Жүгері талшығы өнеркәсібі: тарихы мен қазіргі жағдайы

Кіріспе

Өсімдік талшықтары индустриясы

Жүт саудасы негізінен Үндістанның Батыс Бенгалия және Ассам штаттары мен Бангладеш аймағында шоғырланған. Жүт өндіруші елдердің ішінде Үндістан басты орынды алады, ал экспорт бойынша көшбасшы – Бангладеш, себебі оларда табиғи құнарлы топырақ бар. Үндістан мен Бангладештің жүт өндірісі сәйкесінше 1,968 миллион тонна және 1,349 миллион тоннаны құрайды. Бенгал жүты 17 ғасырдан бастап голландтар, француздар, ал кейін басқа еуропалықтар тарапынан Оңтүстік-Шығыс Азияға экспортталды. 1790 жылдары Шотландияның Данди қаласына шағын экспорт қалыптасты, онда зығыр иіру өнеркәсібі шығындарды төмендету үшін жүттің белгілі бір пайызын пайдалана алды. 1833 жылы Данди саудагері Томас Ней жүтті кит майына малып, механикалық иіру процесін ойлап тапты. Британ саудагерлері 1840 жылдардан бастап Бенгалиядан шикі жүтті Данди диірмендеріндегі зығырдың орнына экспорттады. Данди, диірмендерде халықтың жартысынан астамын жұмыспен қамтып, индустрияның жаһандық орталығына айналды және «Жүтеополис» деген лақап атын алды. 1858 жылы үнді қаржыгерлері өздерінің өндірісін құру үшін Дандиден иіру машиналарын импорттауды қолдады, ал 1895 жылы Бенгалиядағы жүт өнеркәсібі шотланд жүт саудасын басып озды. Көптеген шотландтар Үндістер үшін жүт фабрикаларын құру үшін Бенгалияда жұмыс істеді, олар G. D. Birla сияқты марвари брокерлерінің ықпалында болды. Бүгінде жүт өнімдерінің шамамен 75% қаптама материалдары болып табылады, мысалы, қаптар. Ескірген жабдықтар, ереуілдер мен жұмыстан тоқтатулар, инновациялардың жетіспеуі сияқты мәселелер Үндістан индустриясының тәуелсіздік алғаннан бері тоқырауына себеп болды. Гессиан немесе ернеу деп аталатын жүт кофе қаптары ең танымал өнімдердің бірі. Бұл қаптар Қырым соғысынан бастап әскери мақсатта қолданылды, ал Бірінші дүниежүзілік соғыста британдық соғыс басқармасы құм қаптарын өндіру бойынша толық келісімшартты Калькуттадағы грек-индиялық фирмаға тапсырды. Ол балық аулау, құрылыс, өнер және қару-жарақ өнеркәсібінде қолданылады. Жүт өнеркәсібінің басым бөлігі Үндістанда шоғырланған (60%), бірақ шикі жүт негізінен Бангладештен келеді, ол жүт өнімдерін өндірушілердің екінші ірі өндірушісі болып табылады. Кілем төсемесіне арналған мата (ККМ), жүттің үшінші ірі бағыты, жылдам дамып келеді. Қазіргі уақытта ол әлемдік жүт тұтынымының шамамен 15% құрайды. ККМ-нен кейінгі басқа да кең таралған жүт өнімдері – кілем иісі, арқан, төсем, фелт, сәндік маталар және өнеркәсіптік қолданысқа арналған әртүрлі ауыр бұйымдар. Көптеген елдер тұтынушыларға арналған қаптама үшін пластик қолдануды азайтуға немесе тоқтатуға тырысқандықтан, жүт қаптары нарықта үлкен үлес алады. Үндістан жаһандық жүт өнімдерінің 60% -ын өндіреді, бірақ инвестициялардың жетіспеуі, су тапшылығы, сапасыз тұқымдар және урбанизация салдарынан егістік жерлердің жоғалуы оның өсімін тежейді, өйткені ол ластануға себеп болатын пластик сияқты материалдардың биоразлагаюшы алмастырғышы болып табылады.

The jute trade is centered mainly around India's West Bengal and Assam, and Bangladesh. The major producing country of jute is India and biggest exporter is Bangladesh, due to their natural fertile soil. Production of jute by India and Bangladesh are respectively 1.968 million ton and 1.349 million metric ton. Bengal jute was exported to South East Asia from the 17th century by the Dutch, French and later by other Europeans. By the 1790s a small export had developed to the Scottish city of Dundee, where the flax spinning industry could use a small percentage of jute to lower costs. Thomas Neigh, a Dundee merchant invented the mechanical process of spinning jute in 1833 by first soaking it in whale oil. British merchants exported raw jute from Bengal in increasing quantities from the 1840s to replace flax in the Dundee mills. Dundee, employing more than half the population in the mills, became the global centre of the industry, and earned the nickname "Juteopolis." In 1858, Indian financiers supported the importation of spinning machinery from Dundee in order to create their own industry, and by 1895, jute industries in Bengal overtook the Scottish jute trade. Many Scots worked in Bengal to set up jute factories for Indians, dominated by Marwari brokers such as G. D. Birla. Today, nearly 75% of jute goods are packaging materials, such as burlap sacks. Problems such as obsolete machinery, strikes and lock outs, and a lack of innovation have seen the Indian industry stagnate since independence. Jute coffee bags are perhaps the most famous product, known as hessian or burlap. These sacks found a military use starting in the Crimean War, and then in World War I the British War Office awarded their entire 2016 contract for sandbags to a Greek Indian firm in Calcutta. It has been used in the fishing, construction, art and in the arms industry. India has the bulk of the jute industry (60%), but the raw jute comes mainly from Bangladesh which is the second largest producer of jute products. Carpet backing cloth (CBC), the third major jute outlet, is quickly growing in prominence. Currently it accounts for roughly 15% of the world's jute consumption globally. Other common jute products behind CBC are carpet yarn, cordage, padding, felts, decorative fabrics, and miscellaneous heavy duty items for industrial use. As more countries make efforts to reduce or ban plastic usage for consumer bagging, jute bags take a greater share of the market. India produces 60% of global jute products; however, problems such as lack of investment, water shortage, poor quality seeds, and loss of crop land to urbanisation slow its growth as a biodegradable substitute for materials such as plastic which contribute to pollution.

Тарих

Шығыс Бенгалия аймағында джут ғасырлар бойы өсіріліп келеді. Ол қазіргі Бангладеш және Батыс Бенгалияның ауылдарында жергілікті тұтыну үшін өндірілген. Джут арқан жасау үшін заманауи кезеңге дейін қолданылып келді, бірақ джут индустриясының құрылуы 1880 жылдары үнді қолмен тоқылған джут өндірісінің күйреуіне әкелді. 1850 жылдары шамамен 250,000 фунт стерлингтік джут өнімдері жыл сайын экспортталды. 250,000 жұмысшы тікелей осы салада жұмыс істеді, 4 миллион шаруа қожалығын қолдады және Үндістанның экспорттық табысының 20% -ын құрады. Бұл тұрғысынан алғанда, саяси жағдайлар мен «Үнді джут фабрикалары қауымдастығының» олигополистік саясаты салдарынан ұзақ депрессия басталды. Джут өндірісінің ұзаққа созылған құлдырауының бір себебі – британдықтар ойлап тапқан және дамытқан фабрикаларды сатып алғаннан кейін, тек қысқа мерзімді пайда табуға ұмтылған үнді джут барондарының оны пайдалануы. Джут фабрикалары жабылуда, соңғы жылдары 8 фабрика жабылып, жалпы саны 55-ке дейін азайды. Көшпенді жұмысшылар аймақты тастап кетті, жалақылар өспеді және ереуілдер жиі болып тұрады.

Шығыс Үндістан компаниясы

Британдық Шығыс Үндістан компаниясы – 17 ғасырдан бастап 1857 жылы таратылғанға дейін Бенгалиядағы Британ империясының өкілетті органы болды. Голланд және француз саудагерлері джут саудасын бастады. Компания 17 және 18 ғасырларда Оңтүстік-Шығыс Азияға қаптарды экспорттауды бастады. 1830 жылдары Томас Ней джутты Дундиге әкеліп, зығыр тоқу машиналарын қолданып мата жасауға тырысты. Бұл әуелде сәтті болмады, бірақ кит майы оны иіруге жеткілікті жұмсақ ететіні анықталғанға дейін зығырмен араластырып қолданды. Сұраныс джуттың арқаны, қап және мата жасауда зығырды ығыстыруымен күрт өсті. 1833 және 1855 жылдар аралығында Бенгалияда джут өсіру өркендеді, бірақ қолмен тоқылатын шағын өндіріс төмендеді. 1855 жылы Джордж Аклендті Бисэмбер Сен Дундидегі мата тоқу машиналарын (және кит майын) импорттап, Серэмпурда Үндістандағы алғашқы фабриканы ашуға қаржылады. Ол сәтсіздікке ұшыраса да, 1857 жылы Борнео компаниясын бумен жұмыс істейтін тоқу және иіру фабрикасын ашуға шабыттандырды. Көп ұзамай оннан астам компания ішкі тұтыну үшін және шығысқа экспорттау үшін өндіріс бастады. 1908 жылға қарай Калькутта Дундиді жеңіп, әлемдегі ең ірі джут өндірушісіне айналды. 1890 жылдардан бастап Марварилер брокерлер ретінде (мысалы, Бирла тобы) нарыққа еніп, 300 000-нан астам жұмысшыны жұмысқа алған өнеркәсіптің басты иелеріне айналды.

Дунди джуты

Шотландиядағы Дунди қаласының жұт өнеркәсібінің кәсіпкерлері "Жұт барондары" деп аталды. Дунди зығыр иіру және кит майы өндірісінің орталығы болған. Олар жұтты кит майы қосылғанда механикалық түрде иіруге болатынын түсінді. Олар кофе сияқты тауарларды тасымалдауға және құм қаптарын жасауға арналған үлкен жаңа өнеркәсіп құрды. Дундидегі жұт өнеркәсібі машина жасаушылар машиналарды шикізатқа оңай қол жеткізген және жалақысы төмен үнді саудагерлеріне сатқаннан кейін төмендеуге бастады. Бұл – еркін сауданың танымал мысалы, онда либералды үкімет сауда кедергілерін енгізбей, Калькутта индустриясының жеңіске жетуіне мүмкіндік берді. "Дунди жұт барондарының" Калькутта мен Дундиде меншік үлесі болғандықтан, Шотландиядағы төмендеу оларға аса ауыр тимеді. Дундидегі жұмысшылардың 50%-дан астамы жұт өнеркәсібінде жұмыс істеді, олардың үштен екісі әйелдер, ал қалғандарының көп бөлігі балалар болды, себебі оларға аз жалақы төленді. Осы өркендеу нәтижесінде шалап үйлер, тығыздық, нашар жұмыс жағдайлары мен төмен жалақы пайда болды.

Тәуелсіздік алғаннан кейінгі Үндістан.

Үндістандық жұт фабрикалары қауымдастығы – Үндістан саудасын басқаратын басты ұйым. Бірла – Үндістандағы ең танымал бизнес-гигант, ол жұт брокері ретінде бастаған. Бірла отбасы, Миттал және Баджадж сияқты марвари тайпасына жатады. Үнді жұтында марварилердің үстемдігі басым деп есептеледі. Индустрия көптеген қиындықтарға тап болды, мысалы, 2015 жылы жұмыс уақытын қысқартуды ұсынған кезде бір фабрика иесі өзінің жұмысшылары тарапынан өлтірілді. Соңғы жылдары осындай 6 оқиға болды. Үндістандағы жұт индустриясы мемлекеттік сатып алуға тәуелді. Мыңжылдық басынан бері мемлекеттік сатып алулар жұттан міндетті қаптамаға азайды және қазір тұтынушылар деңгейінде пластикке тыйым салу арқылы қайта жандануда.