Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Жібек өндірісі процесі
Process of silk production
Жібек шаруашылығы, немесе жібек өсіру – жібек алу үшін жібек құрттарын өсіру. Коммерциялық мақсатта қолданылатын бірнеше жібекқұрт түрлері болғанымен, үй жібекқұрты ең көп тараған және жан-жақты зерттелген түр болып табылады. Бұл жібекқұрт түрі қазір табиғатта кездеспейді, өйткені таңдаулы өсіру арқылы өзгертілген, нәтижесінде көпшілігі ұшу қабілетін жойған және хищниктерден қорғану мүмкіндігінен айырылған. Жібек алғаш рет неолит дәуірінде Қытайда өндірілген деп саналады. Жібек шаруашылығы Бразилия, Қытай, Франция, Үндістан, Италия, Жапония, Корея және Ресей сияқты елдерде маңызды қолөнер кәсібіне айналған. Бүгінде Қытай мен Үндістан әлемдік жылдық өндірістің 60% астамын өндіретін екі негізгі ел болып табылады.
Sericulture, or silk farming, is the cultivation of silkworms to produce silk. Although there are several commercial species of silkworms, the caterpillar of the domestic silkmoth is the most widely used and intensively studied silkworm. This species of silkmoth is no longer found in the wild as they have been modified through selective breeding, rendering most flightless and without defense against predators. Silk is believed to have first been produced in China as early as the Neolithic period. Sericulture has become an important cottage industry in countries such as Brazil, China, France, India, Italy, Japan, Korea, and Russia. Today, China and India are the two main producers, with more than 60% of the world's annual production.
Тарих
Конфуций мәтініне сәйкес, жібек өндірісінің ашылуы шамамен б.з.д. 2700 жылға жатады, бірақ археологиялық жазбалар жібек өсірудің Яншао дәуірінде (б.з.д. 5000–3000) басталғанын көрсетеді. 1977 жылы Хэбэй провинциясының Нанкун ауылында 5400–5500 жыл бұрын жасалған, жібекқұртқа ұқсас керамика фрагменті табылды, ол жібек шаруашылығының ең ерте дәлелі саналады. Сонымен қатар, б.з.д. 2450–2000 жылдарға жататын Инд цивилизациясының қоныстарында табылған археологиялық жібек талшықтарын мұқият талдау нәтижесінде, жібек Оңтүстік Азияның кең аумағында қолданылған деген болжам бар. Шамамен бірінші ғасырдың бірінші жартысына қарай, жібек Ерік жолы арқылы ежелгі Хотанға жеткен. 140 жылға қарай, бұл практика Үндістанда орнықты. Біздің заманымыздың 6-шы ғасырында жібекқұрт жұмыртқаларын Византия империясына заңсыз әкелу, Жерорта теңізінде жібек өндірісінің пайда болуына әкелді, және Византия империясында ғасырлар бойы монополия болып сақталды (Византия жібегі). 1147 жылы, Екінші крест жорығы кезінде, Сицилияның Роджер II (1095–1154) Византия жібек өндірісінің маңызды орталықтары болған Коринф және Фива қалаларына шабуыл жасап, тоқымашыларды және олардың құралдарын басып алып, Палермо мен Калабрияда өз жібек фабрикаларын құрды, соңынан бұл өнеркәсіпті Батыс Еуропаға таратты.
According to Confucian text, the discovery of silk production dates to about 2700 BCE, although archaeological records point to silk cultivation as early as the Yangshao period (5000–3000 BCE). In 1977, a piece of ceramic created 5400–5500 years ago and designed to look like a silkworm was discovered in Nancun, Hebei, providing the earliest known evidence of sericulture. Also, by careful analysis of archaeological silk fibre found on Indus Civilization sites dating back to 2450–2000 BCE, it is believed that silk was being used over a wide region of South Asia. By about the first half of the 1st century CE, it had reached ancient Khotan, by a series of interactions along the Silk Road. By 140 CE, the practice had been established in India. In the 6th century CE, the smuggling of silkworm eggs into the Byzantine Empire led to its establishment in the Mediterranean, remaining a monopoly in the Byzantine Empire for centuries (Byzantine silk). In 1147, during the Second Crusade, Roger II of Sicily (1095–1154) attacked Corinth and Thebes, two important centres of Byzantine silk production, capturing the weavers and their equipment and establishing his own silkworks in Palermo and Calabria, eventually spreading the industry to Western Europe.
Өндіріс
Жібек құрттарын түтік жапырақтарымен қоректендіреді, ал төртінші рет түлегеннен кейін олар жанына қойылған бұтаққа өрмелеп, жібек кокон тоқиды. Жібек – бұл әр құрттың басындағы екі сілекей безінен шығатын фиброин ақуызынан және жіптерді біріктіретін серцин деп аталатын заттан тұратын үздіксіз жіп. Серцин коконды ыстық суға салу арқылы алынады, бұл жібек жіптерін босатып, оларды орауға дайындайды. Бұл процеске дегумминг процесі дейді. Ыстық суға батыру жібек құртының қуыршағын да өлтіреді. Жеке жіптер "тасымалдау" процесі арқылы біріктіріліп, жіпке айналады, ол бірнеше бағытта тартылып, доңғалақтарға оралады. Тасымалдау процесінде бұрылу мөлшері мен бағытына қарай түрлі жіптер жасалады. Жіптерді бірнеше рет бүру арқылы иірілген жіп жасауға болады (қысқа талшықты жіптер иіріледі; жібек ноилге қараңыз). Кептіргеннен кейін шикі жібек сапасы бойынша жинақталады.
The silkworms are fed with mulberry leaves, and after the fourth moult, they climb a twig placed near them and spin their silken cocoons. The silk is a continuous filament comprising fibroin protein, secreted from two salivary glands in the head of each worm, and a gum called sericin, which cements the filaments. The sericin is removed by placing the cocoons in hot water, which frees the silk filaments and readies them for reeling. This is known as the degumming process. The immersion in hot water also kills the silkmoth pupa. Single filaments are combined to form thread, in a process called "throwing", which is drawn under tension through several guides and wound onto reels. This process of throwing produces various yarns depending on the amount and direction of the twisting. The threads may be plied to form yarn (short staple lengths are spun; see silk noil). After drying, the raw silk is packed according to quality.
Бейбітшілік жібек
Дәстүрлі жібектің ең көп таралған қосымшасы – бейбіт жібек, сондай-ақ ахимса жібегі деп те аталады. Осы жібек түрін этикалық жағынан жақсырақ ететін басты себеп – коконнан шығуға және қайнату алдында ұшып кетуге көбелектерге рұқсат беріледі. Бұл өндіріс кезінде қуыршақтың тірідей пісірілмейтінін көрсетеді. Дегенмен, жібек жасау үшін қолданылатын үйретілген жібекқұрттар мыңдаған жылдар бойы таңдаулы өсіруден өтіп, кокондарынан шығу үшін "жасалмаған". Олар ұша алмайтындықтан және жақсы көре алмайтындықтан, жыртқыштардан қорғана алмайды. Сәйкесінше, олар коконнан шыққаннан кейін көп ұзамай өледі.
The most popular substitute for traditional silk is peace silk, also known as ahimsa silk. The primary factor that makes this form of silk more ethical is that moths are permitted to emerge from their cocoons and fly away prior to boiling. It denotes that no pupa is ever cooked alive during manufacture. However, domesticated silkworms used to make silk have undergone thousands of years of selective breeding and are not "manufactured" to emerge from their cocoons. They are unable to defend themselves against predators since they cannot fly or see clearly. They typically die soon after emerging from their cocoons as a result.
Жабайы жібек
Ашық орманды жерлерде кездесетін тусар жібекқұрттарының қосқындылары жабайы жібек, сондай-ақ тусар жібегін өндіру үшін пайдаланылады. Дәстүрлі жібекке қарағанда, олардың қосқындылары көбінесе көбелектері ұшып кеткеннен кейін жиналады, бұл оны этикалық тұрғыдан жақсырақ таңдау жасайды. Жабайы жібекқұрттары әртүрлі өсімдіктермен қоректенетіндіктен, олардың матасы біркелкі болмаса да, берік келеді. Матаның өндірісінде де азырақ химиялық заттар қолданылады. Дегенмен, кейбір "жабайы жібек" өндіретін компаниялар қосқындыларды жинағанда, ішіндегі қуыршақтарды қалдырады.
The cocoons of Tussar silkworms, which are found in open woodlands, are used to produce wild silk, also known as Tussar silk. Compared to conventional silk, their cocoons are typically picked after the moths have emerged, making it a more ethical option. Because wild silkworms consume a variety of plants, their fabric is less uniform but more robust. The fabric is made with fewer chemicals as well. The pupae are still inside the cocoons when they are harvested by certain enterprises that employ "wild silk", though.
Тамақ ретінде құрттар
Дәстүрлі жібек өндіру әдісімен әр килограмм шикі жібекке шамамен 8 кг ылғал жібекқұрт қабығы мен 2 кг құрғақ жібекқұрт қабығы түседі. Бұл қосалқы өнім тарихи түрде жібек өндіретін аймақтардағы адамдар тарапынан тұтынылып келген.
The conventional method of silk production results in ~8 kg of wet silkworm pupae and ~2 kg of dry pupae per kilogram of raw silk. This byproduct has historically been consumed by people in silk producing areas.