Кіріспе

Ирландиялық саясаткер және заңгер Уильям Конингхэм Планкет, 1-ші Барон Планкет, ПК (Ирландия), QC (1 шілде 1764 – 5 қаңтар 1854) – ирландиялық саясаткер және заңгер. 1803 жылы Роберт Эмметтің мемлекетке қарсы қылмысы бойынша қудалаушы прокурор ретінде елге әйгілі болғаннан кейін, ол үкіметтік қызметте жылдам өрледі. 1830 жылы Ирландияның лорд-канцлері болып тағайындалды және 1841 жылы зейнетке шыққанға дейін, қысқа үзіліспен, осы лауазымда қызмет етті.

Өмірбаян және білім

Пресвитериан шіркеуінің пасторы, Дублин қаласының преподобный Томас Планкет және оның әйелі Мэри (туған аты Конингем) Планкет Ферманаг графтығындағы Эннискиллен қаласында дүниеге келді. Ол Дублин Тринити колледжінде білім алды. 1784 жылы тәмамдағаннан кейін Линкольн қонақүйіне студент болып қабылданды және үш жылдан соң Ирландия адвокатурасына қабылданды.

Роберт Эмметтің саяси мансабы

Планке 1795 жылы корольдің кеңесшісі болып тағайындалды, ал үш жылдан кейін Шарлемонт округінен Ирландияның Төменгі палатасына депутат болып сайланды. Одақ актісі қабылданғаннан кейін Планке депутаттығынан айырылып, 1802 жылы Дублин университетінен Вестминстерге сайлануға тырысқандары сәтсіз аяқталды. 1803 жылдың қыркүйегінде Роберт Эмметтің мемлекетке қарсы көтерілісіне қатысқан істе прокурорлық қызметін атқару арқылы ол қайтадан көзге түсті. Лорд Кастлерег, Одақ актілерінің негізгі авторы ретінде, Дублиндегі Эмметтің сәтсіз көтерілісінен қатты ұялған болатын. Ол «жағдайды ешқандай егжей-тегжейлі қарастырмау, мәселенің өзінің тар негізінде, ешқандай қаражаты мен құрметті басшылары жоқ жеңілтек көтеріліс ретінде қалуын қамтамасыз ету – ең дұрысы» деген кеңес берді. Планке осы кеңеске сәйкес әрекет еткен сияқты. Сот процесінің өзі қиындық тудырмады: дәлелдер мол болды, ал Корольдік Эмметтің қорғаушы адвокаты Леонард МакНаллиді 200 фунт стерлинг және зейнетақымен сатып алуға қосымша шара қолданды. Бірақ МакНалли сот процесі аяқталғанын, өйткені оның клиенті куәгерлерді шақыруды немесе «сот уақытын ала қоймауды» қаламайтынын жариялағанда, Планке тұрып, айыпталушыға сөгіс айтты. Ол Эмметті «кірпіш қалаушы, ескі киім сатушы, жұмысшы және ат бағып күтушіні» қамтитын қастандық жоспарының адасқан жетекшісі деп әжуалады. Планке Ирландияның солиситоры-генералы және 1805 жылы Ирландияның бас прокуроры болып тағайындалды. Ол сондай-ақ Ирландияның құпия кеңесінің мүшесі болды. Солиситор-генерал ретінде Планке радикал журналист Уильям Коббеттің апталық газеті «Политикалық тізілімде» жариялаған бірқатар жалақор хаттарда сынға ұшыраған шенеуніктердің бірі болды. Планке «жылан» деп сипатталып, ол «естімеген құқықтарды пайдаланып», «бұрынғы досының [Эмметтің әкесі], Планкеттің жиі тамақтанатын дастарқанынан, өлім аузында жатқан ұлын қасақана қамшылады, ал ол ұлы ешқандай дәлел келтірмеді және өзін қорғамады, керісінше, кінәсін мойындап, тағдырына мойынсұнды» делінген. Планке Коббетке де, хаттардың авторы «Ювернаға» (Ирландияның «Хиберния» атауының нұсқасы) қарсы да сәтті сот процесін өткізді, оны Роберт Джонсон деп анықтады, ол жалпы соттың судьясы (Ирландия), нәтижесінде лауазымынан кетуге мәжбүр болды. 1807 жылдың қаңтар айында Планке Мидхерсттен вигтік депутат ретінде Британдық палатаға қайта сайланды, бірақ ол округті тек үш ай ғана өкілдік етті, алайда 1812 жылы Дублин университетінен депутат ретінде палатаға қайта оралды және 1827 жылдың мамырына дейін осы лауазымды сақтап қалды. 1822 жылы ол Ирландияның бас прокуроры лауазымына қайта тағайындалды, өйткені Уильям Сорин (1807–22 жылдары бас прокурор) католиктердің азаттығына қарсы болды, енді Тақ оның болатынын қабылдады. Планке, Сориннен айырмашылығы, Эмансипацияны қолдады және оны қамтамасыз ету үшін Дэниел О'Коннеллмен ақылға қонымды ынтымақтастықта жұмыс істей алды. 1827 жылы Палатадағы орынды тастап, ол Корк графтығындағы Ньютонның бароны Планке болып Ұлыбритания жұртына көтерілді және Ирландияның жалпы соттарының бас судьясы болып тағайындалды. Ол католиктердің азаттығын жақтады және 1830 жылдан 1841 жылға дейін Ирландияның лорд-канцлері қызметін атқарды, 1834 жылдан 1835 жылға дейінгі торилер билікте болған қысқа кезеңнен басқа. Ол сэр Джон Кэмпбеллдің лауазымға кіруіне мүмкіндік беру үшін зейнеткерлікке шығуға мәжбүр болды. Оның канцлерлік қызметі даусыз болған жоқ: қарсыластары оны саяси партиялықтыққа, ұзақ уақыт жұмыстан тыс қалуға және тіпті кеңсе иелерінің туыстарына қамқорлық жасауына, кеңсе иелерінің туыстарына қамқорлық жасауына, оның дәуірінде де әдеттегідей емес масштабтағы туысқандықпен айыптады.

Отбасы

Планкет Страбэйн қаласының тұрғыны Джон МакКауслендтің қызы Кэтрин МакКауслендке және Донегал графтығының Балмаковтен келген пастор Уильям Спанның қызы Элизабет Спанға үйленді. Олардың ұлы Томас Ирландия шіркеуінің Туам, Киллала және Ахонри епископы болды. Томастың үлкен қызы, құрметті Кэтрин Планкет (1820–1932) – ең ұзақ өмір сүрген ирландтық адам атанды. Олардың басқа балаларының арасында 1859 жылы қайтыс болған Патрик, Банкроттық сот судьясы, 1850 жылдан бастап Туам деканы болған Роберт және Луиза есімді қыз бар еді. Дублинде Планкет Дейли клубының мүшесі болды. Ол 1854 жылғы қаңтарда 89 жасында Брей қаласына жақын, Уиклоу графтығындағы Олд Коннаут имениесінде қайтыс болды. Баронияны оның үлкен ұлы Томас мұраға алды. Ол жомарт өмір сүрді: Олд Коннаутта оны қонаққа шақырған сэр Уолтер Скотт Планкеттің әдемі мінезі мен қонақжайлылығына, сондай-ақ тағамдары мен шараптарының тамаша сапасына жоғары баға берді.