Кіріспе

2002 жылы жазылған Брайан Герберт пен Кевин Дж. Андерсонның ғылыми-фантастикалық романы. «Дюна: Бутлерий Джихады» – Фрэнк Герберт жасаған Дюна ғаламында өтетін, оның 1965 жылғы «Дюна» романынан 10 000 жыл бұрынғы оқиғаларды қамтитын «Дюнаның аңыздары» трилогиясының бірінші кітабы. Бұл серияда ғаламдағы соңғы еркін адамдардың ойлайтын машиналарға қарсы күресі – Бутлерий Джихады баяндалады. Бұл күрес сезімтал компьютер Омниус басқарған зорлық пен үстемдікке қарсы шабуыл. «Дюна: Бутлерий Джихады» жарық көрген екінші аптасында «Нью-Йорк Таймс» бестселлерлер тізімінде 7-орынға ие болды.

Сюжеттің қысқаша мазмұны

Роман таныстырады кейінірек ғаламдағы ең маңызды отбасыларға айналатын кейіпкерлердің ұрпағын: Атреидтер, Корринолар және Харконнендер. Серена Батлер, Асылдар Лигасының вице-королінің қызы, адамзат көтерілісінің күшті даусы. Оның жақыны Ксавьер Харконнен қазіргі Лиганың астанасы Салуса Секундуста әскери күштерге жетекшілік етеді. Оқиға басталғанда Ксавьер планетаға Омниустың цимек әскерінің шабуылын тойтарып алады. Цимектер – бұрынғы адамдар, олардың милары сақтау контейнерлеріне имплантталған, ал олар өз кезегінде түрлі қорқынышты механикалық денелерге орнатылуы мүмкін, өмірлерін шексізке дейін ұзарту және оларды дерлік тоқтату мүмкін емес етеді. Алғашқы жиырма цимек (өздерін Титан деп атайды) адамзаттың машиналарға сенуін және оларға тәуелділігін пайдаланып, ләззаттанған ғаламды жаулап алды, бірақ Титандар кейіннен олардың дизайнындағы жасанды интеллект Омниуспен құлатты. Адамзаттың хаосын машиналардың тәртібімен алмастыруға тырысқан Омниус осылайша машина мен адам арасындағы соғысты қозғады. Вориан Атреид – жетекші цимек Титан Агамемнонның ұлы және бағыныштысы (оның тегі Атреид, ежелгі грек эпосы «Илиададан» шыққан Атреус үйінен бастау алады). Сол уақытта Росактың колдаушылары, матриархалдық тәртіп, машиналарға қарсы қолдану үшін құлқы психикалық күштерін жетілдіріп, күшті телепаттарды жасау үшін селекциялық бағдарламаны жүзеге асырады. Фармацевтикалық магнат Аурелиус Венпорт жаңа қызықты зат – дәмдеуіш қоспасын табуға айналды, ал әйгілі изобретатель Тио Холцман өзінің жұмысына шағын гений Норма Ценваны қабылдайды. Серена Титан Барбароссамен тұтқынға алынып, тәуелсіз робот Эразмның бақылауына беріледі. Ол ойлайтын машиналар шынымен де жоғары болуы үшін адамдарды толық түсінуге тырысады. Оның зерттеу әдістері көбінесе құл қораларында адамның тірі кесілуі мен азаптауын қамтиды. Эразм Серенаға, жас Вориан Атреидке деген сүйіспеншілік танытады. Серена Ксавьерден бала күтетінін түсінеді, кейіннен ол Манион деп атаған ұлды дүниеге әкеледі. Эразм бұл алаңдаушылықты ыңғайсыз деп санайды, және Серенаның жатырын алып тастап қана қоймай, оның алдында кішкентай ұлын өлтіреді. Бұл оқиға бүкіл джихадты қозғайды, жас Манион көп ұзамай бірінші шейіт, Айыпсыз Манион деп аталады. Вориан кісі өлтіру туралы біліп, машинаның сенімдісі ретінде өмір сүретінін түсінеді, машина иелерін сатқындықпен айналдырып, Серенамен бірге қашады. Оларға тағы бір сенімді, Ибилис Гинджо қосылады, Синхронды Жердегі бүліктің бас миы болып табылатын құл көшбасшысы. Адамзат үшін алғашқы жеңіс деп аталатын Бутлерий Джихады – Жерді және Жер Омниусын атомдық қаруды қолдану арқылы жою. Ібіліс (қазіргі қасиетті джихадтың Ұлы Патриархы) және Серена (джихад діни қызметкері) – адамзат көтерілісінің діни басшылары, ал Ксавьер мен Вориан оның екі генералы. Титандықтар өздерінің машина иелерінен арылуды және өздерінің техно-мизантропиялық соғысын жүргізуді қалайды, ал Омниус пен Эразм бүкіл адамзатты біржола жеңіп, жоюға бейілді. Романның қосымша сюжеті Зенсунни құлы Исмаилға арналған, ол құл сатушылармен тұтқынға алынып, Пуатринге жеткізіледі. Ол және Алид есімді Зеншиит құлы Холцманның эксперименттерінің бірін саботаж жасауға тырысады. Екеуі де құлдардың көтерілісін шақырган харизматикалық көшбасшы Бел Мулайдың ықпалына ие болады. Никто Бладд әміршісінің драгундары көтерілісті басады. Құлдар Омниуспен соғысқа байланысты рақымшылыққа ие болған кезде, Мулай мүкілдетіліп, өлімге кесіледі. Арракис деп аталатын жалғыз шөл планетасында, Селим Құртбайдың тұқымы себіледі, ол тайпасынан шеттетілген, Шай Хулудтың болашағын көріп, иесін дәмдеуішті иеленгісі келетіндерден құтқаруды міндет етіп алған.

Қабылдау

"Дюна: Бетлерийлік жиһад" жарық көргеніне екінші аптада "Нью-Йорк Таймс" басылымының ең сатылатын кітаптар тізімінде 7-орынға көтерілді.