Кіріспе

АҚШ үкіметінің департаменті

АҚШ Ветерандар істері департаменті (ВА) – федералды үкіметтің министрлік деңгейіндегі атқарушы бөлімшесі. Ол ел бойынша орналасқан 170 VA медициналық орталығы мен амбулаториясында құқығы бар әскери ардагерлерге өмір бойына медициналық қызмет көрсетуді қамтамасыз етеді. Денсаулық сақтаудан басқа жәрдемақыларға мүгедектік бойынша өтемақы, кәсіптік оңалту, білім беруге көмектесу, тұрғын үй несиелері және өмірді сақтандыру кіреді. Сонымен қатар, ВА 135 ұлттық зиратта ардагерлер мен олардың отбасы мүшелеріне жерлеу және естелік шараларын ұсынады. Ардагерлерге жәрдемақылар американдық революциялық соғыстан бері федералды үкімет тарапынан беріліп келе жатқанмен, ардагерлерге арналған федералды агенттік 1930 жылға дейін, Ветерандар әкімшілігі ретінде құрылмаған. 1982 жылы оның міндеттері ұлғайып, ұлттық төтенше жағдай кезінде азаматтар мен ардагер емес адамдарға да көмек көрсетуді қамтиды. 1989 жылы Ветерандар әкімшілігі Ветерандар істері департаментіне айналды. Президент агенттікті басқаруға, сондай-ақ кабинет мүшесі болып табылатын Ветерандар істері жөніндегі хатшыны тағайындайды. 2020 жылғы мәліметтер бойынша, ВА жүздеген Ветерандар істері медициналық мекемелерінде, клиникаларда, жәрдемақы кеңселерiнде және зираттарда 412 892 адамды жұмыспен қамтыды. 2016 қаржы жылында департаменттің таза бағдарламалық шығындары 273 миллиард долларды құрады, оның ішінде өтемақы жәрдемақылары үшін VBA актуариялық шығыны 106,5 миллиард долларға бағаланды. Ұзақ мерзімді "актуарлық жиынтық міндеттемелер" (ардагерлер мен олардың отбасы мүшелеріне болашақта төленетін төлемдердің жалпы есебі) өтемақы жәрдемақылары үшін 2,491 триллион доллар; білім беру жәрдемақылары үшін 59,6 миллиард доллар; ал жерлеу жәрдемақылары үшін 4,6 миллиард доллар көлемiнде бағаланды.

Тарих

АҚШ Ардагерлер істері департаментінің тарихы мен дамуы Американың соғыс тарихымен тығыз байланысты және одан тәуелді, себебі жарақат алған әскерлер – Ардагерлер істері департаментінің күтім көрсететін тобы. Америка Құрама Штаттары қатысқан соғыстардың тізімі, Америка Тәуелсіздік соғысынан бастап бүгінгі күнге дейін, тоқсан тоғыз соғыстан тұрады. Дегенмен, АҚШ әскерінің соғыстағы қаза табатындарының көп бөлігі келесі сегіз соғыста болды: Америка Тәуелсіздік соғысы (шамамен 8000), Америка Азамат соғысы (218,222), Бірінші дүниежүзілік соғыс (53,402), Екінші дүниежүзілік соғыс (291,567), Корея соғысы (33,686), Вьетнам соғысы (47,424), Ирак соғысы (3,836) және Ауғанстан соғысы (1,833). Осы соғыстар Ардагерлер істері департаментінің миссиясын және дамуын негізгі түрде ілгерілетті. Ардагерлер істері департаменті соғыста жарақат алғандардың толық тізімін сақтайды, себебі осы топ Ардагерлер істері департаментінің күтім жүйесін құрайды.

Шығу тегі

1776 жылғы Континенттік конгресс американдық төңкеріс соғысы кезінде мүгедек солдаттарға зейнетақы тағайындау арқылы әскери қызметке шақыруды ынталандырды. АҚШ-тың алғашқы жылдары ардагерлерге тікелей медициналық және ауруханалық көмек жеке штаттар мен қауымдастықтар арқылы көрсетілді. 1811 жылы федералды үкімет ардагерлерге арналған алғашқы тұрғын үй-медициналық мекемені құруға рұқсат берді, бірақ ол 1834 жылға дейін ашылмады. 19 ғасырда елдегі ардагерлерге көмек көрсету бағдарламасы ардагерлердің ғана емес, олардың жесірлері мен тәуелді адамдарына да жәрдемақы мен зейнетақы беруді қамтыды. 1865 жылы Америка Азамат соғысы аяқталғаннан кейін көптеген штаттық ардагерлер үйлері ашылды. Барлық штаттық ардагерлер үйлерінде тұрғын үй күтімі қолжетімді болғандықтан, қызметтен туындаған немесе туындамаған барлық жарақаттар мен ауруларға медициналық және ауруханалық көмек көрсетілді. Азамат соғысының, Үнді соғыстарының, Испан-американ соғысының және Мексика шекарасы кезеңінің мүгедектері мен мүгедектері, сондай-ақ Қарулы Күштердің мерзімі өткен қызметкерлері осы үйлерде күтім алды. 1922 жылы ол Халық денсаулығы қызметінен көптеген ардагерлер ауруханаларын алды, олардың көпшілігі бұрынғы АҚШ армиясының базаларында құрылған болатын. 1920 жылдарға қарай әртүрлі жәрдемақылар үш федералды агенттікпен басқарылды: Ардагерлер бюросы, Зейнетақы бюросы және Мүгедек ерікті сарбаздарға арналған Ұлттық үй. Екінші дүниежүзілік соғысқа дейін, Ардагерлер бюросындағы жанжалдарға жауап ретінде, ардагерлерге көмек көрсететін бағдарламалар Вашингтонда біріктірілді. Бұл біріктіру агенттік Екінші дүниежүзілік соғыс ардагерлеріне қызмет көрсетуге тырысқанда кешігулер мен қиындықтарға әкелді. Нәтижесінде, VA орталықтандырудан бас тартып, жергілікті кеңселерге көбірек өкілеттік берді. Екінші дүниежүзілік соғысқа қатысушыларға арналған GI Bill заңы президент Франклин Д. Рузвельт 1944 жылдың 22 маусымында қол қойды. "АҚШ үкіметі 1930 жылы ардагерлерге біріктірілген қызметтерді ұсынды. 1944 жылы қабылданған GI Bill of Rights американдық өмір салтына басқа заңдарға қарағанда зор әсер етті, мүмкін, Homestead Act заңын қоспағанда." Корея соғысының ардагерлерінің игілігі үшін білім беру саласындағы қосымша көмек туралы заңдар қабылданды.

Ардагерлер ісі департаментіне көтерілу

1988 жылғы Ардагерлер істері жөніндегі департамент туралы заң 1930 жылы құрылған тәуелсіз мемлекеттік мекеме болған бұрынғы Ардагерлер әкімшілігін Кабинет деңгейіндегі Ардагерлер істері департаментіне айналдырды. Оны президент Рональд Рейган 1988 жылдың 25 қазанында қол қойды, бірақ ол оның орнына келген Джордж Буштың 1989 жылдың 15 наурыздағы өкілеттігі кезінде күшіне енді. 1995-2000 жылдардағы реформа кезеңінде Ветерандар денсаулық сақтау басқармасы (VHA) күтімге қолжетімділікті, сапасын және тиімділігін едәуір жақсартты. Бұл ұлттық біріктірілген электрондық денсаулық сақтау ақпараттық жүйесін (VISTA) пайдалану арқылы іске асырылды, соның нәтижесінде жалпыға бірдей алғашқы медициналық көмек жүзеге асырылды. Бұл емделетін науқастар санын 24%-ға арттырды, амбулаторлық көмек көрсетуді 48%-ға ұлғайтты және штаттық қызметкерлер санын 12%-ға азайтты. 2000 жылға қарай VHA-да 1995 жылға қарағанда 10 000 адам аз жұмыс істеді, ал 1995 жылдан бері емделген науқастардың саны 104%-ға өсті. Сонымен қатар, науқас күніне арналған шығындар бұрынғы деңгейде сақталды, ал басқа мекемелердің шығындары сол кезеңде 30%-дан 40%-ға дейін өсті. Сенатор Джим Уэббтің авторлық құқығымен 2008 жылғы 9/11 оқиғасынан кейінгі ардагерлерге білім беру жөніндегі заң GI Bill бойынша колледж жәрдемақысын екі есеге арттырды және федералды жұмыссыздық жәрдемақысын 13 аптаға ұзартты. Жаңа GI Bill аясында жәрдемақының құны 40 000 доллардан шамамен 90 000 долларға дейін екі еседен астамға өсті. Жаңа білім беру пакеті бойынша мемлекеттік университеттерде ардагерлерге толық стипендиялар беріледі. Сонымен қатар, кем дегенде үш жыл қызмет еткен ардагерлерге ай сайынғы тұрғын үй жәрдемақысы да заңға қосылды. Конгресс пен президент Барак Обама 2009 жылдың тамызында жаңа GI Bill-ді келесі он жылға шамамен 70 миллиард долларға ұзартты. Қорғаныс министрлігі 2009 жылдың 1 тамызынан бастап немесе одан кейін қарулы күштерде кем дегенде алты жыл қызмет еткен және АҚШ қарулы күштерінде кем дегенде тағы төрт жыл қызмет етуге келіскен адамдарға олардың аман қалған жұбайына пайдаланылмаған құқығын беруге рұқсат береді. 10 жылдық қызмет мерзіміне жеткен әскери қызметшілер жәрдемақыны кез келген асыраушыларына, мысалы, жұбайына немесе балаларына беруді таңдай алады. 2014 жылдың мамырында VA жүйесінің сыншылары медициналық көмекке уақтылы қол жеткізуді жоспарлаудағы мәселелер туралы хабарлады. 2014 жылдың мамырында зейнеткер дәрігер ардагерлердің Аризона штатының Финикс қаласындағы Ветерандар денсаулық сақтау басқармасының мекемелерінде емделуді кешіктіргендіктен қайтыс болғанын мәлімдеді. Ветерандар істері жөніндегі бас инспектордың 3409 ардагер науқастың Ветерандар денсаулық сақтау басқармасы жүйесіндегі емдеудің кешігуін тексеруі 28 клиникалық маңызды кешігу анықталғанын көрсетті. Осы 28 науқастың 6-сы қайтыс болды. Сол OIG баяндамасында Тергеу кеңсесі күту уақытын манипуляциялау туралы айыптауларға жауап ретінде 93 емдеу орнында тергеу бастағанын және күту уақытын манипуляциялау VHA-да кең таралғанын анықтады. 2014 жылдың 30 мамырында Ардагерлер істері жөніндегі министр Эрик Шинсеки скандалдың салдарынан қызметінен кетті, ол VA денсаулық сақтау мекемелеріндегі кейбір басшылардың адалдығының жетіспеуін түсіндіре алмайтынын айтты. "Адамның адалдықты сақтамауы - жауапкершіліксіз, оны қорғауға болмайды және мен үшін бұл қабылдауға келмейді. Осы жағдай бірнеше апта, ай бұрын басталғанда мен бұл проблеманың шектеулі және оқшауланған екенін айттым, себебі мен соған сендім. Мен енді соған сенбеймін. Бұл жүйелі. Мен кейбір адамдарға тым сенімді болдым және мен қазір науқастардың күту уақытына қатысты қателік деп білетін ақпаратты дұрыс деп қабылдадым", - деді Шинсеки мәлімдемесінде. 2017 жылдың қыркүйегінде VA қызметкерлерге акция иеленуді, қызмет көрсетуді немесе коммерциялық колледждерде жұмыс істеуді тыйым салатын 1960 жылдардағы мүдделер қақтығысы ережесін жою ниетін білдірді; мысалы, ереже ВА дәрігерлеріне коммерциялық университеттерде ардагерлерге оқытуды тыйым салады, онда ардагерлер үшін ерекше артықшылықтар бар. 2018 жылы VA жеке жағдайларға байланысты саясаттың күшін жоюды сұрауға арналған процедураны құрды. 2023 жылы ВА жаңа миссияны қабылдады: "Президент Линкольннің біздің елдің әскери қызметінде қызмет еткендерге және олардың отбасыларына, қамқоршылары мен аман қалғандарына қамқорлық жасау туралы уәдесін орындау". 1959 жылы құрылған ВА-ның бұрынғы миссиясы: "Президент Линкольннің соғыста болған және оның жесірі мен жетім балаларына қамқорлық жасау туралы уәдесін орындау және Американың ардагерлеріне қызмет ету және оларды құрметтеу".

Функциялар

VA-ның негізгі функциясы – қызметтен кейінгі уақытта ардагерлерге жәрдемақы мен қолдау көрсету арқылы көмек беру. 1982 жылы Конгресс дағдарыс кезінде ауруханалар толып кеткен жағдайда, ардагер емес азаматтық немесе әскери науқастарға көмек көрсетуді қосымша міндет ретінде бекітті, бұл VA-ның «төртінші миссиясы» деп аталды (ардагерлерге көмек көрсету, зерттеу және оқыту арқылы қызмет көрсетудің үш миссиясынан өзге). Апаттық жағдайлар мен денсаулық сақтау саласындағы төтенше жағдайларда, штат губернаторлары VA көмегін алу туралы өтінішті Федералдық төтенше жағдайларды басқару агенттігіне немесе Денсаулық сақтау және әлеуметтік қызметтер департаментіне жолдайды, олар мақұлданған өтініштерді VA-ға жібереді. Сондай-ақ, VA ветеран емес азаматтарға төтенше жағдайда ақылы медициналық көмек көрсетуге құқылы. 2020 жылдың 27 наурызында VA ардагерлерді, олардың отбасыларын және қызметкерлерін қорғау мақсатында медициналық мекемелерде COVID-19 жағдайына жауап беру жоспарын жариялады. Департаменттің маңызды бастамаларының бірі – ардагерлердің баспанасыздығының алдын алу және оны жою. VA осы мәселелерді шешу үшін АҚШ-тың баспанасыздық мәселелері жөніндегі ведомствоаралық кеңесімен (USICH) бірлесіп жұмыс істейді. USICH 2010 жылы жарияланған «Ашық есік: баспанасыздықты болдырмау және жою жөніндегі федералды стратегиялық жоспар» ұсынысында 2015 жылға дейін ардагерлердің баспанасыздығын тоқтатуды басты мақсат ретінде белгіледі; 2015 жылы 2010 жылғы жоспарға енгізілген түзетулерге АҚШ Еңбек министрі Томас Э. Перес жазған алғы сөз кіреді, онда «Ашық есік» бағдарламасы іске қосылғаннан бері ардагерлердің баспанасыздығы 33%-ға төмендегені айтылады. Ардагерлер істері департаментінің маңызды рөлі және ардагерлердің әл-ауқатын жақсартуға бағытталған кешенді тәсілі АҚШ-тың ардагерлердің баспанасыздығына халықаралық деңгейдегі жауабын ерекшелендіреді. Бас қызмет көрсету басқармасы (GSA) VA-ға VA Федералдық жабдықтау кестелері бағдарламасы арқылы медициналық жабдықтарды сатып алуға өкілеттік берді, бұл өкілеттік VA-ның өзіне де, басқа да мемлекеттік органдарға да қолданылады.

Ұлттық зираттар басқармасы

1973 жылы Ардагерлер басқармасы Арлингтон ұлттық зиратынан басқа, Ұлттық зират жүйесіне (NCS) жауапкершілікті қабылдады, ол Армия департаментінен берілді. Бұл 1973 жылғы Ұлттық зираттар туралы заң деп те аталатын 93-43 заңмен ресми бекітілді. Бес жыл өткен соң, Конгресс 95-476 заң бойынша Мемлекеттік зираттарға гранттар беру бағдарламасын құрды. Қазіргі таңда, Ұлттық зираттар басқармасы осы бағдарламаны басқарады, ол штаттар мен АҚШ территорияларына ардагерлер зираттарын құруға, кеңейтуге және жақсартуға көмек көрсетеді. Өзінің қызметінің бір бөлігі ретінде, VA ұлттық және мемлекеттік зираттардағы қабірлерді (және сұраныс бойынша жеке зираттардағы ардагерлердің қабірлерін) белгілейді және Мемлекеттік зираттарға гранттар беру бағдарламасын басқарады. VA-ның Ұлттық зираттар басқармасы 39 штаттың (Пуэрто-Риконы қоса) 131 ұлттық зиратын, сондай-ақ 33 солдаттық учаскесі мен ескерткіштерді қадағалайды. Армия департаментінің басқаруында екі ұлттық зират бар: Арлингтон ұлттық зираты және АҚШ әскерлері мен авиаторларының ұлттық зираты. Бұған қоса, көптеген штаттар өздерінің мемлекеттік ардагерлер зираттарын құрды. Америкалық соғыс ескерткіштері жөніндегі комиссия 25 шетелдегі әскери зираттарды басқарады, олар шамамен 125 000 американдық соғыста қаза тапқандардың соңғы бейіті болып табылады. Комиссия сонымен қатар 94 000-нан астам АҚШ әскери қызметшілерін «Жоғалғандар» тақталарында және 25 ескерткіш, монументтер мен белгілер арқылы еске алады. Сонымен қатар, Ұлттық саябақтар қызметі 14 ұлттық зиратты күтіп ұстайды.

Қамқорлық шығындары

VA ардагерлерді сегіз басымдық топқа және бірнеше қосымша кіші топтарға жіктейді, олардың қызметімен байланысты мүгедектігі, табысы мен мүлкі (жергілікті өмір сүру құнына сәйкес түзетілген) ескеріледі. VA өңірлік кеңсесінің "бағалау тақтасы" анықтаған 50% немесе одан жоғары қызметімен байланысты мүгедектігі бар ардагерлер (мысалы, шайқаста мүшесінен айырылу, ПТСР және т.б.) толыққанды күтім мен дәрі-дәрмекті тегін алады. Қызметімен байланысты мүгедектігі аз және белгіленген табыс шегінен асып кеткен ардагерлер қызметімен байланысы жоқ аурулар мен рецепт бойынша дәрі-дәрмектерге қосымша төлем жасауға міндетті. VA тіс емдері мен қарттар үйлеріндегі күтімге қолжетімділік шектеулі. Қамқордағылар мен Ұлттық гвардия қызметкерлері, бейбіт уақытта ел ішінде қызмет еткен немесе қызметімен байланысты мүгедектігі жоқ адамдар, әдетте VA медициналық көмегіне құқығы жоқ. Соңғы жылдары терроризмге қарсы соғыс VA бюджетін шегіне жеткізді. 2004 жылдың желтоқсанында VA қаржыландыру дағдарысының соншалықты ауыр болғаны туралы хабар тарады, ол ардагерлерге мүгедектік деңгейін уақтылы түрде анықтай алмады. Бұл мәселе, себебі ардагерлер белсенді TRICARE жүйесінен VA-ға толық көшкенге дейін көптеген денсаулық сақтау шығындарын өзі төлеуге мәжбүр. VA-дағы қаралып жатқан мүгедектік талаптарының саны ("іс жүргізу" процесі) 2001 жылы 421 000-ға жетті, 2003 жылы 254 000-ға дейін төмендеді, бірақ 2005 жылы 340 000-ға дейін қайта өсті. Бүгінгі күні осы көрсеткіш 69 626-ға төмендеді. Бұл деректер әр дүйсенбіде жарияланады. Әскери қызметпен байланысты медициналық жағдайлары бар ардагерлерге VA қызметтерін алу үшін қосымша төлем талап етілмейді. VA мойындаған қызметімен байланысты мүгедектікке әскери қызмет кезінде пайда болған немесе одан күшейген мәселелер жатады. Американдық легион, Шетелдік соғыс ардагерлері, Мүгедек американдық ардагерлері сияқты ардагерлерге көмек көрсететін ұйымдар, сондай-ақ мемлекеттік ардагерлер істері кеңселерi және округтік ардагерлер қызметкерлері (CVSO) ардагерлерге VA-дан көмек алу процесінде көмектеседі. 2009 жылғы қаржы жылына жасалған бюджет ұсынымында президент Джордж Буш 38,7 миллиард доллар – немесе ардагерлер істері бюджетінің 86,5% – ардагерлердің медициналық күтіміне жұмсауды сұрады. Браун университетінің 2011 жылғы "Соғыстың құны" есебіндегі зерттеушілер терроризмге қарсы соғыс ардагерлерін күтіп-ұстау құны жауынгерлік операциялар аяқталғаннан кейін 30-40 жыл өткен соң ең жоғары деңгейге жетеді деп болжады. Сондай-ақ, медициналық және мүгедектік шығындардың соңғы есептегі құны ардагерлер істері департаментімен емделген жүздеген мыңдаған адам үшін 600 миллиардтан 1 триллион долларға дейін жетеді деп күтілуде.

Ақпараттық еркіндік туралы заң бойынша өңдеудің орындалуы

2015 жылы тиімді үкімет орталығы Ақпарат азаттығы туралы заңға (АҚШ) (FOIA) ең көп сұраныс түскен 15 федералдық агенттікті талдады (2012 және 2013 жылдардың деректері қолданылды, бұл қолжетімді ең соңғы жылдар), нәтижесінде VA 100 мүмкін баллдың 64-ін алып, D бағасын алды, яғни FOIA сұраныстарын өңдеу бойынша қанағаттанарлық деңгейге жетпеді.

Ұсынылған

2013: Ардагерлер істері департаментінің өңделмеген мүгедектік талаптарын бағалау үшін комиссия немесе жұмыс тобы құру (H. R. 2189; 113-ші Конгресс)
2013: 2013 жылғы Ардагерлерге есеп беру туралы заң (H. R. 2072; 113-ші Конгресс)
2014: 2014 жылғы Ардагерлер істері департаменті басқару жауапкершілігі туралы заң (H. R. 4031; 113-ші Конгресс)