Кіріспе

XVI ғасырдағы ағылшын ғалымы және дипломаты Томас Смит (23 желтоқсан 1513 – 12 тамыз 1577) – ағылшын ғалымы, парламентарий және дипломат болған.

Ерте өмір

Эссекс округындағы Сафрон Уолден қаласында дүниеге келген Смит, Уолденнің Джон Смиті мен Ланкаширлық Джон Чарноктың қызы Агнеспен екінші ұлы болды. Эссекс Смиттері Қара ханзаданың заңсыз ұлы, сер Роджер де Кларендонның ұрпақтары екені айтылады. Ол Квинс колледжінде білім алды, 1530 жылы колледждің мүшесі болды, ал 1533 жылы қоғамдық оқырман немесе профессор болып тағайындалды. Ол мектептерде табиғаттанудан және өз колледжінде грек тілінен дәріс берді. 1540 жылы Смит шетелге сапар шегіп, Франция мен Италияда оқыды, Падуа университетінде заң білімін алып, 1542 жылы Кембриджге оралды. Ол грек тілінің айтылуын реформалауға жетекшілік етті, оның көзқарастары ұзақ пікірталасқа түскеннен кейін барлық елде қабылданды. Ол және оның досы сер Джон Чек сол кездегі Англияның ең көрнекті классикалық ғалымдары болды. 1543/44 жылдың қаңтар айында ол азаматтық құқық бойынша алғашқы Regius профессоры болып тағайындалды және сол жылы университет вице-канцлерінің орынбасары болды. 1547 жылы ол Итон колледжінің провосты және Карлайл соборының деканы болды. Сер Томас протестантизмге ертеден бері сенген, ал VI Эдуард таққа отырғанда бұл оны танымал етті. Эдвард Сеймурдың, 1-Сомерсет герцогының қамқорлығы кезінде ол қоғамдық өмірге қатысып, Мемлекеттік хатшы болып тағайындалды және Брюссельге маңызды дипломатиялық миссиямен жіберілді. 1548 жылы ол рыцарь атағын алды. Королева Мэри I таққа отырғаннан кейін ол барлық лауазымдарынан айырылды, бірақ оның қарындасы Елизавета I билікке келгенде ол қоғамдық істерде көзге түсті. 1559 жылы ол Ливерпульден парламент депутаты болып сайланды. Оның діни келісімді және Вестминстердің (1560) жарияламаларын қолдағаны анық болды, ол екі тергеу комитетіне қатысты. Швеция королінің ұлы Вестминстерге келгенде, ол 1562 жылы Францияға елші ретінде жіберілді. Ол 1562 жылдың қыркүйегінен бастап Францияда тәжірибелі елші сер Николас Трокмортонмен бірге болды. 1572 жылы Смит қысқа мерзімге Францияға тағы да барды. Алайда, Смит кейіпкер мен саясаттағы келіспеушіліктерге байланысты Трокмортонмен қарым-қатынасын үзді. 1566 жылдың сәуір айында ауруға шалдыққаннан кейін ол ар-ұятпен үйіне оралды. Дегенмен, Смит Елизаветаның ең сенімді протестант кеңесшілерінің бірі болды. Ол сер Уильям Сесилмен ұзақ жылдар бойы дос болды. Лорд Бергли атанған Сесил, Смитті Эссекс округынан парламентке сайланғаннан бір ай бұрын ғана Құпия кеңеске мүше етті. Смит, Конформизм заңдарының бастамашысы, радикализмді шектеуге және әріптестерінен қаржылай көмек алуға тырысты. Бірақ ол епископтармен кеңесуді ұсынғанда, пуритан Уильям Флитвуд оның ұсынысын қабылдамады. Құпия кеңесші ретінде ол көптеген комитеттерге ықпал етті. Ол парламентте сатқындық туралы заң жобасы туралы сөз сөйледі және Норфолк герцогы басқарған католиктік қастандыққа қатысқан куәгерлерді тексерді. Ол азаптауға қарсы діни көзқарасын ұстанғаны үшін белгілі болды. Оның еңбегі оны жоғары министрлік лауазымдарға көтерді: 1572 жылы ол Гартер орденінің канцлері, ал шілдеде бас хатшы болып тағайындалды.

Ирландиядағы сәтсіз колония

1571 жылы Елизавета I Смитке Шығыс Ольстерді берді. Бұл жерлер Клендебой О’Нилл территориясы саналатын аймақтарды бақылау және осылайша жергілікті ирландтарды бақылау үшін ағылшын қоныстанушыларын орналастыру мақсатында пайдаланылатын болды. Грантқа бүгінде Солтүстік Даун және Ардс деп аталатын барлық аумақ кірді, тек Ардс түбегінің оңтүстік ұшы ғана англо-нормандық Савидж отбасының бақылауында болды. Өкінішке орай, Смит өзінің жаңа жерлерін жарнамалау үшін басып шығарған кітапшасын бірнеше жыл бұрын Елизавета I-дің қолдауымен рыцарь дәрежесіне ие болған Клендебой О’Нилл басшысы сэр Брайан МакФелим оқып шықты. Ол О’Нилл талап еткен бейбіт аймақтарды жасырын түрде отарлауды «алдау» деп санап, ашуланып, аймақтағы барлық маңызды ғимараттарды өртеп жіберді. Меншік иелері наразылық білдірді, бірақ ештеңе жасай алмады. Бұл қоныстанудың қалыптасуын қиындатты. Содан кейін О’Ниллдер келген алғашқы ағылшын қоныстанушыларына шабуылдарды күшейтті, Смит дамытуға тиіс жерді өртеп, аббаттықтарды, монастырларды және шіркеулерді қиратты, соның салдарынан Клендебой «толық дерлік құлпырап, халқысыз» қалды. 1571 және 1572 жылдары Эссекс округінің парламент депутаты болған Смит 1577 жылдың 12 тамызында Эссекстегі Хилл Холлде қайтыс болды.

Некелер мен мұрагерлер

Смит екі рет үйленді. Алғаш рет 1548 жылдың 15 сәуірінде Лондондық баспагердің қызы Елизавета Каркеке үйленді, ол 1553 жылы қайтыс болды. Оның екінші некесі 1554 жылдың 23 шілдесінде болды, ол 1578 жылдың 15 маусымында қайтыс болды. Смиттің екі некеден де баласы болмады, бірақ оның Томас есімді бір заңсыз ұлы болды, ол Ардс елді мекенін құру әрекеті сәтсіз аяқталғанда қаза тапты. Оның мұрагерлері – оның кіші інісі Джордж және Джорджтың ұлы, сэр Уильям Смит (1626 жылдың 12 желтоқсанында қайтыс болған), Эссекстің Theydon Mount аймағынан. Сэр Уильям Смиттің қызы Фрэнсис Смит, бірінші және екінші Глобус театрлары салынған жердің иесі сэр Мэтью Брендке үйленді. Эдвард де Вер, Оксфордтың 17-ші графы, Смиттың үйінде өсіп, оның алғашқы білімін қадағалау Смиттың міндеті болды.

Шығармалары

Сэр Томас Смиттің 1562 және 1565 жылдар аралығында жазылған "De Republica Anglorum: Англияның құрылысы немесе Англияның мемлекеттік құрылысы" кітабы алғаш рет 1583 жылы жарық көрді. Онда ол Англияны аралас үкімет және мемлекеттік бірлестік деп сипаттады және барлық мемлекеттік бірлестіктердің аралас сипаты бар екенін айтты. Смит сонымен қатар "De recta & emendata lingvæ Anglicæ scriptione, dialogus" (Ағылшын тілін түзеу және жетілдіру, әңгіме, 1568) атты еңбегінің авторы болды.