АҚШ-тың «Камехамеха» атомдық суасты қайығы

Кіріспе

АҚШ-тың суасты кемесі +USS Kamehameha (SSBN 642) / (SSN 642)

USS Kamehameha (SSBN 642) – Бенджамин Франклин класындағы баллистикалық зымыран тасуға арналған суасты кемесі және АҚШ Әскери-теңіз күштерінде Гавайидің бірінші патшасы Камехамеха I (шамамен 1758–1819) есімімен аталған жалғыз кеме. Бұл АҚШ-та монархтың атымен аталған екі кемеден бірі. Кейіннен ол шабуылдаушы суасты кемесі ретінде қайта жіктеліп, SSN 642 деп қайта тағайындалды. Кеменің ұраны – "Имуа", ол гавай тілінен аударғанда шамамен "алға қадам басып, жеңіске жет" деген мағынаны білдіреді. Оның экипажы қолданған тағы бір ұран – "Кам до", бұл "істей аламыз" деген сөз тіркесімен ойын есебінде пайдаланылған.

Құрылыс және іске қосу

Камехамеханы салуға арналған келісімшарт 1962 жылдың 31 тамызында Калифорния штатының Вальехо қаласындағы Маре Айленд әскери-теңіз кеме жасау кешеніне тапсырылды. Камехамехаға Хавайдың он бірінші аумақтық губернаторы Самуэль Уайлдер Кингтің жесірі, Паулин Навахинеокалай Кинг (қызметтес аты – Эванс) демеушілік етті және 1965 жылдың 10 желтоқсанында командир Рот С. Леддик Көк экипажға, ал командир Роберт У. Дикисон Алтын экипажға басшылық етумен қолданысқа енгізілді. Құрылысы 1963 жылдың 2 мамырында басталды және 1965 жылдың 16 қаңтарында суға түсірілді. Суық соғыс кезеңінде еңсеру патрульдерін жүргізе отырып, Камехамеханың қару-жарағы 16 Poseidon баллистикалық зымыраны және 10–12 Mark 48 ауыр торпедасы (жаңа мүмкіндіктері жоқ) болды.

Қызмет тарихы

Камехамеха Калифорния штатының Вальехо қаласындағы Маре Айленд әскери кеме жасау зауытында салынған. Құрылысы аяқталғаннан кейін ол Калифорния жағалауында алғашқы теңіз сынақтарын өткізді. Флорида штатының Канаверал мысында зымыранды сынақтан өткізді, содан кейін Гавайидің Перл-Харбор қаласына жөнелтілді. Перл-Харбор 1970 жылға дейін оның үй порты болғанымен, ол өзінің барлық Тынық мұхит айдандарын Гуамдағы Апра-Харбордан жасады. Камехамеха АҚШ Тынық мұхит флотына қосылды және "Көк экипаж" 1966 жылдың 6 тамызында өзінің алғашқы қорқыту патрулін бастады. 1966 жылдың қарашасында "Алтын" экипажы "Көк" экипажын босатып, патрульдік сапарға оралды. Тынық мұхитындағы соңғы патрулінде "Көк" экипажы оны екі жасанды зымыранды сынақ полигонына алып барды. Содан кейін "Көк" экипажы Камехамеханы Перл-Харбор портына Атлантика флотына ауыстыруға дайындауға алып барды. "Алтын" экипажы "Көк" экипажын ауыстырды және келесі бірнеше аптаны Гонолулуда өткізді, Гавайи тұрғындарына кемеге мініп, Гавайи королі құрметіне аталған су асты кемесін көруге мүмкіндік берді. 1970 жылдың маусым айының басында Камехамеха Панама каналы арқылы Чарльстонға 18-ші суастылық эскадрильясына қызмет етуге жолға шықты. Панама каналына су астында өту шамамен жеті күнді алды, ал Панама жағалауына келген кезде Камехамеха су бетіне шығып, оны алып өткен Панама каналының ұшқышымен кездесті. Құдық арқылы өтуді канал басшылары бірінші орынға қойды, сондықтан кіруді күту үшін аз уақыт жұмсалды. Қайық жағалаудағы кемедегілер мен жағалаудағылардың қызығушылығын тудырды. Камехамеха каналды тастап шыққан соң, тағы суға батып, Кариб теңізі арқылы Атлантикаға қарай сапардың соңғы кезеңіне кірісті. Камехамеха Шарльстон портының шығысында пайда болды және "Мисс Чарльстонды" кемеге түсіретін буксирді күтті. "Мисс Чарльстон" туралы ақпарат 18-ші суастылық эскадрильясының командирінің Камехамеханың келуі туралы нұсқауында болды және ер адамнан тұратын кіші офицерлердің арасында қызығушылық тудырды. Кемедегі офицер, лейтенант және кіші офицер де арнаны сканерлеп жатты. Бір бақылаушы алыстан бір теңіз буксирі көрінгені туралы хабарлады. Барлық бинокльдер буксирге бағытталды, ал ООД: "Мен бұрышта тұрған әйелді көремін!" деп хабарлады. Отыз секундтан кейін ол: "Капитан, бұл Мисс Чарльстон емес, сіздің әйеліңіз!" - деп хабарлады. Бұл сөзді буксирмен келген бір журналистке жеткізді. Келесі күні Чарльстонның газетінде Қоғам бетінде "Бұл Мисс Чарльстон емес, капитанның әйелі!" деген тақырыппен жарияланды. Мисс Чарльстон кемежайдағы теріс айлаққа барып, қайықты жіберіп алды. Камехамеха келгеннен кейін көп ұзамай оған негізгі қозғалтқыштар зақымдалған басқа қайықты толтыру үшін жоспарланғаннан ертерек патрульге шығуға бұйрық берілді. Камехамеха 24 сағаттан аз уақыт ішінде 16 зымыранды алмастырды және кеме батареясын ауыстырды. Содан кейін ол 6-шы суасты флотилиясының командирін алып, төрт күндік теңіз сынағына шықты, флотилия командиріне жаңа қайықтың мүмкіндіктерін көрсетуге мүмкіндік берді. Оқиғадан кейін Камехамеха Атлантика флотының алғашқы қорқыту патрулін бастады. Ол тағы екі патрульді, бірін "Көк", бірін "Алтын" жасады, ал 1971 жылы сәуірде "Көк" экипажы оны кемежайға ірі жөндеуге, соның ішінде жаңа Посейдон зымыран жүйесіне қайта жөндеуге және реакторға жанармай құюға алып барды. 1971 жылы 31 мамырда "Алтын" экипажы күрделі жөндеу кезінде таратылды. 1974 және 1978 жылдар аралығында ол Суасты кемелері тобының 2-ші бөлімшесіне, 16-шы эскадрильяға қарады, Коннектикут штатындағы Нью-Лондон қаласында орналасқан және Испанияның Рота қаласындағы алдыңғы базасы болды. Ол 1975 және 1976 жылдары Атлантикада және оның маңайында ядролық қорқыту патрульдерін өткізді. 1976 жылдың қыркүйек-қараша айларында Камехамеха Чарльстон, Оңтүстік Каролина қаласында басқа бөлімшелермен бірге SPECOPS өткізді, содан кейін AUTEC полигонында біліктілік алды және Ротаға оралғаннан кейін патрульдік міндеттерді қайтадан бастады. Камехамеха 1981 жылы Портсмут теңіз кеме жасау зауытына (PNSY) жанармай құймау үшін келді. 1982 жылдың соңында теңіздегі сынақтарды аяқтап, Коннектикут штатындағы Гротоннан Флорида штатындағы Порт-Канавералға дейін, содан кейін оның зымырандар тобына арналған Чарльстонға дейін жұмыс істеді. Содан кейін ол Шотландияның Холи-Лох қаласына көшірілді. 1980 жылдардың аяғында Камехамеха Портсмут теңіз кеме жасақтауында Майн штатының Киттер қаласында жанармай құюды аяқтады. Құрылысын аяқтағаннан кейін 1989 жылы желтоқсанда Groton-ға қайта аттестаттау инспекциясы мен оқыту үшін ауысты. Осы кезеңде "Алтын" экипажы Флорида штатындағы Порт-Канавералдан 4-ші зымыран түтігінен соңғы Посейдон C3 (тактикалық оқтұмсықтар орнатылмаған) зымыранын ұшырды. Аттестаттаудан кейін 1990 жылдың қарашасында ол қорқыту патрульдік операцияларын қайта бастады және Холи-Лох, Шотландияға оралды. 1991 жылдың тамызында Посейдон зымыран жүйесінің тоқтатылуымен Камехамеха Холи-Лохтан Гротонға ауыстырылды және 1992 жылдың шілдесіне дейін қайта құруға дейін қорқыту емес патрульдік операцияларды жүзеге асырды. Өзінің көптеген операциялық мансабында Камехамеха Испанияның Рота қаласында орналасқан.

Kamehameha was built by the Mare Island Naval Shipyard in Vallejo, California. Upon completion, she went on her first sea trials off the coast of California. She conducted Missile firing tests at Cape Canaveral, Florida, after which she sailed to Pearl Harbor, Hawaii. Although Pearl Harbor was her home port until 1970, she made all of her Pacific patrols out of Apra Harbor, Guam, to permit maximum time on patrol station with a minimum transit time to and from port. Kamehameha joined the United States Pacific Fleet and the Blue Crew began her first deterrent patrol on 6 August 1966. In November 1966, the Gold Crew relieved the Blue Crew and returned to patrol. On her last Pacific patrol, the Blue Crew took her to the Pacific Missile Test Range to fire two dummy warhead missiles. The Blue Crew then took Kamehameha into port at Pearl Harbor to prepare for transfer to the Atlantic Fleet. The Gold Crew relieved the Blue Crew and spent the next few weeks in Honolulu allowing the people of Hawaii to go aboard and see the submarine named in honor of the King of Hawaii. In early June 1970, with the Gold Crew operating the boat, Kamehameha got underway for Charleston, South Carolina via the Panama Canal for duty with Submarine Squadron 18 based at Charleston. The submerged transit to the Panama Canal took approximately seven days, and upon arrival off the coast of Panama, Kamehameha surfaced and was met by the Panama Canal pilot who took her through. The passage through the canal was given priority by the canal authorities, and so little time was spent waiting to enter. The boat was the object of considerable curiosity from those on ships nearby, and from the onlookers ashore. Once clear of the canal, Kamehameha submerged again and began the final leg of the transit, passing through the Caribbean and out into the Atlantic. Kamehameha surfaced just east of the Charleston harbor sea buoy and waited for the tug to bring Miss Charleston on board. The information about Miss Charleston was in Commander Submarine Squadron 18's message of instructions for Kamehameha's arrival and had caused excitement among the bachelor junior officers. Both the Officer of the Deck, a lieutenant and the Junior Officer of the Deck were scanning the channel. One lookout reported a Navy tug just appearing in the distance. All binoculars were trained on the tug, and the OOD reported, "I see a female standing on the bow!" Thirty seconds later, he then reported, "Captain, that's not Miss Charleston, that's your wife!" The remark was relayed to a reporter who also had arrived on the tug, and the next day, in the Charleston newspaper, the Society page bore the headline, "That's Not Miss Charleston, That's the Captain's Wife!" Miss Charleston had gone to the wrong pier in the shipyard and thus missed the boat. Shortly after Kamehameha's arrival, she was ordered to sail on patrol earlier than scheduled to fill in for another boat that had suffered a casualty to the main engines. Kamehameha exchanged all 16 missiles in less than 24 hours and replaced the ship's battery. She then took Commander Submarine Flotilla Six, on board and proceeded to sea for four days of sea trials, allowing the flotilla commander to see the capabilities of the new boat. In the event, Kamehameha passed with flying colors and embarked on her first Atlantic Fleet deterrent patrol. She made two more patrols, one Blue and one Gold, and in April 1971, was taken by the Blue Crew into the shipyard for a major overhaul, including refitting for the newer Poseidon missile system, and refueling of the reactor. On 31 May 1971, the Gold Crew was disbanded during the overhaul. Between 1974 and 1978 she belonged to Submarine Group 2, Squadron 16; homeported in New London, Connecticut, and advance based in Rota, Spain. She conducted nuclear deterrent patrols in the Atlantic and vicinity without incident in 1975 and 1976. During September–November 1976, Kamehameha spent time in Charleston, South Carolina, conducting SPECOPS with other units, then onto the AUTEC range for qualifications before resuming patrol duties after her return to Rota. The Kamehameha entered Portsmouth Naval Shipyard (PNSY) in 1981 for a non refueling overhaul. She finished sea trials in late 1982 and worked her way from Groton, Connecticut, to Port Canaveral, Florida, and then to Charleston for her complement of missiles. She then transferred to Holy Loch, Scotland. During the late 1980s, Kamehameha completed a refueling overhaul at Portsmouth Naval Shipyard in Kittery, Maine. Following completion, she transferred to Groton in December 1989 for re certification inspections and training. During this period, the Gold Crew launched the last Poseidon C 3 (no tactical warheads installed) from missile tube No. 4 off Port Canaveral, Florida. Following certification, she returned to deterrent patrol operations in November 1990 and returned to Holy Loch, Scotland. In August 1991, with the deactivation of the Poseidon missile system, Kamehameha transferred from Holy Loch to Groton and performed non deterrent patrol operations until July 1992 when she left for conversion. For much of her operational career, Kamehameha was based in Rota, Spain.

Шабуылдау су асты кемесіне айналу

1992 жылдың қыркүйегінен 1993 жылдың шілдесіне дейін Калифорния штатының Вальехо қаласындағы Маре Айленд әскери-теңіз кеме жасақтауында «Камехамеха» кемесі құрғақ палубадағы баспана / теңізшілерді жеткізу платформасына түрлендірілді, шабуылдық суасты қайығы ретінде қайта жіктелді және SSN 642 борты номері берілді; оның баллистикалық зымыранмен қарулану мүмкіндігі жойылды және қару ретінде тек торпедаларды тасыды. Түрлендірілгеннен кейін, экипажы бір ғана болды, ал одан кейінгі міндеттеріне «ТММ» арнайы операциялары кірді. Түрлендірілгеннен кейін «Камехамеха» өзінің қалған қызметтік өмірі үшін Гавайидегі Перл-Харборға ауыстырылды.

Пайдаланудан шығару және жою

Камехамеха 2002 жылғы 2 сәуірде қызметтен босатылды және сол күні әскери кемелер тізілімінен алынып тасталды. Ол Freedom флотының баллистикалық зымыранға қарсы 41 су асты кемесінің соңғысы болды және қызметтен босатылған кезде АҚШ Әскери-теңіз күштеріндегі ең ескі су асты кемесі еді. Флоттағы ең ескі су асты кемесінің офицерлер бөлмесінде Ричард О’Кейннің жеке криббидж ойынына арналған тақтасы болды, ал Камехамеха қызметтен босатылғаннан кейін тақта келесі ең ескі кемеге, Парчеге берілді. Қызметтен босатылған кезде Камехамеха тарихындағы ең ұзақ қызмет еткен ядролық су асты кемесі болды, оның жалпы қызмет мерзімі 37 жылдан асты. Бұл көрсеткіш 2018 жылдың шілдесінде «Бремертон» су асты кемесімен асырылып, ол 2021 жылдың 18 мамырында қызметтен босатылды. Камехамеханың Вашингтон штатының Бремертон қаласындағы Ядролық қуатпен жұмыс істейтін кемелер мен су асты кемелерін қайта өңдеу бағдарламасы бойынша бұзылуы 2002 жылдың қазан айында басталды және 2003 жылдың 28 ақпанында аяқталды.

Еске алу

Камехамеханың Гавайи штатынан алған сыйлықтары, оның ішінде король Камехамеха I-нің бюсті, тамақ ішуге арналған акация коа ағашынан жасалған табақ, садақ және найза, сондай-ақ Перл-Харбордағы Гавайидегі Тынық мұхиты флотының суасты кемелері мұражайында орналасқан кеме командирлерінің асханасы үшін жасалған моңғол жаңғағынан жасалған үстел көрсетілімге қойылған. Оның перископтары Вашингтон штатының Бангор суасты кеме базасындағы Deterrent Park саябағына табыс етілді, олар Вудро Вильсон экспозициясының бөлігіне айналды.