысуымен, ал сол жылдың қыркүйегінде Камберлендтегі Далстон маңындағы Роуз сарайына келді. Ол өзінің епископтыққа бекітілуі, алғашқы табысы және епархиясына саяхат жасау мен орналасу үшін ақша қарызға алуға мәжбүр болды, ал оның сарайының қираған жағдайы оны құрылыс жұмыстарына және оның алдыңғысы және митрополиті Стернмен қираған жерлер туралы соттасуға мәжбүр етті. Рейнбоу өзінің епархиясын реформалау қажеттігін түсінді. Жайсыз дін қызметкерлері епископтарына ашық наразылық білдірді, ал оның әдепсіздікке қарсы айқын айыптауы сондағы кейбір әйелдерді ренжіткен сияқты. Аштық жылдары, өзінің қоймасы таусылғанда, ол арпа сатып алып, кедейлерге үлестірді. Карлайл мен Далстон қалаларындағы кедейлерге үнемі жәрдем көрсетті. Далстон грамматикалық мектебінде кедей балалардың білім алуына және оларды шәкірт ретінде орналастыруға ақы төледі, университеттердегі кедей ғалымдарды қолдады, француз протестанттарына және шетелдік нанымға келгендерге үлкен үлес қосты. Далстон грамматикалық мектебіне Рейнбоу қор берді, ал бастапқы қор ағылшын азаматтық соғысы кезінде тоналды. Рейнбоу 1684 жылғы 26 наурызда қайтыс болды және өзінің өтініші бойынша Далстонда (1 сәуірде) қарапайым жазумен қарапайым тас астында жерленді. Оның әйелі Елизавета, доктор Генри Смиттың қызы (Магдалина колледжінің Мастері болған оның алдыңғысы), оны 1652 жылы үйленді, одан кейін тірі қалды. Оның өлімінен кейін ол негізінен әпкесінің ұлы, сэр Эдвард Хасселмен Далемайнде тұрды. Ол 1702 жылы қайтыс болды және Далстон шіркеуінің зиратына жерленді.
On the Restoration in 1660, Rainbowe was restored to his mastership at Cambridge, and appointed chaplain to the king. In the following year he was made Dean of Peterborough, and moved there; but he returned to Cambridge on being appointed vice chancellor in November 1662. In 1664 he was elected bishop of Carlisle, on the translation of Dr Richard Sterne to York. Rainbowe was consecrated in July 1664, in London, by Gilbert Sheldon, Archbishop of Canterbury, and in September in the same year he arrived at his palace of Rose Castle, near Dalston, in Cumberland. He had to borrow money to pay for the charges of his consecration, first fruits, and his journey and settlement in his diocese; and the ruined state of his palace involved him in building, and in litigation about dilapidations with his predecessor and metropolitan, Sterne. Rainbowe found his diocese required reform. Negligent clergy publicly affronted their bishop, and his outspoken denunciation of immorality appears to have offended some great lady about the court. In years of scarcity, when his own stores were exhausted, he bought barley and distributed it to the poor. To the poor at Carlisle and Dalston he made regular allowances. He paid for the education of poor boys at Dalston Grammar School, and for putting them out as apprentices; he supported poor scholars at the universities; he subscribed largely to the French Protestants and to foreign converts. Dalston Grammar School was given an endowment by Rainbowe; the original endowment was looted during the English Civil War. Rainbowe died on 26 March 1684, and was buried, by his own request, at Dalston (1 April), under a plain stone, with a simple inscription. His wife Elizabeth, daughter of Dr Henry Smyth (his predecessor as master of Magdalene), whom he married in 1652, survived him. After his death she resided chiefly at Dalemain with her sister's son, Sir Edward Hasell. She died in 1702, and was also buried in Dalston churchyard.
Шығармалары
Рейнбоу уағыздаушы ретінде танымал болды. Өмірінің кейінгі жылдары ол ертедегі әшекейлі риторикасынан бас тартып, қарапайымдылықты қабылдады. Оның үш уағызы жарияланды; олардың біріншісі, "Еңбек тыйым салынған және бұйырылған" (Лондон, 1635, 4to), 1634 жылдың 23 қыркүйегінде Сент-Полс-Кроста айтылды. Рейнбоу "Verba Christi" деп аталатын, Мәсіхтің сөздері мен тұжырымдамаларының жинағын құрайтын трактат жоспарлаған, бірақ ол ешқашан аяқталған жоқ. Джонатан Бэнкстің оның өмірі туралы жазған кітабында (авторы белгісіз, 1688), оның бірнеше ойлары, бір-екі қысқа өлеңі, сондай-ақ оның канцлері Томас Туллинің оның қосылу рәсімінде айтқан уағызы бар.