Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Сот ісін қарау орнын талапкерге қолайлы жағдайға байланысты таңдау
Choice of lawsuit location based on plaintiff friendly environment
Форумдық сауда – бұл сот процесінің қатысушыларының өз ісін олар үшін ең тиімді шешім шығарады деп санайтын сотта қарау үшін жасалатын әрекеттері. Мысалы, кейбір юрисдикциялар «талапкерге қолайлы» деп танылып, нәтижесінде талапкерлерді сол жерде жаңа істер қозғауға тартты, тіпті заңдық мәселелер мен юрисдикция арасында байланыс болмаса да. Бұл термин заңдық дамулардың нәтижесінде кеңінен қолданыла бастады, ол сот процесіне қатысушыларға іс қозғау үшін қолжетімді форумдардың санын арттырып, оларға ең жақсы нәтижені беретін форумды тиімді түрде «таңдауға» мүмкіндік берді. Мысалы, Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін АҚШ-та АҚШ Жоғарғы Сотының маңызды шешімдері жеке сот юрисдикциясының ауқымын кеңейтіп, соттарға сол штат тұрғындары емес адамдар арасындағы дауларды қарауға мүмкіндік берді. Шетелдік сот процесінің қатысушылары да АҚШ-та сотқа жүгінуге қызығушылық танытты, себебі онда сот процесіне қолайлы жағдай бар деп есептеді. Басқа мысалдарға Ұлыбритания кіреді, ол жала жабу туралы қатаң заңдар мен ажырасу келісімдеріне кешірімді қарауды ұсынады. «Форумдық сауда» термині кейбіреулер арасында теріс мағынаға ие болды, олар мұны сот жүйесінің заңдылығын бұзатын, әділетсіз артықшылық алу үшін жасалған манипуляциялық ойын деп санайды. Екінші жағынан, кейбіреулер форумдық сауданың өзінен-өзі жаман емес, тек сот процесіне қатысушылардың іс қозғау үшін бірнеше мүмкін форумдардан таңдау мүмкіндігінің табиғи салдары екенін айтады, сондықтан олар ең қолайлы нәтижені беретін форумды таңдайды. Мысалы, 1993 жылы АҚШ-тың Техас штасының Шығыс округінің аудандық сотының судьясы Бретт Холл: «Шындығында, сотқа жүгінген әрбір тарап, сотқа шағымдану үшін орын таңдағанда форумдық саудамен айналысады» деді. Бұл термин сонымен қатар, алаңдаушылықты, шағымды немесе іс-қимылды қарау үшін ең қолайлы орын табылғанға дейін қайта-қайта іздеу әрекетін білдіру үшін кең мағынада қолданылады.
Forum shopping is a colloquial term for the practice of litigants taking actions to have their legal case heard in the court they believe is most likely to provide a favorable judgment. Some jurisdictions have, for example, become known as "plaintiff friendly" and thus have attracted plaintiffs to file new cases there, even if there is little or no connection between the legal issues and the jurisdiction. The term became more widely used as a result of legal developments that expanded the number of available forums for litigants to bring cases, thus allowing litigants to effectively "shop" for the forum they believe will provide the best outcome. For example, in the United States after World War II, landmark decisions by the U. S. Supreme Court expanded the concept of personal jurisdiction to allow courts to hear disputes over persons who do not reside in that state. Foreign litigants were also attracted to file suits in the United States due to a perception that it had a more favorable litigation climate. Other examples include the United Kingdom, which offers stricter defamation laws and generous divorce settlements. The term "forum shopping" has taken on a negative connotation amongst some who view it as gamesmanship and manipulation that undermines the legitimacy of the judicial system, in order to obtain an unfair advantage. On the other side, some believe forum shopping is not inherently bad or evil, but merely the natural consequence of litigants being able to select from a number of potential forums to bring a case, and thus naturally selecting the forum they think will provide the most favorable outcome. For example, U. S. District Court Judge Brett Hall of the U. S. District Court for the Eastern District of Texas stated in 1993 that "[i]in reality, every litigant who files a lawsuit engages in forum shopping when he chooses a place to file suit." The term has also become adopted in a wider context for the activity of repeatedly seeking a venue for a concern, complaint, or action, until the most favorable venue is obtained.
Бала күтімі
Бір жағдайда сот талапкердің сол штаттың ажырасу заңдарының тиімділігі үшін осы штатқа көшіп келгенін нақты мойындады. Сот мұны толыққанды орынды деп тапты және істі тоқтатуға немесе қараудан бас тартуға негіз болмады. Екінші жағынан, форум шопингі, әсіресе балаға қатысты істерде, көбірек қолдау көрсететін сотты табу мақсатымен жасалса, өте қолайсыз деп есептеледі. Шындығында, соттар Гаагалық балаларды қанағаттандыру конвенциясының ата-аналарды балаға қатысты істерде халықаралық форум шопингі жасаудан алдын алуға бағытталғандығын анықтады. Гаага конвенциясы ата-ананың қазіргі күтімге қанағаттанбаған жағдайда, күтімге қатысты дауларды қайта қарау және одан да жақсы күтім туралы шешім шығару үшін баламен бірге басқа елге қашуына жол бермеуге тырысады. Дегенмен, баланың ең жақсы мүдделерін ескеретін соттан, бала күтімі ісінде "жақсы" заң мен тәжірибеге ие сотқа баланы көшіру баланың мүддесіне сай болуы мүмкін. "Көп жағдайларда, бір ата-ананы екіншісінен балаларын алып кетуге және балалардың екінші ата-анамен байланысын үзуге итермелейтін заңдық кеңістік бар", - дейді Морли. "Егер қытайлық әйел балаларын Қытайға алып кетсе, бұл тек шетелдік ата-аналарға ғана емес, Қытайда тұратын қытайлық ата-аналарға да зиян тигізеді, себебі егер екінші ата-ана балаларын Қытайдан шетелге алып кетсе, онда сол шетелдегі соттар конвенция шарттарына сәйкес балаларды Қытайға қайтаруға бұйрық бере алмайды".
In one case, a court expressly acknowledged that the plaintiff had chosen to move to the state in order to benefit from the liberal divorce laws in that state. The court found that was perfectly appropriate and did not justify a stay or dismissal of the case. On the other hand, forum shopping is generally seen as particularly inappropriate when it is intended to secure a more sympathetic forum in a child custody case. Indeed, courts have found that the Hague Abduction Convention was designed to deter parents from engaging in international forum shopping in custody cases. Specifically, the Hague Convention attempts to prevent situations in which a parent dissatisfied with current custodial arrangements flees with the child to another country to re litigate the merits of custody and to obtain a more favorable custody order. Nonetheless, it may well be in the best interests of a child to remove the child from a forum which does not apply the best interests test in child custody cases to a forum which has a "better" law and practice in such cases. "There is often a legal vacuum that encourages one parent to take children away from the other, and to deprive the children of access to the other parent," Morley says. "It not only hurts foreign parents if the Chinese partner takes the child to China, it also hurts Chinese parents living in China because if the other parent takes their child to a foreign country from China, the courts in that foreign country are unable to order the child's return to China under the terms of the convention."
Америка Құрама Штаттары
Америка Құрама Штаттары шетелдік сотқа шақырушылардың көбірек өтемақы, алимент, кең ауқымды сотқа дейінгі іздестірулер және жалақыдан үлес жүйесінен пайдалану ниетіндегі талапкерлерді қызықтырды. Бұған қоса, Сыртқы саудаға қатысты монополияға қарсы іс-қимыл заңы, Шетелдік құқық бұзушылық туралы талаптар заңы және көптеген штаттардың өнім үшін жауапкершілік заңдары басқа юрисдикцияларда кездеспейтін заңдық құқықтарды құрайды.
The United States has attracted foreign litigants wishing to take advantage of the more generous awards of damages and alimony, extensive discovery rules, and the contingent fee system. In addition, the Foreign Trade Antitrust Improvements Act, the Alien Tort Claims Act, and many state product liability laws create legal rights that often do not exist in other jurisdictions.
Өтініш иесінің
Әріптес жиі бірнеше юрисдикцияның бірінде ісін қозғауды таңдай алады, федералдық емес, жергілікті юрисдикцияны, немесе бірнеше географиялық орналасқан жерлердің бірін таңдау арқылы. Азаматтық іс бойынша жауапкерді сотталушының тұратын жерінде, немесе талаптың себебі мен юрисдикция арасындағы байланыс жеткілікті болған жерде сотқа шақыруға болады. АҚШ-та Маршалл, Техас штатындағы Техастың Шығыс округінің округтік соты патенттік даулар үшін танымал аренаға айналды, және ондағы істердің 78% талапкердің пайдасына шешілді; ұлттық орташа көрсеткіш 59% болды. Соңғы кезде Техас штатының Уэко қаласындағы Техастың Батыс округінің округтік соты патенттік сот ісі үшін ерекше танымал аренаға айналды. Уэко, Техас штатындағы барлық патенттік құқық бұзу туралы істер бір судьяға (Алан Олбрайт) жүктелді, ол 2022 жылға дейін АҚШ-тағы барлық патенттік құқық бұзу туралы істердің шамамен 25% -ын өзіне тартты. Бір судья мен сот алдында патенттік істердің шоғырлануы Техастың Батыс округінің АҚШ округтік сотында ережелерді өзгертуге алып келді, нәтижесінде Уэко, Техаста тіркелген жаңа патенттік құқық бұзу туралы істер сол округтегі 12 судьяға кездейсоқ түрде тағайындалады.
A plaintiff frequently can choose to file his case in one of several jurisdictions by picking a federal rather than a local jurisdiction, a local rather than federal jurisdiction, or one of several geographic localities. A defendant in a civil case can be sued in a jurisdiction where the defendant resides, or where there are sufficient contacts between the cause of action and the jurisdiction. In the United States, the U. S. District Court for the Eastern District of Texas in Marshall, Texas, had become a popular forum for patent lawsuits, and cases filed there resolved favorably for the plaintiff 78% of the time; the national average was 59%. More recently, the U. S. District Court for the Western District of Texas in Waco, Texas, became an exceedingly popular forum for patent litigation. All patent infringement cases filed in Waco, Texas, were assigned to the same judge (Alan Albright), who attracted almost 25% of all patent infringement case filings in the United States as of 2022. This concentration of patent cases before a single judge and court led to rule changes in the U. S. District Court for the Western District of Texas, requiring that new patent infringement cases filed in Waco, Texas, be randomly assigned across the 12 judges in that district.
Азаматтық жауапкердің
Сотталушы арыз беруші бастапқыда істі берген соттан оны алып тастау үшін түрлі шаралар мен құқықтық негіздерді пайдалана алады. Сотталушы мемлекеттік соттан істі федералдық сотқа беруге құзыреттілікті пайдалана алады, іс соттың құзыреттілігі шегінде дұрыс немесе ыңғайсыз сотқа берілгендіктен сот отырысын ауыстыруды сұрай алады, сондай-ақ тараптардың немесе дәлелдердің орналасқан жеріне байланысты іс тиімсіз сотта қаралып жатқандығына байланысты forum non conveniens талабын қоя алады.
A defendant can resort to various procedures or theories to have a case removed from the court wherein the plaintiff originally filed it. The defendant may invoke the removal jurisdiction of a federal court to take a claim out of the state court, request for a change of venue because the case was brought in the improper or inconvenient court within the jurisdiction, and move for forum non conveniens on the ground that the case was brought in an inappropriate forum based on the locations of the parties or evidence.
Қылмыстық істер бойынша
Форумдық сауда, оның жиілігі азырақ болғанымен, АҚШ-тың федералдық қылмыстық сот процестерінде де кездеседі, әсіресе кейбір округтер мен апелляциялық округтерде үкіметке қатысты белгілі бір мәселелерде немесе сот істерінде оңды көзқарас қалыптасқан деп есептеледі. Көптеген жағдайларда, АҚШ-тағы отандық және шетелдік террористердің сот процестері форумдық сауда арқылы таңдалған деп айтылады. Мысалы, Джон Аллен Мұхаммед пен Ли Бойд Малво 2002 жылы Мэриленд штатында Мэриленд, Вашингтон және Вирджиния штаттарында жасалған бірнеше кісі өлтіруге қатысқандары үшін тұтқындалды, бірақ АҚШ-тың Бас прокуроры Джон Эшкрофт оларды Вирджиния штатына соттау үшін жіберді, себебі Вирджиния штаты Мұхаммедке өлім жазасын кесуге бейім деп саналды. Қылмыстық қорғаушыларға қарсы қозғалған істің қаралу орнын өзгертуге мүмкіндік аз. Әдетте, олар бұл мүмкіндікті тек олардың іс қозғалған округтегі жергілікті даңқ немесе жариялылық бейтарап қазылар алқасын құруды қиындататынын дәлелдей алатын жағдайларда ғана пайдалана алады.
Forum shopping also happens, albeit less frequently, in U. S. federal criminal trials, especially as certain districts and circuits are widely thought to favor the government in particular issues or trials. It is often claimed that the trials of domestic and foreign terrorists in the United States were forum shopped. For example, John Allen Muhammad and Lee Boyd Malvo were arrested in Maryland in 2002 for a series of spree killings that occurred in Maryland, Washington, D. C., and Virginia, but U. S. Attorney General John Ashcroft chose to hand them over to Virginia for prosecutions, in part, because it was perceived Virginia was more likely impose a sentence of execution for Muhammad. Criminal defendants have much less power to change the forum in which the case against them has been brought. Generally, they can do so only where they can show that localized notoriety or publicity makes it unlikely that an impartial jury can be selected in the district in which charges were brought.
Форумдық шопингті болдырмау үшін жасалған күш-жігер
Сотқа шағымдануды бастаған талапкер, әдетте, өзінің талабының иесі деп есептеледі, бірақ соттар форум шопингке қатысты бірнеше себептермен наразылық білдіруі мүмкін. Бір юрисдикциядан екіншісіне техникалық айырмашылықтарға байланысты істі әділ шешу әділдік сезімін қорғайды, ал тәжірибелік тұрғыдан алғанда, судьялар белгілі бір талапкерлерге тиімді форумның беделіне ие болу, олардың жұмыс жүктемесін арттырып, басқа да істерде әділдікті уақтылы қамтамасыз етуді кешіктіруі мүмкін деп қорқуы мүмкін. Эри доктринасына сәйкес, юрисдикциялық дауға қатысты істі қарастыратын федералды сот, сот отырысы өткізіліп жатқан штаттың заңын қолдануға міндетті. Егер іс бірнеше штатқа қатысты болса, онда сот отырысы өткізіліп жатқан штаттың заң таңдау қағидалары, қай штаттың заңы қолданылатынын анықтайды. Шарт тараптары шартқа форум таңдау шарты немесе қолданылатын заң туралы шартты қосу арқылы форум шопингке жол беруге тырыса алады. Мұндай шарттар қазіргі таңда соттар тарапынан орындалады. 2023 жылдың маусым айында Иллинойс штатының губернаторы Дж.Б. Прицкер штат заңының конституциялықтығына күдік тудыратын кез келген сот процесі штаттың екі ірі округінің бірінде – Кук және Сангамон округтерінде қаралуын талап ететін заңға қол қойды, бұл форум шопингке қарсы күреске бағытталған шара болды. 2024 жылдың наурыз айында АҚШ-тың Сот конференциясы бүкіл ел бойынша тыйым салу немесе осыған байланысты шаралар алуды талап ететін істер бойынша «судья таңдауға» қарсы саясат жариялады. Бұл контексте «судья таңдау» дегені – форум шопингтің бір түрі, онда сот процесін бастаушы тарап, бір немесе екі судьяның барлық істерге тағайындалған аудандық соттың жергілікті бөлімшесінде (мысалы, Техас штатының Солтүстік округінің Амарилло бөлімшесі немесе Техас штатының Батыс округінің Вако бөлімшесі) жүргізеді, көптеген судьялары бар үлкен бөлімшеде емес. Жаңа саясатқа сәйкес, Сот конференциясы аудандық соттардың бүкіл ел бойынша немесе штаттық деңгейдегі шаралар талап етілген азаматтық істерді аудан ішіндегі кез келген судьяға кездейсоқ түрде тағайындауы керек екенін мәлімдеді. Алайда, Сот конференциясының саясаты тек ұсынымдық сипатта және міндетті емес; 2024 жылдың 30 наурызынан бастап Техас штатының Солтүстік округі Сот конференциясының ұсынымдарын қабылдамайтынын мәлімдеді.
While the plaintiff commencing the litigation is generally considered the master of their own complaint, courts may object to forum shopping for several reasons. The fair resolution of a case hinging on technical differences from one jurisdiction to the next would offend the sense of justice, and more practically, judges may fear that having the reputation of a forum favorable to certain types of plaintiffs will delay the timely dispensation of justice in other cases by increasing their workload. Under the Erie doctrine, a federal court hearing a case under the diversity jurisdiction must apply the law of the state in which the court is sitting. When a case has connection to more than just a single state, the forum state's choice of law principles generally guide the selection of what place's law will apply. Parties to a contract may seek to prevent forum shopping by inserting a forum selection clause or a choice of law clause in their contract. Such clauses are now generally enforced by the courts. In June 2023, Illinois governor J. B. Pritzker signed a bill intended to discourage forum shopping by requiring that any lawsuits challenging the constitutionally of a state law be filed in one of the state's two largest counties, Cook and Sangamon. In March 2024, the Judicial Conference of the United States announced a policy against "judge shopping" for cases seeking a nationwide injunction or related relief. "Judge shopping" in this context refers to forum shopping in which a litigant files in a local division of a district court where one or two judges are assigned nearly all cases (such as the Amarillo division of the Northern District of Texas or the Waco division of the Western District of Texas) rather than in a larger division with multiple judges. Under the new policy, the Judicial Conference said that district courts should randomly assign any civil case seeking nationwide or statewide relief to any judge within the district. But the Judicial Conference policy is merely a recommendation and is not binding; as of March 30, 2024, the Northern District of Texas announced that it would not adopt the Judicial Conference's recommendations.
Филиппин
Форумдық сауда жасау – шағымданушы жасауы мүмкін ауыр құқық бұзушылық болып саналады. Филиппин заңнамасы бір себеп бойынша бірден артық сотқа шағымдануды қатаң түрде тыйымдайды, осылайша соттар бірнеше шағым беру арқылы қолайлы шешім алуға тырысатын адамдардың шағымдарымен толып кетпейді.
Forum shopping is considered a serious offense which can be made by a complainant. The law in the Philippines explicitly prohibits the filing of more than one case for the same cause of action in any forum or court of law so that the courts will not be clogged by complaints of people who may file more than one complaint in an effort to gain a favorable decision in any of the numerous cases filed.
Халықаралық қатынастарда
Халықаралық қатынастар теориясында "форумдық таңдау" термині мемлекеттің бірдей саясат саласын қарастыратын екі немесе одан көп халықаралық немесе өңірлік ұйымдарға мүше болу жағдайын сипаттайды (бір-бірін жабатын регионализм), соның арқасында мемлекет белгілі бір мәселені шешу үшін өзінің мүддесіне ең тиімді келетін форумды (ұйымды) таңдай алады. Бұл халықаралық сауда және қауіпсіздік мәселелерінде ерекше маңызды.
In international relations (IR) theory, the term 'forum shopping' describes the situation where a state is member of two or more different international or regional organizations which deal with the same policy area (overlapping regionalism) so the state can choose the forum (organization) for addressing a certain issue which serves its interests best. This is particular important in international trade and in security issues.