Кіріспе

«Coming To America» фильміне қатысты сот ісі

Бухвальд vs. Paramount (1990) – Калифорнияда қаралып, шешілген келісімшартты бұзу туралы сот ісі. Юморист және жазушы Арт Бухвальд Paramount Pictures оның сценарий идеясын ұрлап, оны 1988 жылғы «Coming to America» фильміне айналдырғанын мәлімдеді. Бухвальд сот ісінде жеңіске жетіп, өтемақы алды, содан кейін Paramount компаниясынан алдын ала келісім ұсынысын қабылдады. Бұл шешім бастысынан Paramount компаниясы авторларға төлеу мөлшерін анықтауда «арамдық» тәсілдер қолданғанын соттың зиянды өтеу кезеңінде анықтауы болды, бұл кеңінен «Голливуд есебі» деп аталады. Paramount компаниясы фильмнің 288 миллион долларлық кірісіне қарамастан, Бухвальдтың келісімшартындағы «таза пайда» анықтамасына сәйкес таза пайда таппағанын дәлелдеу үшін бухгалтерлік құжаттар ұсынды, демек Бухвальдқа ештеңе төленбеуі керек еді. Сот Бухвальдтың бұл «арамдық» екенін және осылайша жарамсыз екенін айтқан аргументімен келісті. Шағымданудан және оның барлық басқа келісімшарттарына осы арамдықтың салдары тиеді деп қорқып, Paramount 900 000 долларға келісім жасады. Бұл іс 1992 жылы Пирс О'Доннелл, Бухвальдты қорғаған адвокат, және Лос-Анджелес Таймс газетінің тілшісі Деннис Макдугал жазған «Fatal Subtraction: The Inside Story of Buchwald v. Paramount» атты кітаптың тақырыбы болды.

Уақыт шкаласы

1982 жылы Бухвальд "Бұл қатал, қатал әлем" (кейін "Бір күндік патша" деп аталды) атты сценарийді жазды, ол Paramount компаниясының Джеффри Катценбергке ұсынылды, сол кезде Paramount компаниясымен келісімшартта болған Эдди Мерфиді басты рөлге бекіту ниетімен. Сот құжаттарына сәйкес, "Бір күндік патша" жобасының синопсисі былай болды:

Paramount 1983 жылдың басында сценарийді сатып алды және бірнеше сценарий жазушылардан сәтсіз болған бірнеше сценарийлер тапсырыс берді. Джон Лэндис уақыт-уақытпен режиссер ретінде қарастырылды. Екі жылдық даму қиындықтарынан кейін Paramount 1985 жылдың наурыз айында жобадан бас тартуға шешім қабылдады. 1986 жылдың мамырында Paramount компаниясының бәсекелесі Warner Bros. Бухвальдтың сценарийін сатып алу опциясын алды. 1987 жылдың жазында Paramount Эдди Мерфидің әңгімесіне негізделген және Джон Лэндис режиссерлік ететін фильмді дамытуға кірісті. Оқиғаның жоспары Бухвальдтың түпкі идеясына және оған негізделген Paramount компаниясының сәтсіз сценарийлеріне ұқсас болды. 1988 жылдың қаңтар айында Warner Bros. Paramount жобасына сілтеме жасай отырып, Бухвальдтың жобасының нұсқасын тоқтатты. 1988 жылы Paramount компаниясы "Америкаға келдім" фильмін шығарғанда, Эдди Мерфиге ғана оқиғаның авторы деген құқық берілді. Бухвальдқа ешқандай төлем жасалмады, тіпті оны оқиғаның авторы деп те санамады. Бухвальд Paramount компаниясын келісімшартты бұзғаны үшін сотқа берді, өйткені Paramount компаниясымен жасалған келісімшартта оның сценарийі фильмге түсірілсе, оған белгілі бір сома төленетіні жазылған.

Шешім

1990 жылы Калифорнияның Жоғарғы соты Бухвальдтың дәлелдердің басымдылығымен оның тақырыптық жоспары және Paramount компаниясының осы жоспарға негізделген сәтсіз сценарийлері «Америкаға келу» фильмінің тақырыптық жоспарымен «ұқсас» екенін көрсетті деп шешті. Мерфи мен Лэндис бұрын Бухвальдтың жоспарына қол жеткізгендігі туралы дәлелдермен бірге, сот фильмнің тарихы шын мәнінде Бухвальдтың жоспарына «негізделгенін» анықтады. Paramount компаниясы Бухвальдқа ешқашан төлемегендіктен, оның жоспары бойынша фильм шыққан жағдайда опциялық келісімде белгіленгендей төлем жасалуы тиіс болғандықтан, Paramount компаниясы келісім-шартты бұзды. Сот процесінің екінші кезеңінде, сот Бухвальдқа төленетін залалдың мөлшерін анықтады, Paramount фильмнен түскен 288 миллион долларлық билет сатудан қарамастан, фильмнің дамуы мен жарнамалауға көп ақша жұмсағанын және Бухвальдтың келісімшартында көрсетілген формула бойынша Paramount «таза пайда» таппағанын мәлімдеді. Содан кейін сот формула «әділетсіз» деп тапты және Бухвальд компанияға қарсы жеке азаматтық талап арызын қозғауы мүмкін екенін айтты. Апелляцияда жеңіліске ұшыраудан қорқып және авторлардың олар да әділетсіз таза пайда формуласынан зардап шеккенін талап ету толқынынан сақтану үшін, Paramount Бухвальд пен оның продюсерлік серіктесімен 900 000 долларға келісім жасады. Кейбір сарапшылар бұл сот ісі Голливудтың «пайдаға қатысуға» ие болғандарға төлемдеріне әсер ететін шешуші нүкте болды, себебі таза пайда формуласын өзгертуге мәжбүрледі деп мәлімдеді. Алайда, 1989 жылғы «Бэтмен» фильміне қатысты Batfilm Productions v. Warner Bros. ісі бойынша Калифорнияның Жоғарғы сотының шешімінде осыған ұқсас формула әділетсіз емес деп айтылды. Бүгінгі күнге дейін апелляциялық сот мұндай талаптарды қараған жоқ, яғни жоғары тұрған соттар апелляциялық соттың шешімін басшылыққа ала алмайды. Дегенмен, бұл жағдай барлық студиялар мен өндіріс компанияларын сценарийлерді өңдеуге қатысты көбірек сақтық танытуға мәжбүр етті, себебі олар алдын ала келісімсіз жұмыс істеген сюжет элементін кездейсоқ қолданса, ұқсас жағдай туындауынан қорқуда. Болашақтағы сценарий жобалары мен фильмдер арасындағы «ұқсастықтар» сотқа шағымдануға әкелуі мүмкін деп алаңдайтын барлық студиялар мен өндіріс компаниялары қазір авторларынан сұралмаған сценарийлерді ашпай қайтарады.