Кіріспе

Джон Тавернер (шамамен 1490 – 18 қазан 1545) – ағылшын композиторы және органшы, өзінің заманының ең маңызды ағылшын композиторларының бірі саналады. Ол «Missa Gloria tibi Trinitas» және «The Western Wynde Mass» шығармаларымен әйгілі, ал «Missa Corona Spinea» да шедевр деп есептеледі.

Мансап

1524 жылға дейінгі Тавернердің қызметі туралы ештеңе белгісіз. Ол Шығыс Мидлендтен шыққан болуы мүмкін, әсіресе Тэттершалл, Линкольнширде туған деген болжам бар, бірақ оның ата-анасы туралы мәлімет жоқ. Оның өзінің бір хатында айтуынша, ол Линкольнширдегі бай Ербургтер отбасымен туыс болған. Бірінші кездесетін мәліметтерге сәйкес, 1524 жылы Тавернер қонақ әнші ретінде Тэттершаллдан жақын орналасқан Бостон қаласындағы Сент-Ботольф шіркеуіне барған. Екі жыл өткен соң, 1526 жылы Тавернер Оксфордтағы Христ-Черч шіркеуінің алғашқы органшысы және хор жетекшісі болып тағайындалды, бұл тағайындауны кардинал Томас Вулси жасаған. Колледж 1525 жылы кардинал Вулсимен құрылған және сол кезде Кардинал колледжі деп аталған. Бұған дейін Тавернер Таттершалл колледжінің шіркеуінде клерк қызметін атқарған. 1528 жылы ол лютерандармен байланысы үшін (мүмкін, ұсақ-түйек нәрсе) сөгіс алды, бірақ "тек музыкант" болғандықтан жазадан құтылды. 1529 жылы Вулсинің беделі түсті, ал 1530 жылы Тавернер колледжден кетіп қалды. Шамамен 1536 жылы ол Роза Парроу есімді жесір әйелге үйленді, ол одан ұзақ өмір сүрді, 1553 жылға дейін тірі қалды. Композитордың өмірінің соңғы бес айында ол Бостон қалалық кеңесінің алдерманы (мүшесі) болды. Бұрын, үш жыл бойы, ол Бостондағы Корпус Кристи гильдиясының қазынашысы болған. Соңғы мәліметтерге сүйенсек, Тавернер басқа музыкалық қызметтерге тағайындалмады, сондай-ақ оның белгілі туындыларының ешқайсысы осы уақыттан кейін жазылмаған, сондықтан ол шығармашылықты тоқтатқан болуы мүмкін. Оксфордтан кеткеннен кейін Тавернер Томас Кромвельдің монастырларды таратуға көмектесетін адамы ретінде жұмыс істеген деген әңгіме көп айтылады, бірақ бұл мәлімдеменің шындығына күмән тудырады. Ол ақырында Линкольнширдегі Бостон қаласына қоныстанды, онда ол шағын жер иесі болды және жақсы жағдайда өмір сүрді. Ол әйелімен бірге Бостон шіркеуінің қоңырау мұнарасының астында жерленген. (Композитордың қолтаңбасының сақталған аз ғана данасында оның тегін "Тавернор" деп жазғаны байқалады.) ХХ ғасыр композиторы сэр Джон Тавенер өзінің тікелей ұрпағы екенін, тіпті жас кезінде (он бес жасында) мәлімдеген.

Шығармалары

Тавернердің музыкасының көп бөлігі вокалды, және мессаларды, Магнификаттарды және мотеттерді қамтиды. Оның шығармаларының көп бөлігі 1520-жылдарға жатады деп есептеледі. Оның ең танымал мотеті – Dum Transisset Sabbatum. Оның ең танымал мессаларының бірі «The Western Wynde» атты танымал әнге негізделген (Джон Шеппард және Кристофер Тай кейін осы әнге негізделген мессалар жазды). Тавернердің «Батыс Уинд» мессасы осы кезең үшін ерекше, себебі тақырыптық мелодия төрт бөлімнің әрқайсысында, альттан басқа, әртүрлі уақытта пайда болады. Оның ең әйгілі туындысы – «Missa Gloria tibi Trinitas» болуы мүмкін, оны Тавернер Оксфордтағы Крайст Черчте болған жылдары жазған. Әдетте, оның мессалары төрт бөлімнің (Gloria, Credo, Sanctus Benedictus және Agnus Dei) әрқайсысы шамамен бірдей ұзындықта болуы үшін жасалған, көбінесе әрқайсысында тақырыптық материалды бірдей қайталау арқылы қол жеткізіледі. Мысалы, «Батыс Уинд» мессасында тақырып әр бөлімде тоғыз рет қайталанады. Бөлімдердің мәтіндерінің ұзындығы әртүрлі болғандықтан, ол азырақ сөздері бар бөлімдерде кеңейтілген мелизмаларды қолданады. Оның тағы бірнеше мессалары кең таралған cantus firmus техникасын пайдаланады, онда ұзақ ноталық мәндері бар жай ән әуені ішкі бөлікке, көбінесе тенорға орналастырылады. Cantus firmus мессаларының мысалдары – Corona Spinea және Gloria Tibi Trinitas. Композицияның тағы бір әдісі оның «Mater Christi» мессасында көрінеді, ол осы атпен аталған мотетінен алынған материалға негізделген, сондықтан ол «туынды» немесе «пародиялық» месса деп аталады. «Missa Gloria tibi Trinitas» In nomine деп аталатын аспаптық туындының стиліне бастау берді. Бұл месса алты бөлімнен тұрса да, кейбір виртуоздық бөлімдері бөлімдер саны азайтылған, болжам бойынша солистерге арналған, оның бірнеше мессаларында қолданылатын композициялық тәсіл. Бенедикт бөліміндегі «in nomine» сөздері төрт бөлімнен тұрады, ал альтта жай ән орындалады. Бұл бөлім мессаның аспаптық туындысы ретінде танымал болды. Басқа композиторлар да осы үлгідегі аспаптық туындылар жазды, ал In nomine деген атау осы типтегі туындыларға берілді. Тавернердің өмірі Питер Максвелл Дэвис жазған «Taverner» операсының тақырыбы болды.

Басқа

Қиындық пен келекезде (SATB, оның төрт дауыстық аспаптық шығармасы In Nomine негізінде жазылған контрафактум).