Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Саксофон отбасының үшінші кішкентай мүшесі
The third smallest member of the saxophone family
Сопрано саксофоны – 1840 жылдары ойлап табылған, ағаштан жасалған үскірік аспап – саксофонның жоғары регистрдегі түрі. Сопрано, сопраниссимус, сопранино, сопрано, альт, тенор, баритон, бас және контрабас саксофондардан құралған саксофон отбасының үшінші кіші мүшесі болып табылады. Сопрано саксофоны – қазіргі кезде жиі қолданылатын саксофондардың ең кішкентайы және ең жоғары дыбыстық диапазоны бар түрі.
The soprano saxophone is a higher register variety of the saxophone, a woodwind instrument invented in the 1840s. The soprano is the third smallest member of the saxophone family, which consists (from smallest to largest) of the sopranissimo, sopranino, soprano, alto, tenor, baritone, bass, contrabass saxophone. Soprano saxophones are the smallest and thus highest pitched saxophone in common use.
Құрал
B баскышындағы транспозициялық аспап, жоғары F баскышы бар қазіргі сопрано саксофондар концерттік A3-тен E6 (төмен B-ден жоғары F-ге дейін) диапазонда болады, демек тенор саксофонынан бір октава жоғары дыбысталады. C баскышындағы сопрано саксофон да бар, ал 1910 жылға дейін барлық саксофондар, соның ішінде сопранолар, төменгі B баскышына келтірілді. 1920 жылдары сопраноны жоғары F баскышымен жасау стандартқа айналды. 1950 жылдары жоғары F кейбір сопраноларда опция ретінде ұсынылды, ал 1970 жылдары кәсіби деңгейдегі аспаптардың көпшілігі жоғары F баскышымен жабдықталды. Бүгінгі күні жасалатын барлық сопранолар стандартты түрде жоғары F баскышымен келеді, ал кейбір жаңа кәсіби сопраноларда (мысалы, Yanagisawa, Selmer және Yamaha өндірісіндегілерде) F баскышының жанында жоғары G баскышы да болуы мүмкін. Сонымен қатар, тәжірибелі музыканттар альтиссимо регистрін пайдалана алады, бұл оларға осы ноталарды ойнауға және тіпті одан да жоғары көтерілуге мүмкіндік береді, әдетте аспаптың баскыш диапазонына қарамастан. 1990 жылдан бері жасалған көптеген сопраноларда ажыратылатын мойын болады және бір түзу, бір төмен қарай иілген мойын жиынтығымен келеді. Толық түзу сопраноны ойнаған кезде жоғары және сыртқа қарай ұстау қажет, бұл дыбысты жақсы таратуға мүмкіндік береді және орындау кезінде көбірек сергектілік көрсетеді. Иілген мойын аспапты төмен қарай ұстауға мүмкіндік береді, сонымен қатар ауыздық бұрышын сақтайды, бұл нота тізімін оңай пайдалануға және кейбір музыканттар үшін оң қолдың шаршауын азайтуға көмектеседі. Кейбіреулер иілген мойын сопраноға жылырақ, мұрындықсыз дыбыс береді деп санайды, бірақ бұл ойыншылар арасында пікірталас тудырады. Дегенмен, кейбір музыканттар, техниктер және инженерлер ажыратылатын мойындыларға қарағанда бір бөліктен жасалған сопраноларды артық көреді, себебі мойынды қабылдағыш/тенон жүйесі тозуға бейім және уақыт өте соқпақтар пайда болуы мүмкін, егер түзетілмесе, аспапты ойнауға кедергі келтіреді. Көптеген музыканттардың иілген мойындыларды артық көруіне байланысты, кейде бір бөліктен жасалған аспаптар өндіріс кезінде октавалық тесіктен жоғары иіледі (мысалы, Yamaha YSS 62R және YSS 82ZR). Кейбір өндірушілер сондай-ақ, толық иілген сопраноларды шығарады, олар кішкентай альт-саксофонға ұқсайды, бірақ түзурақ мойын/қосымша бөлікке ие, сондай-ақ, 1920 жылдары King өндірген сирек Saxello үлгісіне ұқсас 'қоңыраулы' сопраноларды да шығарады (бірақ нақты Saxello-ның қоңырауы көбірек бұрышталған және оның дыбыс жолы басқаша). Барлық нұсқалар дәстүрлі түзу сопрано сияқты бірдей баскыштар мен диапазонға ие, бірақ мойындар сияқты, кейбір ойыншылар иілген және қоңыраулы сопранолар жылырақ және мұрындықсыз дыбыстайды деп санайды. Сопраноның жоғары дыбыстылығына байланысты, ол төменгі саксофондарға қарағанда интонацияға қатысты сезімтал, сондықтан музыкант демді қолдау, тіл және жұмсақ ауыз тістеуінің орналасуы және ауыздық (жинап алғанда дауыс беру деп аталады) бойынша жақсы дағдыға ие болуы керек. Сонымен қатар, төменгі саксофондарға қарағанда күтіп ұстауға кемірек төзімді. Бұл сопраноның табиғаты бойынша дұрыс емес немесе төменгі саксофондардан гөрі ойнау қиын деген жалпы пікірге әкелді, бірақ көптеген тәжірибелі музыканттар мен мұғалімдер бұл пікірмен келіспейді. Сопрано саксофонының ауыздықтары әр түрлі дизайнмен шығарылады, бұл музыканттарға өз дыбыстарын қалағандай өзгертуге мүмкіндік береді.
A transposing instrument pitched in the key of B, modern soprano saxophones with a high F key have a range from concert A3 to E6 (written low B to high F) and are therefore pitched one octave above the tenor saxophone. There is also a soprano saxophone pitched in C, and by 1910 nearly all saxophones were keyed to low B including sopranos. During the 1920s it became standard for sopranos to be keyed to high F. Starting in the 1950s, high F was offered as an option on some sopranos, and by the 1970s most professional level instruments had a high F key. Nearly all sopranos made today are keyed to high F as standard, and some recent professional sopranos (e. g. those made by Yanagisawa, Selmer, and Yamaha) may have a high G key next to the F key. Additionally, skilled players can make use of the altissimo register, which allows them to cover these notes and play even higher, usually regardless of their instrument's keyed range. Many sopranos made since the 1990s feature detachable necks and will include one straight and one downward curved neck. A fully straight soprano must be held upward and outward while playing, which allows it to project well and can allow for a more energetic appearance in performance. A curved neck allows the instrument to be held somewhat downward and still maintain a proper mouthpiece angle, which makes for easier use of a music stand and can reduce fatigue in the right arm for some players. Some also believe that a curved neck gives the soprano a warmer, less nasal tone, although this is the subject of debate among players. However, some players, technicians, and engineers prefer one piece sopranos over those with detachable necks because the neck receiver/tenon system is prone to excessive wear and can develop leaks over time, hindering the instrument's playability if not corrected. Due to many players' preference for curved necks, occasionally one piece instruments are bent during manufacturing above the octave key (e. g. the Yamaha YSS 62R and YSS 82ZR). Some manufacturers also produce fully curved sopranos which look much like a small alto saxophone with a straighter neck/crook, as well as 'tipped bell' sopranos which are straight but have the bell angled upward somewhat and are typically used with a curved neck (these are often called 'saxellos' for their resemblance to the somewhat rare Saxello model produced by King in the 1920s, though an actual Saxello's bell is angled more and its bore is different). All variants have the same keys and range as the traditional straight soprano, but as with the necks, some players believe curved and tipped bell sopranos sound warmer and less nasal. Due to the higher pitch of the soprano, it is more sensitive with respect to intonation than the lower saxophones, so a player must have more skill with breath support, tongue and soft palate position, and embouchure (collectively known as voicing). It is also less forgiving of poor maintenance than lower saxophones. This has led to the common belief that soprano is either inherently out of tune, or far more difficult to play than lower saxophones, but many experienced players and teachers disagree with these sentiments. Soprano saxophone mouthpieces are available in various designs, allowing players to tailor their tone as desired.
Классикалық музыкада
Сопрано саксофоны классикалық музыкада негізінен соло және камералық аспап ретінде қолданылады, бірақ кейде концерттік топта немесе оркестрде де қолданылады. Ол саксофон квартетінің құрамына кіреді және жетекші рөл атқарады. Ол үшін Гейтор Вилла-Лобос, Алан Хованнесс, Дженнифер Хигдон, Такаши Йошиматсу, Чарльз Коехлин, Джон Маккей, Миклос Марос, Марк Меллитс, Белинда Рейнольдс, Джон Корлильяно, Рольф Мартинссон, Свен Дэвид Сандстрём, Калеви Ахо, Андерс Хиллборг, Бритта Байстрём, Виктория Борисова-Оллас, Андреа Тарроди, Паула аф Малмборг Уорд және Энн Софи Сёдерквист сияқты композиторлар көптеген сололық шығармалар жазған.
The soprano saxophone is mainly used as a solo and chamber instrument in classical music, though it is occasionally used in a concert band or orchestra. It is included in the saxophone quartet and plays a lead role. Many solo pieces have been written for it by composers such as Heitor Villa Lobos, Alan Hovhaness, Jennifer Higdon, Takashi Yoshimatsu, Charles Koechlin, John Mackey, Miklos Maros, Marc Mellits, Belinda Reynolds, John Corigliano, Rolf Martinsson , Sven David Sandström, Kalevi Aho, Anders Hillborg, Britta Byström, Victoria Borisova Ollas, Andrea Tarrodi, Paula af Malmborg Ward and Ann Sofi Söderqvist
Оркестрлік аспап ретінде ол бірнеше композицияларда қолданылған. Ричард Штраус өзінің "Sinfonia Domestica" шығармасында оны пайдаланған, онда музыкаға төрт саксофонға арналған партиялар кіреді, оның ішінде C тонындағы сопрано саксофоны да бар. Ол Морис Равельдің "Болеро" шығармасында да қолданылады және тенор саксофонының солосынан кейін тікелей орындалатын сололық бөлігі бар. Винсент д’Инди өзінің "Ферваль" операсында сопраноны қосады. Белгілі классикалық сопрано саксофонистердің қатарында Карина Рашер, Кристин Ралл, Майкл Эрнандес, Юджин Руссо, Кеннет Цэ, Жан-Ив Фурмо, Жан-Денис Микат, Винсент Дэвид, Джон Харл, Мариано Гарсия, Клод Делангль, Арно Борнкамп, Тимоти МакАллистер, Кристофер Кревистон және Андерс Полссон бар.
As an orchestral instrument, it has been used in several compositions. It was used by Richard Strauss in his Sinfonia Domestica, where included in the music are parts for four saxophones, including a soprano saxophone in C. It is also used in Maurice Ravel's "Boléro" and has a featured solo directly following the tenor saxophone's solo. Vincent d'Indy includes a soprano in his opera Fervaal. Notable classical soprano saxophonists include Carina Rascher, Christine Rall, Michael Hernandez, Eugene Rousseau, Kenneth Tse, Jean Yves Fourmeau, Jean Denis Michat, Vincent David, John Harle, Mariano Garcia, Claude Delangle, Arno Bornkamp, Timothy McAllister, Christopher Creviston and Anders Paulsson.
Жаз музыкасында
Алт және тенор саксофондардай кең таралмаса да, сопрано саксофоны джаздың дамуында маңызды рөл атқарды. Джаз сопрано саксофонының көрнекті шеберлері – 1930 жылдардағы виртуоз Сидни Бечет, 1950 жылдардағы жаңашыл Стив Лейси және 1961 жылғы «My Favorite Things» альбомынан бастап Джон Колтрейн. Басқа белгілі джаз орындаушылары: Уэйн Шортер, Мак Голдсбери, Пол МакКендлес, Джонни Ходжес, Уолтер Паразайдер, Оливер Нельсон, Боб Берг, Джо Фаррелл, Лакки Томпсон, Сонни Фортун, Энтони Бракстон, Сэм Риверс, Гэри Бартц, Бенни Маупин, Бранфорд Марсалис, Кирк Уэлум, Ян Гарбарек, Марбин тобынан Дэнни Маркович, Пол Винтер, Дейв Либман, Эван Паркер, Хана Джон Тейлор, Сэм Ньюсом, Кенни Джи, Джейн Айра Блум және Чарли Мариано (бассист Эберхард Вебермен бірлескен жұмыстарында). Тағы да бірнеше атақты сопрано саксофонистер: Джулиан Смит, Джошуа Редман, Джей Беккенштейн, Дейв Коз, Гровер Вашингтон-күллі, Ронни Лоуз, Лерой Мур, Red Dirt Skinners тобынан Сара Скиннер және нигериялық афробит мульти-инструменталисі Фела Кути. Кейде биг-бенд музыкасында альт немесе тенор саксофоншыдан сопрано саксофонында да ойнау талап етіледі, әсіресе жетекші альт саксофоншыдан.
While not as popular as the alto and tenor saxes in jazz, the soprano saxophone has played a role in its evolution. Greats of the jazz soprano sax include 1930s virtuoso Sidney Bechet, 1950s innovator Steve Lacy, and, beginning with his landmark 1961 album My Favorite Things, John Coltrane. Other well known jazz players include: Wayne Shorter, Mack Goldsbury, Paul McCandless, Johnny Hodges, Walter Parazaider, Oliver Nelson, Bob Berg, Joe Farrell, Lucky Thompson, Sonny Fortune, Anthony Braxton, Sam Rivers, Gary Bartz, Bennie Maupin, Branford Marsalis, Kirk Whalum, Jan Garbarek, Danny Markovitch of Marbin, Paul Winter, Dave Liebman, Evan Parker, Hanah Jon Taylor, Sam Newsome, Kenny G, Jane Ira Bloom and Charlie Mariano (including in his work with bassist Eberhard Weber). Other notable soprano saxophonists include Julian Smith, Joshua Redman, Jay Beckenstein, Dave Koz, Grover Washington Jr., Ronnie Laws, LeRoi Moore, Sarah Skinner of Red Dirt Skinners, and Nigerian Afrobeat multi instrumentalist Fela Kuti. Big band music sometimes calls for an alto or tenor saxophone player to double on soprano saxophone, particularly the lead alto.
Танымал мәдениетте
Флейтаға ұқсас, сопрано саксофон да мәдени тұрғыдан жылтыр джаз және оңай тыңдаумен байланысты. Сондықтан, ол көбінесе лифтерде, қонақүйлерде, супермаркеттерде, сауда орталықтарында және басқа да жабық кеңістіктерде ойналатын әртүрлі аспаптық "көкейкесті музыканың" тақырыбы болып табылады. Кенни Джи аспаптың халық арасында танымал бейнесіне айналды, кейде жарнамаларда және интернет-мемдерде пайда болады. Кенни Джи-дің жұмысынан шабыттанған Джулиан Смит 2009 жылы Britain's Got Talent байқауында үшінші орын алды, үш рет өнер көрсету барысында сопрано саксофонмен жеке нөмір орындады. Кейбір танымал музыкалық нұсқаларында сопрано саксофон көбінесе FM типті электр пианино және электронды барабан дыбыстарымен үйлесімде болып, тегіс, R&B стиліндегі аранжировка жасайды. Ол жапон музыкасында да кең таралған, әсіресе AOR және қалалық поп жанрында.
Similar to the flute, the soprano saxophone is culturally associated with smooth jazz and easy listening. Thus, it is often the subject of various instrumental "background music" played in elevators, hotels, supermarkets, shopping malls and other indoor facilities. Kenny G has become a colloquial icon of the instrument, featuring in occasional commercials and internet memes. Julian Smith inspired by the work of Kenny G, placed third on Britain's Got Talent in 2009, doing a solo performance in each of three appearances with a soprano saxophone. In some popular music interpretations, the soprano saxophone is commonly paired with FM type electric piano and electronic drum sounds to create a smooth, R&B like arrangement. It is also popular in Japanese music, most commonly within the AOR and city pop genre.
ұқсас құралдар
Сопрано саксофон кейде гобойға ұқсас дыбыс шығаратындықтан, тыңдаушылар оны осы аспаппен шатастыруы мүмкін. Гобой қолжетімді болмаған жағдайда, сопрано саксофон оның орнына қолданылуы да мүмкін. Сопрано саксофонды кейде B кларинетпен де шатастырады. Кларнеттің дыбыс тембрі ерекше, әдетте ол әлдеқайда тыныш, кварту төменгі деңгейде ойнай алады және көбінесе квинтаға дейін жоғары регистрде таралған (дегенмен сопрано саксофон да альтиссимо техникасымен осы биіктікте ойнай алады, бірақ мұндай орындаушылар сирек кездеседі). Саксофон мыстан жасалады және күміс, алтын немесе кейде қара никельмен қапталады, ал кларнет қара түсті немесе анық ағаш өрнегімен, күміс немесе алтын түйреуіштерімен жасалады. 2001 жылы Франсуа Луи екі сопрано саксофоннан құралған, бірге немесе гармонияда ойналатын аулохром аспабын жасады.
Because of its sometimes similar sound to the oboe, the soprano saxophone can be confused with it by listeners. The soprano saxophone may also be used as a substitute when an oboe is not available. The soprano saxophone is also sometimes confused with the B clarinet. The clarinet has a distinctly different timbre, is usually much quieter, can play an augmented fourth lower and is commonly played as much as a fifth higher (though the soprano saxophone can also be played this high with altissimo, it is uncommon for a player to do so). The saxophone is made of brass and is either lacquered or plated with silver, gold, or occasionally black nickel, while the clarinet is either black or distinctly wood grained, with silver or gold keys. In 2001, François Louis created the aulochrome, a woodwind instrument made of two joined soprano saxophones, which can be played either in unison or in harmony.