Кіріспе
Гыпсофила (Gypsophila) – қарақұмық тұқымдасына жататын гүлді өсімдіктер туысы. Олар Еуразия, Африка, Австралия және Тынық мұхиты аралдарында табиғи түрде өседі. Түркияда Gypsophila түрлерінің әртүрлілігі ерекше жоғары, оның шамамен 35 түрі эндемик болып табылады. Кейбір Gypsophila түрлері басқа аймақтарға әкелінген. Бұл атау, сонымен қатар, кең таралған сәндік түр – Gypsophila paniculata-ға да қатысты.
Gypsophila (/dʒ//ɪ//p/'/s//ɒ//f//ɪ//l//ə/) is a genus of flowering plants in the carnation family, Caryophyllaceae. They are native to Eurasia, Africa, Australia, and the Pacific Islands. Turkey has a particularly high diversity of Gypsophila taxa, with about 35 endemic species. Some Gypsophila are introduced species in other regions. a name which also refers specifically to the well known ornamental species Gypsophila paniculata.
Сипаттама
Гипсофила – қарақұмық тұқымдасының ең гетерогенді және ірі топтарының бірі. Бұл туысқа бір жылдық немесе көп жылдық, шөптесін, төсемелі немесе жастықша тәрізді өсімдіктердің шамамен 150 түрі кіреді. Олар негізінен Ескі Дүниенің солтүстік орталық аймағындағы таулы далаларда өседі, ал Иран-Түран аймағы түрлердің әртараптанған орталығы болып табылады. Бұл түрлер гүлшоғырының түрінде де айқын айырмашылықтарды көрсетеді – көп гүлді, кең жайылған шашақ немесе масақ гүлшоғырларынан (мысалы, G. elegans M. Bieb., G. paniculata L., G. pilosa Huds.) бастап, тығыз, бақша тәрізді шатырша гүлшоғырларына (G. capitata M. Bieb., G. capituliflora Rupr., G. caricifolia Boiss.) және аздаған (бір) гүлді, масақ тәрізді монохазияға (мысалы, G. bazorganica Rech. f., G. saponarioides Bornm. & Gauba) дейін. Әрбір кішкентай гүлдің бес құлпынағы бар, олар ақ немесе қызғылт түсті, ал төменгі жағы ақ шеті бар жасыл тостағанша жапырақтарымен қоршалған. Жемісі – дөңгелек немесе сопақ қапшық, жарықшалары арқылы ашылады. Оның ішінде бүйрек немесе жұмырқа қабықшасына ұқсайтын қоңыр немесе қара тұқымдар болады. G. elegans сәндік гүл ретінде де қолданылады. Бұл туыс сапониндердің көзі болып табылады, оларды көптеген мақсаттарда пайдалануға болады, соның ішінде фотопленка және гемолитикалық зертханалық реагенттерін жасау үшін. Олардың жуу қасиеттері сабын мен шампуньде қолдануға ыңғайлы етеді. Кейбір түрлері бордың жоғары концентрациясын жинақтауға қабілетті, сондықтан ластанған топырақтан оны сіңіру үшін оларды отырғызуға болады. Çöven, G. simonii түрі Чанкыры аймағында кеңінен таралған, ол жергілікті түр және Түркияда да өседі. Осы зерттеуде эндемикалық G. simonii өсімдігінің тамырларынан алынған жас сапониндердің химиялық және физикалық қасиеттері анықталды және зерттелді. Сапониндерді қышқылмен гидролизден кейін алынған тазартылған агликондар, кремнийдің жұқа қабатында кері хроматография арқылы бөлінді. Фитохимиялық сынақтар нәтижесінде шикі экстракттарда терпеноидтар бар екені анықталды.