Кіріспе

Америкалық философ. Хьюберт Ледерер Дрейфус (15 қазан 1929 – 22 сәуір 2017) – американдық философ және Берклидегі Калифорния университетінің философия профессоры. Оның басты қызығушылықтары феноменология, экзистенциализм, психология және әдебиет философиясы, сондай-ақ жасанды интеллекттің философиялық салдары болды. Ол Мартин Хайдеггерді түсіндіруімен кеңінен танымал болды, сыншылар оны «Дрейдеггер» деп атады. Дрейфус Тао Русполидің «Әлемде болу» (2010) фильмінде түсті, сондай-ақ Брайан Магидің «Ұлы философтар» (1987) телесериалы үшін сұхбат берген философтардың қатарында болды.

Өмір және мансап

Дрейфус 1929 жылғы 15 қазанда Индиана штатының Терре-Хауте қаласында Стенли С. және Ирен (Ледерер) Дрейфустардың отбасында дүниеге келген. Ол 1947 жылдан бастап Гарвард университетінде оқыды. Оның «Мәнділік және кванттық теория» тақырыбындағы үлкен курстық жұмысы болды (негізгі комиссия мүшесі В. В. О. Куайн болды). Содан кейін, Гарвард Шелдон саяхат стипендиясы бойынша Дрейфус 1953–1954 жылдары Фрайбург университетінде оқыды. 1956 және 1957 жылдар аралығында Дрейфус Фулбрайт стипендиясымен Лувен университетінің Гуссерл мұрағатында зерттеу жұмыстарын жүргізді. Брандейс университетінде философиядан оқытушы болып жұмыс істегеннен кейін (1957–1959), (Гуссерл туралы біліміне байланысты Дагфин Фёллесдал диссертациялық комиссияға кірді, бірақ ол Дрейфустың «шын мәнінде оның шәкірті емес екенін» айтты). Сол жылы оның бірінші әйелімен бірлесіп Морис Мерло-Понтидің «Сезім және сезімсіздік» еңбегі жарық көрді. «Компьютерлер не істей алмайды» кітабының бірінші басылымы 1972 жылы жарық көрді, ал бұл AI-ға жасалған сын (кем дегенде он тілге аударылды) Дрейфустың қалың жұртқа танылуына себеп болды. Ол сонымен қатар «жасанды интеллект саласындағы керемет және өте ықпалды еңбегі» және Эразм университетінің XX ғасыр континенттік философиясын түсіндіруі үшін құрметті доктор дәрежесімен марапатталды. Оның кіші інісі және кейде серіктесі Стюарт Дрейфус Калифорния университетінің Беркли қаласындағы өндірістік инженерия және операциялық зерттеулер профессоры болып табылады.

Дрейфустың АИ-ді сынуы

Дрейфустың жасанды интеллектіні (ЖИ) сынауы, оның ЖИ зерттеуінің төрт негізгі болжамы деп санайтынымен байланысты. Алғашқы екі болжамды ол «биологиялық» және «психологиялық» болжамдар деп атайды. Биологиялық болжам бойынша, ми компьютерлік аппаратқа, ал сана компьютерлік бағдарламаға ұқсас. Психологиялық болжам бойынша, сана дискретті есептеулерді (алгоритмдік ережелер түрінде) дискретті бейнелер немесе символдар арқылы жүзеге асырады. Дрейфус психологиялық болжамның сенімділігі тағы екі – эпистемологиялық және онтологиялық болжамдарға негізделгенін мәлімдейді. Эпистемологиялық болжам бойынша, кез келген әрекет (жанды немесе жансыз объектілер арқылы) математикалық түрде алдын ала болжау ережелері немесе заңдары түрінде формалдастырылуы мүмкін. Онтологиялық болжам бойынша, шындық толығымен өзара тәуелсіз, атомдық (бөлінбейтін) фактілер жиынтығынан тұрады. Осы эпистемологиялық болжамның арқасында саладағы зерттеушілер интеллектті формалды ережелерді орындаумен теңейді, ал онтологиялық болжамның арқасында адам білімінің барлығы шындықтың ішкі бейнелеуінен тұрады деп санайды. Осы екі болжам негізінде саладағы зерттеушілер танымды ішкі ережелерге сәйкес ішкі символдарды манипуляциялау деп түсіндіреді, сондықтан адамның мінез-құлқы көбінесе контекстке тәуелсіз (контекстуализмді қараңыз). Осыдан келіп, физика заңдары физикалық әлемнің «сыртқы» заңдарын егжей-тегжейлі түсіндіргендей, адам санасының «ішкі» ережелерін егжей-тегжейлі түсіндіретін нағыз ғылыми психология мүмкін. Алайда Дрейфус осы негізгі болжамды жоққа шығарады. Басқаша айтқанда, ол біздің қазіргі уақытта (немесе ешқашан) өз мінез-құлқымызды физика немесе химиядағы объектілерді түсіну сияқты түсіне алмайтынымызды айтады: яғни, өзімізді мінез-құлқы «объективті», контекстке тәуелсіз ғылыми заңдар арқылы болжауға болатын нәрселер ретінде қарастыру арқылы. Дрейфустың пікірінше, контекстке тәуелсіз психология – бұл қарама-қайшылық. Дрейфустың осы ұстанымға қарсы аргументтері феноменологиялық және герменевтикалық дәстүрден (әсіресе Мартин Хайдеггердің еңбегінен) алынған. Хайдеггер когнитивистік көзқарастарға (ЖИ негізделген) қайшы, біздің болмысымыз шын мәнінде жоғары дәрежеде контекстке байланысты, сондықтан екі контекстке тәуелсіз болжам жалған. Дрейфус адамның (немесе кез келген) әрекетін «заңмен басқарылатын» деп қарастыруды таңдауымыз мүмкін екенін жоққа шығармайды, егер қаласақ, шындықты бөлінбейтін атомдық фактілерден тұратын деп қарастыруды таңдай алатынымыз сияқты. Бірақ осылай көруге болатындықтан, олар объективті факт болып табылады деп мәлімдеу – үлкен қадам. Шын мәнінде, Дрейфус олардың (қажетті түрде) солай емес екенін және сондықтан оларды қабылдайтын кез келген зерттеу бағдарламасы тез арада терең теориялық және практикалық проблемаларға тап болады деп санайды. Сондықтан қазіргі уақыттағы зерттеушілердің күш-жігері сәтсіздікке ұшырауы тиіс. Дрейфус адамның ақыл-ойына ұқсас құрылғыны немесе құрылғыларды жасау үшін олардың әлемде адам сияқты болуы және біздікіне ұқсас денелері, сондай-ақ әлеуметтік мәдениеттілігі (яғни қоғам) біздікіне ұқсас болуы қажет деп санайды. (Бұл көзқарасты тәндік психологиядағы (Лакофф және Джонсон, 1999) және таралған таным дәстүрлеріндегі психологтар бөліседі. Оның пікірлері Родни Брукс сияқты робототехника зерттеушілерінің және жасанды өмір саласындағы зерттеушілердің пікірлеріне ұқсас.) Дэниел Кревье былай деп жазады: «Уақыт Дрейфустың кейбір пікірлерінің дұрыстығын және көрегендігін дәлелдеді. Егер ол оларды бұдан да жағымсыз түрде айтпаса, олар ұсынған конструктивті әрекеттер әлдеқайда ертерек жасалуы мүмкін еді».

Веб-трансляция философиясы

UC Беркли мен Apple 2006 жылдан бастап таңдалған лекцияларын подкасттар түрінде көпшілікке тегін қолжетімді етуді бастағанда, Дрейфустың "Батыс әдебиетіндегі адам, Құдай және қоғам – Құдайлардан Құдайға және кері" атты курсын оқыған жазбасы iTunes-тегі ең көп таралған веб-эфирлердің 58-орынына көтерілді. Бұл веб-эфирлер Дрейфус пен оның тақырыбына көптеген адамдардың, тіпті академиялық емес адамдардың да назарын аударды.

Белгілі қағаз

2000 жыл. Хайдеггер, нақтылығы және қазіргі заман: Губерт Дрейфустың құрметіне арналған мақалалар, 1-том. Кембридж, Массачусетс: MIT Press. 2000 жыл. Хайдеггер, мойндасу және таным ғылымы: Хьюберт Л. Дрейфустың құрметіне арналған мақалалар, 2-том. Кембридж, Массачусетс: MIT Press.

Таңдалған мақалалар

1965 жыл. Алхимия және жасанды интеллект. Рэнд еңбегі.

ЖА көздерін сынға алу

Джордж Лакофф және Марк Джонсон, 1999. "Денедегі философия: денеге негіделген сана және Батыс ойлау жүйесіне қатысты сын". Basic Books.