Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Кіріспе
Гүлді өсімдіктер туысы
Genus of flowering plants
Commelina – шамамен 170 түрді қамтитын туыс. Гүлдерінің өмір сүру ұзақтығы қысқа болғандықтан, оларды көбінесе «күндізгі гүлдер» деп атайды. Оларды «жесірдің жасы» деп сирек атайды. Бұл Commelinaceae тұқымдастығының ең ірі туысы болып табылады. 18 ғасырдағы швед таксономы Карл Линней осы туысқа екі голланд ботанигі – Ян Коммелийн мен оның жүрегі жақын туысы Каспардың есімін берген. Олар Commelina communis гүлдерінің әдемі гүл жапырақтарын бейнелейді. Бұл гүлқос сабалары көбінесе шырышты сұйықтықпен толы болады. Әрбір гүлқос сабасында бір немесе екі ежікше тәрізді шашақ орналасқан, жоғарғы шашақ көбінесе жетілмеген немесе бірнеше еркек гүлдерді дамытады, ал төменгі шашақта бірнеше гүлдер болады. Туыстың барлық өкілдері кезектесетін жапырақтарға ие.
Commelina is a genus of approximately 170 species commonly called dayflowers due to the short lives of their flowers. They are less often known as widow's tears. It is by far the largest genus of its family, Commelinaceae. The Swedish taxonomist Carl Linnaeus of the 18th century named the genus after the two Dutch botanists Jan Commelijn and his nephew Caspar, each representing one of the showy petals of Commelina communis. These spathes are often filled with a mucilaginous liquid. Each spathe houses either one or two scorpioid cymes, with the upper cyme being either vestigial or bearing from one to several typically male flowers, and the lower cyme bearing several flowers. All members of the genus have alternate leaves.
Сипаттама
Бұл туысқа жататын өсімдіктер көпжылдық немесе біржылдық шөптесін өсімдіктер, олардың тамырлары көбінесе талшықты, сирек түйірлі немесе тамырсабақты болады. Жапырақтары екі қатарлы немесе спираль тәрізді орналасқан, жапырақ тіліктері сабақсыз немесе сабақты болуы мүмкін. Жапырақ бүршігіндегі бүктелу түрі – инволют (яғни, шеттері ішке қарай иілген) немесе суперволют. Гүлшоғырлары терминальды, яғни сабақ гүлшоғырмен аяқталады, және көбінесе жапыраққа қарама-қарсы орналасқан, яғни жаңа қосалқы сабақтың жапырағымен бірдей түйіннен шығады. Гүлшоғыр бір немесе екі цинцинус құрайды, олар монохазиялы цималар (яғни, жалған бірегей тамырлы тармақты цималар), онда бүйір бұтақтары жалған тамырдың қарама-қарсы жақтарында кезекпен орналасқан. Дистальді цинцинус жетілмеген немесе әдетте еркек гүлдері бар бірнеше гүлдерден тұруы мүмкін. Проксимальді цима әрқашан болады және көп гүлді болады. Цинцинустар бүктелген жапырақшамен (шпаттамен) қоршалған, бұл өзгертілген жапырақ, көбінесе шырышты сұйықтыққа толы. Жапырақша шеттері толығымен бөлек немесе базальды бөлігінде әртүрлі деңгейде біріккен болуы мүмкін. Гүлдері гүлсабақта орналасқан және жоғары дәрежелі зигоморфты, яғни симметрия жазықтығы біреу ғана. Гүлсабақтың түбінде кейде торапшалар (брактеолдар) орналасқан, бірақ көбінесе олар жоқ. Гүлдері екі жынысты немесе еркек гүлдері болады. Үш түрлі сепалдары бар, олар бос немесе екі бүйірлік сепалы біріккен болуы мүмкін. Гүлдің жапырақшалары бос және түрліше, жоғарғы екі жапырақшасы ірі және тырнақты, ал төменгі жапырақшасы әдетте кішірейтілген және көбінесе басқа екеуінен түсімен ерекшеленеді. Гүлдің түсі көбінесе көк, бірақ лила, лаванда, сары, шабдалы, абрикос және ақ түстер де кездеседі. Үш аталық және екі-үш тозаңдық (сәуір) бар, олардың барлығы бос, тегіс жіпшелі. Тозаңдықтар артқы жағында орналасқан және төрт-алты бөлікті антероидтары бар. Аталықтар алдыңғы жағында орналасқан және тозаңдықтардан ұзын. Орталық аталық өлшемі мен пішіні жағынан екі бүйірлік аталықтан ерекшеленеді, ал орталық тозаңдық болған жағдайда ол басқа тозаңдықтардан да ерекшеленеді. Жұмыртқалық екі немесе үш ұялы және әрбір ұяда бір-екі жұмыртқа бар. Жемісі – қапшық, әдетте екі немесе үш ұялы, бірақ сирек жағдайларда бір ұялы болуы мүмкін, және ол екі немесе үш жапырақшалы. Ұяларда бір немесе екі тұқым немесе тұқым болмауы мүмкін. Тұқымдары бір қатарлы (яғни бір қатарда орналасқан), сызықты гилум және бүйірлік эмбриотегасы бар.
Plants in the genus are perennial or annual herbs with roots that are usually fibrous or rarely tuberous or rhizomatous. The leaves are distichous (i. e. 2 ranked) or spirally arranged with blades that either lack or have a petiole. The ptyxis, or the way the leaf is folded in the bud, is either involute (i. e. having inrolled margins) or supervolute. The inflorescences are terminal, meaning the stem terminates with an inflorescence, and often leaf opposed, meaning it emerges at the node with a leaf of a new axillary stem. The inflorescence is composed of one or two cincinni, also called scorpioid cymes, which are monochasia (i. e. cymes with a single branched main false axis) in which the lateral branches arise alternately on opposite sides of the false axis. The distal cincinnus may either be vestigial or contain one to several flowers that are typically male. The proximal cyme is always present and is multi flowered. The cincinni are enclosed in a folded spathe, a modified leaf, which is often filled with a mucilaginous liquid. The spathe may either have completely distinct margins or they may be fused to varying degrees at the basal end. The flowers are borne on pedicels and are strongly zygomorphic, meaning there is only a single plane of symmetry. Bracteoles occasionally subtend the pedicels, but they are usually absent. The flowers are either bisexual or male. There are three unequal sepals, which may either be free or the two lateral ones may be fused. The petals are free and unequal with the two upper ones being larger and clawed while the lower petal is typically reduced and often differs in colour from the other two. Flower colour is most typically blue, but lilac, lavender, yellow, peach, apricot and white also occur. There are three stamens and two to three staminodes, or infertile stamens, all of which have free, glabrous filaments. The staminodes occur posteriorly and have antherodes with four to six lobes. The stamens are anterior and are longer than the staminodes. The medial stamen differs in size and form from the lateral two, and when a central staminode is present it also differs from the other staminodes. The ovaries are bi or trilocular and one to two ovules is present per locule. The fruit is a capsule that is typically bi or trilocular, but in rare cases may be unilocular, and it is bi or trivalved. The locules may contain one or two seeds, or no seed at all. The seeds are uniseriate (i. e. arranged in a single row), have a linear hilum and a lateral embryotega.